AMSTERDAM, 19 maart 2026 – De neergang van de PVV krijgt steeds meer gezichten. Eerst was er de harde breuk in Den Haag, waar op 20 januari zeven Kamerleden zich afsplitsten van de fractie van Geert Wilders. Daarmee kromp de PVV in één klap van 26 naar 19 zetels in de Tweede Kamer. De dissidenten verweten Wilders onder meer een te smalle campagne, het ontbreken van interne inspraak en het feit dat de partij nog altijd geen leden kent.
Nu lijkt die onrust ook lokaal door te werken. Al vóór de gemeenteraadsverkiezingen bleek dat in 14 van de 32 gemeenten waar de PVV eerder in de raad zat, de fractie uit elkaar was gevallen, was afgeslankt of verderging onder een andere naam. Dat zegt veel over de bestuurlijke houdbaarheid van een partij die landelijk groot kan zijn, maar lokaal vaak nauwelijks is verankerd.
Wie naar de voorlopige uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 kijkt, ziet een pijnlijk patroon voor de PVV. De partij presenteert ieder resultaat als overwinning, maar het echte verhaal is dat de partij lokaal geen stabiel huis heeft gebouwd. Waar bestuur, samenwerking en continuïteit tellen, blijkt de PVV vooral afhankelijk van de merknaam Wilders. Zodra er intern spanning ontstaat, blijft er van die structuur weinig over. Dat is geen incident meer, maar een systeemfout.
Forum profiteert van de ruimte rechts
Tegenover die erosie staat de opmars van Forum voor Democratie. Volgens de prognose van de ANP-verkiezingsdesk is FVD de grootste stijger van deze gemeenteraadsverkiezingen. De partij deed in ongeveer twee keer zoveel gemeenten mee als vier jaar geleden, zag het aantal stemmen verviervoudigen naar circa 300.000 en lijkt in alle gemeenten waar zij deelnam ten minste één zetel te halen.
Dat is politiek relevant. Niet omdat Forum ineens overal het bestuur zal overnemen, maar omdat de partij overal een ingang heeft gevonden. Juist dat maakt de uitslag voor rechts Nederland betekenisvol. Waar de PVV intern uit elkaar valt, weet Forum zich lokaal juist te nestelen. In meerdere gemeenten deden nieuwkomers het direct sterk; in Hoorn werd Forum bovendien genoemd als nieuwe binnenkomer in de raad.
De vergelijking is ongemakkelijk voor Wilders. De PVV is jarenlang neergezet als dé partij die de onvrede op rechts wist te bundelen. Maar een partij die geen organisatie duldt, geen leden toelaat en kritiek intern afstraft, komt vroeg of laat in botsing met de werkelijkheid van de lokale democratie. Gemeentepolitiek draait immers niet alleen om slogans, maar om aanwezigheid, dossierkennis en samenwerking.
De vergelijking is ongemakkelijk voor Wilders. De PVV is jarenlang neergezet als dé partij die de onvrede op rechts wist te bundelen. Maar een partij die geen organisatie duldt, geen leden toelaat en kritiek intern afstraft, komt vroeg of laat in botsing met de werkelijkheid van de lokale democratie. Gemeentepolitiek draait immers niet alleen om slogans, maar om aanwezigheid, dossierkennis en samenwerking.
Lokale politiek vraagt meer dan een merknaam
Precies daar wringt het. In de Tweede Kamer kan een sterke leider nog veel afdekken. In een gemeenteraad werkt dat anders. Daar moeten raadsleden zelf debatten voeren, voorstellen schrijven, coalities smeden en zichtbaar zijn in hun eigen woonplaats. Een partij zonder stevige lokale bedding houdt dat zelden lang vol.
Dat verklaart ook waarom de winst van Forum opvalt. Los van alle bezwaren die veel partijen tegen FVD hebben uitgesproken, laat deze uitslag zien dat Forum lokaal wel een netwerk weet neer te zetten waar de PVV dat niet lukt. De partij krijgt, zoals haar eigen leiding het noemde, “overal een voet tussen de deur”. Dat is electoraal misschien nog geen machtsgreep, maar wel een structurele doorbraak.
Voor de PVV is dat een slecht teken. Eerst de afsplitsing in Den Haag. Daarna nieuwe concurrentie van de ex-PVV’ers, die inmiddels zelfs een eigen partij voor de Provinciale Statenverkiezingen van 2027 voorbereiden. En nu signalen dat ook lokaal de rek eruit is.
De rekening voor Wilders
De les is hard, maar helder. Protest alleen is niet genoeg om een partij duurzaam groot te houden. Wie jarenlang inzet op centralisatie, persoonsverheerlijking en geslotenheid, loopt uiteindelijk vast zodra verkiezingswinst omslaat in bestuurlijke verantwoordelijkheid. De PVV betaalt daar nu de prijs voor.
Forum profiteert daarvan. Niet per se omdat het gematigder of stabieler is, maar omdat het op dit moment wél de partij is die op rechts de ruimte vult die de PVV laat liggen. In de gemeenteraden is dat inmiddels zichtbaar geworden.
De vraag is dus niet langer of de PVV schade oploopt. De vraag is hoeveel ruimte Wilders nog weggeeft aan partijen rechts van hem, terwijl zijn eigen beweging van binnenuit verder afbrokkelt.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
