Clusterplan Chemelot moet chemie verduurzamen en autonomie versterken

DEN HAAG, 10 juli 2026 – Het kabinet gaat samen met Chemelot, de provincie Limburg en betrokken bedrijven verder werken aan het eerste clusterplan binnen de vernieuwde maatwerkaanpak voor de industrie. Het plan moet leiden tot verduurzaming van het chemiecluster in Sittard-Geleen, versterking van de concurrentiekracht en minder afhankelijkheid van kritieke grondstoffen en energie uit het buitenland.

Het clusterplan draagt de titel “Strategische autonomie door circulaire chemie”. Volgens het kabinet is dit het eerste clusterplan dat binnen de nieuwe aanpak is opgeleverd. Die aanpak moet ertoe leiden dat nieuwe maatwerkafspraken zich niet alleen op afzonderlijke bedrijven richten, maar op clusters of gebieden. Het plan is opgesteld door de private Executive Director Chemelot en de clusterregisseur Chemelot, met input van de betrokken private partijen.

Twaalf projecten centraal

In het clusterplan staat een portfolio van twaalf concrete projecten centraal. Daarnaast wordt een project van Helix apart genoemd, omdat het strategisch potentieel heeft voor circulaire nafta uit chemische recycling. Het gaat om een mix van bestaande industrie, waaronder SABIC, OCI, AnQore en Fibrant, en nieuwe industrie, zoals Reju, FUREC en Helix.

Volgens het kabinet kunnen de projecten de concurrentiekracht van Chemelot herstellen en bijdragen aan CO2-reductie en lagere milieudruk. Ook moet de economische activiteit op het cluster behouden blijven. Daarmee blijft Chemelot van belang voor welvaart, werkgelegenheid en strategische onafhankelijkheid van Nederland.

Chemelot is volgens het clusterplan economisch belangrijk voor Nederland. Het cluster vertegenwoordigt ongeveer 14 procent van de Nederlandse chemiesector, realiseert circa 8 miljard euro omzet per jaar en biedt ongeveer 8.000 directe banen. De Brightlands Chemelot Campus voegt daar een kennis- en innovatiebasis aan toe met vijf kennisinstituten, circa 125 bedrijven, ongeveer dertig startups en circa 500 miljoen euro jaarlijkse uitgaven aan kennis en innovatie.

Druk door energieprijzen en concurrentie

De industrie op Chemelot staat volgens het kabinet onder druk door hoge energieprijzen en concurrentie uit derde landen. Dat leidt tot risico’s op sluiting of verplaatsing van productie. Fibrant besloot in januari de caprolactamproductie voorlopig stop te zetten. Daardoor verloren ongeveer honderd medewerkers hun baan. De installatie wordt wel in goede staat gehouden, zodat een herstart later mogelijk blijft.

Het clusterplan wijst daarnaast op het risico van zogenoemde carbon leakage. Daarbij verschuift productie naar regio’s buiten Europa met lagere kosten en minder strenge regels. Daardoor kan de uitstoot in Nederland dalen door industriële afbouw, terwijl de mondiale uitstoot juist toeneemt.

Volgens het plan hebben Nederlandse industriebedrijven te maken met structureel hogere energiekosten. De Nederlandse gaskosten liggen volgens het document circa 80 procent hoger dan in de Verenigde Staten. Industriële elektriciteitskosten liggen circa 30 procent hoger dan in China en de VS en 70 procent hoger dan in Frankrijk.

Ambitie: circulair en klimaatneutraal in 2045

Chemelot wil volgens het plan uitgroeien tot het eerste volledig circulaire en klimaatneutrale productiecluster van kritieke moleculen. De langetermijnambitie is versneld naar 2045. Dan moet de CO2e-uitstoot teruggaan van circa 4 megaton naar ongeveer 1 megaton. Het aandeel hernieuwbare of circulaire grondstoffen moet dan stijgen van 0 naar circa 80 procent.

