De vraag of Mark Rutte nog te handhaven is als secretaris-generaal van de NAVO, is niet langer alleen een theoretische. Zijn benadering van Donald Trump roept steeds meer irritatie op, juist omdat die opvallend toegeeflijk oogt. Rutte kiest zichtbaar voor vleien, sussen en meebewegen om de Amerikanen binnenboord te houden. Associated Press omschreef hem onlangs zelfs als een soort “Trump whisperer”: iemand die de Amerikaanse president met zachte woorden bij de alliantie probeert te houden.
Dat is op zichzelf begrijpelijk. De NAVO kan de Verenigde Staten militair nog altijd niet missen. Reuters meldde onlangs dat bondgenoten zich al voorbereiden op een mogelijke vermindering van de Amerikaanse rol binnen de alliantie, terwijl ook gesproken wordt over minder Amerikaanse troepen in Europa.
Maar juist daar begint het probleem. Diplomatie mag nooit de indruk wekken dat de NAVO slechts een verlengstuk van Washington is. Wanneer de secretaris-generaal te gretig de taal van Trump overneemt, wordt hij niet langer gezien als bewaker van het bondgenootschap, maar als bemiddelaar namens de sterkste lidstaat. En dat tast zijn geloofwaardigheid aan.
Diplomatie of onderwerping
Rutte verdedigt zijn aanpak met het argument dat Amerikaanse leiding de NAVO sterker houdt. In een recente toespraak bij het Reagan Institute prees hij expliciet de rol van Trump bij het forceren van hogere defensie-uitgaven in Europa. Ook de NAVO zelf citeerde hem met de woorden dat dankzij “American leadership” het bondgenootschap sterker wordt.
Dat is diplomatiek slim, maar politiek riskant. Want als de NAVO-chef te nadrukkelijk bevestigt dat Amerika de koers bepaalt, voedt hij precies het beeld waar veel Europese bondgenoten zenuwachtig van worden: dat NAVO geen alliantie van gelijken is, maar een machtsplatform onder Amerikaanse regie. Dat beeld wordt nog scherper wanneer Trump zelf de NAVO afschildert als een organisatie die hem iets verschuldigd is en dreigt met terugtrekking als bondgenoten niet gehoorzamen. Reuters en AP meldden de afgelopen dagen opnieuw dat Trump de alliantie aanviel, sprak over teleurstelling in bondgenoten en weer dreigde met een Amerikaanse stap terug.
Rutte heeft bovendien olie op het vuur gegooid door te zeggen dat sommige Europese bondgenoten in de Iran-crisis “getest” werden en faalden. Dat soort uitspraken helpt Trump, niet de alliantie. Reuters meldde dat die woorden in meerdere hoofdsteden als extra belastend werden gezien in een toch al gespannen bondgenootschap.
Toch is opstappen nu niet vanzelfsprekend
En toch vind ik niet dat Rutte op dit moment moet opstappen. Niet omdat zijn aanpak boven kritiek verheven is, maar omdat zijn vertrek de NAVO op dit moment waarschijnlijk zwakker zou maken dan zijn aanblijven.
De kern van zijn functie is immers niet om moreel applaus te krijgen, maar om een broos bondgenootschap bij elkaar te houden. De secretaris-generaal is geen gekozen leider van Europa, maar een crisismanager tussen dertig-plus landen met vaak tegengestelde belangen. Nu Trump opnieuw dreigt, Europa sneller moet herbewapenen en de trans-Atlantische relatie onder druk staat, zou een leiderschapscrisis aan de top van de NAVO bijzonder onverstandig zijn. Reuters en AP schetsen juist een alliantie die al onder zware spanning staat door ruzies over Iran, troepen, defensie-uitgaven en de toekomstige Amerikaanse rol.
Een vertrek van Rutte zou bovendien door Trump kunnen worden gelezen als een teken dat hard dreigen loont. Dat zou het evenwicht binnen de NAVO verder ondermijnen.
Mijn conclusie: niet weg, wel een grens trekken
Mijn oordeel is daarom tweedelig. Nee, Rutte hoeft nu niet op te stappen. Maar ja, hij moet wel onmiddellijk stoppen met de indruk wekken dat NAVO vooral bestaat om Trump tevreden te houden.
De NAVO is geen Amerikaanse directiekamer met Europese bijrijders. Het bondgenootschap is alleen geloofwaardig zolang ook kleinere en middelgrote landen zich serieus genomen weten. Rutte mag proberen Trump binnen de tent te houden, maar hij moet tegelijk duidelijker markeren dat de NAVO een wederzijds bondgenootschap is, geen hiërarchie. Artikel 5 is geen gunst van Washington, maar een afspraak tussen bondgenoten.
Als Rutte daarin niet corrigeert, wordt zijn positie alsnog onhoudbaar. Niet omdat hij te diplomatiek is, maar omdat hij dan de schijn tegen krijgt dat hij het bondgenootschap niet verdedigt, maar verkoopt. Dat is voor een NAVO-chef uiteindelijk dodelijker dan een ruzie met Trump.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.