Van paasfeest naar lentefeest op school

Wie de afgelopen jaren goed heeft opgelet, ziet een opvallende ontwikkeling in Nederland: christelijke feestdagen krijgen steeds vaker een andere naam. Vooral op scholen gebeurt dat zichtbaar en soms geruisloos. Pasen wordt dan geen paasfeest meer genoemd, maar lentefeest. Kerst verandert in winterfeest. De gedachte daarachter is meestal duidelijk: niemand uitsluiten, ruimte maken voor iedereen en een neutrale sfeer creëren. Toch wringt daar iets.

Meer dan alleen een nieuwe naam

Op het eerste gezicht lijkt zo’n hernoeming onschuldig. Een school wil verbindend zijn, niemand voor het hoofd stoten en een feestmoment organiseren waar alle kinderen zich welkom bij voelen. Dat klinkt redelijk. Maar taal is nooit vrijblijvend. Een andere naam betekent vaak ook dat de oorsprong van een feest naar de achtergrond verdwijnt.

Pasen is in de christelijke traditie niet zomaar een algemeen voorjaarsfeest. Het is het feest van opstanding, hoop en nieuw leven. Natuurlijk vallen die thema’s deels samen met het voorjaar, maar daarmee is Pasen nog niet hetzelfde als de lente. Wie Pasen uitsluitend als lentefeest presenteert, maakt van een religieuze en culturele traditie iets algemeens en abstracts. Wat overblijft, zijn eieren, knutselwerkjes en een brunch, terwijl de inhoud vervaagt.

Neutraliteit is niet hetzelfde als kleurloosheid

Veel scholen willen neutraal zijn. Die wens is begrijpelijk in een samenleving die steeds diverser is geworden. In een klas zitten kinderen met christelijke, islamitische, hindoeïstische, joodse of niet-religieuze achtergronden. Juist daarom zoeken scholen naar woorden die niemand buitensluiten. Maar neutraliteit hoeft niet te betekenen dat bestaande tradities worden afgezwakt of hernoemd.

Een school kan prima uitleggen wat Pasen is, zonder iemand te verplichten daarin te geloven. Onderwijs draait immers ook om kennis van cultuur, geschiedenis en samenleving. Kinderen leren over het Suikerfeest, Chanoeka, Divali en Chinees Nieuwjaar. Dan is het vreemd als juist christelijke feestdagen, die diep verweven zijn met de Nederlandse geschiedenis, liever onder een neutralere naam worden verstopt.

Alsof alleen christelijke tradities gevoelig liggen

Daar zit ook een ongemakkelijke vraag onder: waarom lijkt vooral de christelijke traditie aangepast te moeten worden? Het lijkt soms alsof instellingen bang zijn om die traditie nog voluit te benoemen, uit vrees ouderwets, eenzijdig of niet-inclusief over te komen. Maar echte inclusiviteit betekent niet dat je het bestaande uitgumt. Het betekent dat je ruimte maakt voor meerdere verhalen naast elkaar.

Wie van paasfeest een lentefeest maakt, laat niet vooral openheid zien, maar ook onzekerheid over de eigen culturele basis. Nederland is allang geen land meer waarin iedereen kerkelijk is, maar het is wel een land waarvan de kalender, taal en gebruiken sterk zijn gevormd door het christendom. Dat erkennen is geen uitsluiting van anderen, maar een beschrijving van de werkelijkheid.

Kinderen begrijpen meer dan volwassenen denken

Vaak wordt gedaan alsof kinderen in verwarring raken van religieuze termen. In de praktijk valt dat mee. Kinderen kunnen heel goed begrijpen dat een feest voor de één een geloofsbetekenis heeft en voor de ander vooral een cultureel moment is. Juist dat gesprek is waardevol. Het leert kinderen dat tradities een achtergrond hebben en dat verschillen er mogen zijn.

Een school hoeft daarbij geen preekstoel te worden. Het is voldoende om eerlijk te zijn. Noem Pasen gewoon Pasen. Leg uit waar het vandaan komt. Bespreek waarom sommige mensen het religieus vieren en anderen vooral seculier. Daarmee geef je kinderen kennis mee in plaats van een gladgestreken versie van de werkelijkheid.

Verlies van traditie gaat vaak stap voor stap

Het hernoemen van feestdagen lijkt een klein detail, maar cultuur verdwijnt zelden in één klap. Dat gebeurt stap voor stap. Eerst verandert de naam, daarna verdwijnt de betekenis, vervolgens blijft alleen een lege vorm over. Wat ooit een feest met inhoud was, wordt dan een activiteit op de jaarkalender.

Daarmee verdwijnt niet alleen religieus besef, maar ook cultureel geheugen. Een samenleving die haar eigen tradities alleen nog durft te benoemen in neutrale termen, raakt op termijn los van haar wortels. Dat hoeft niet te betekenen dat alles bij het oude moet blijven. Tradities veranderen altijd. Maar veranderen is iets anders dan verbergen.

Benoem het zoals het is

Wie werkelijk open en inclusief wil zijn, hoeft christelijke feestdagen niet te hernoemen. Een school kan Pasen gewoon paasfeest noemen en tegelijk aandacht hebben voor andere feestdagen en achtergronden. Dat is eerlijker, duidelijker en uiteindelijk ook respectvoller naar iedereen.

Lentefeest klinkt vriendelijk en veilig, maar het zegt minder dan paasfeest. En juist daarin zit het probleem. Want zodra een samenleving haar eigen woorden niet meer durft te gebruiken, is de kans groot dat ook de betekenis langzaam verdwijnt.