De eerste fase van het plan moet volgens Chemelot grote stappen zetten in verduurzaming. De fundamentele projecten leveren circa 1 megaton CO2-reductie op. Dat is ongeveer 34 procent van de totale reductieopgave. Ook dragen de projecten bij aan een jaarlijkse kostenreductie en waardeverhoging van 280 tot 310 miljoen euro.

Het clusterplan werkt met vijf bouwstenen: coördinatie en clusterontwikkeling, concurrentiekracht, koolstofarme en circulaire chemicaliën, vermindering van procesemissies en milieu-impact, en transitie-infrastructuur.

Projecten voor nieuwe ketens en minder uitstoot

Een belangrijk project is FUREC van RWE. Dat moet syngas produceren uit restafval. Daarmee kan circa 55 kiloton circulaire waterstof per jaar worden ingezet voor de productie van 288 kiloton circulaire methanol, of voor verduurzaming van de ammoniakketen. Door vertraging van de waterstofbackbone wordt de methanolroute op korte termijn als kansrijk onderzocht.

Andere projecten richten zich op emissiereductie en milieuwinst. Zo moet de AnQore Maine “thermal oxidizer” de lachgasuitstoot met 92 tot 98 procent verminderen. ARLANXEO wil vanadium in afvalwater met circa 65 procent verminderen. SABIC werkt aan een C3-stoomcompressor, waarbij een stoomturbine wordt vervangen door een elektrische motor. Reju wil textielafval omzetten in circa 38 kiloton gerecycled polyester per jaar.

De Multimodale Corridor naar Stein moet een elektrische transportverbinding tussen de haven van Stein en Chemelot mogelijk maken. Daardoor zijn minder vrachtwagens nodig. Volgens het plan kan dit bijdragen aan minder dieselkilometers, minder verkeersconflicten en lagere NOx- en CO2-emissies.

Investering van 1,6 tot 1,7 miljard euro

Voor de twaalf fundamentele projecten is volgens het clusterplan circa 1,6 tot 1,7 miljard euro aan private investeringen nodig. Ongeveer 90 procent daarvan zit in drie projecten: RWE FUREC, Reju en AnQore Maine. Daarnaast investeren bedrijven op Chemelot nog eens circa 1,6 miljard euro in onderhoud van bestaande installaties en infrastructuur.

De bedrijven dragen volgens het plan zelf ongeveer 80 tot 85 procent van de investeringen voor de fundamentele projecten. De gevraagde publieke ondersteuning bestaat vooral uit bestaande generieke regelingen. Daarnaast vraagt Chemelot om gerichte clustermaatwerksteun van indicatief 150 miljoen euro voor knelpunten die niet via bestaande regelingen worden opgelost.

Het kabinet benadrukt dat nog niet vooruit wordt gelopen op eventuele steun vanuit overheden. Rijk en provincie Limburg gaan eerst verdiepend overleg voeren met de bedrijven en onderzoeken of, en onder welke voorwaarden, steunverzoeken kunnen worden ingevuld.

Routekaart in het najaar

Nu het clusterplan is opgeleverd, begint de uitwerkingsfase. In die fase moeten bedrijven de projecten en randvoorwaarden concreter maken. Het Rijk en de provincie Limburg onderzoeken parallel welke publieke inzet mogelijk is. Daarbij wordt ook gekeken naar subsidies, vergunningen, energie-infrastructuur, Europese beschermingsmaatregelen, publieke regie over grond en mogelijke financiële bijdragen.

De uitwerkingsfase moet leiden tot een gezamenlijke routekaart. Daarin moeten tijdlijnen, private en publieke randvoorwaarden en mijlpalen worden vastgelegd. Stichting Chemelot, betrokken bedrijven, provincie Limburg en het kabinet willen in het najaar tot die routekaart komen. Het kabinet informeert de Tweede Kamer dan opnieuw over de voortgang en mogelijke vervolgstappen.

De provincie Limburg informeert tegelijkertijd met de Kamerbrief ook Provinciale Staten over het clusterplan. Het kabinet wil uiterlijk eind dit jaar daarnaast de Tweede Kamer informeren over de voortgang van de volledige maatwerkaanpak, inclusief andere clusters of gebieden.