MOSKOU – Oekraïense droneaanvallen op drie grote Russische datacenters hebben een opmerkelijk neveneffect. Het geautomatiseerde internetverkeer vanuit het netwerk van technologiebedrijf Yandex is vrijwel volledig ingestort. Op sociale media wordt inmiddels gespeculeerd dat daarmee ook een aanzienlijk deel van de Russische propagandamachine is uitgeschakeld. Vooral de mogelijke gevolgen voor de online discussie rond de Duitse AfD en het Nederlandse Forum voor Democratie (FvD) trekken aandacht. Een rechtstreeks verband met deze politieke partijen is echter nog niet aangetoond.
Drie Russische datacenters getroffen door Oekraïense drones
De aanvallen begonnen in de nacht van 7 op 8 oktober. Oekraïense drones troffen een groot datacenter van Yandex in Sasovo, in de Russische regio Rjazan. De aanval veroorzaakte brand en dwong het technologiebedrijf de werkzaamheden volledig stil te leggen.
Een dag later werd een tweede datacenter in Kaloega geraakt. Volgens Yandex raakten meerdere onderdelen van de technische infrastructuur buiten gebruik.
In de nacht van 10 op 11 oktober volgde een derde aanval, ditmaal op een datacenter in Vladimir, ten oosten van Moskou. Ook daar moesten de activiteiten worden gestaakt.
De Russische internetgigant heeft de schade aan de drie locaties bevestigd. In Sasovo staan bovendien twee van de drie supercomputers waarmee Yandex onder meer kunstmatige intelligentie ontwikkelt. Of deze systemen onherstelbaar beschadigd zijn, is nog onduidelijk.
Geautomatiseerd internetverkeer keldert spectaculair
Het opvallendste gevolg van de aanvallen is zichtbaar in gegevens van internetbeveiligingsbedrijf Cloudflare.
Volgens een analyse die op 11 oktober door de technologiesite Tom's Hardware werd gepubliceerd, daalde het geautomatiseerde verkeer vanuit het Yandex-netwerk tot ongeveer 0,4 procent van de hoogste gemeten waarde in de voorafgaande twee weken.
Ook andere analyses van Cloudflare-gegevens laten een vrijwel volledige terugval zien. Op 11 oktober om 02.00 uur UTC bedroeg het gemeten aantal geautomatiseerde verzoeken vanuit het betrokken netwerk nog ongeveer 0,3 procent van de piekwaarde.
Het gaat om een uitzonderlijk sterke daling, maar wel specifiek binnen het gemeten Yandex-netwerk. De cijfers zeggen niet dat 99,6 procent van alle Russische propagandabots wereldwijd is verdwenen. Cloudflare registreert ook legitiem geautomatiseerd verkeer, zoals zoekmachines en andere internetdiensten.
Russische trollenlegers mogelijk geraakt
Rusland maakt al jarenlang gebruik van georganiseerde online beïnvloedingscampagnes. Via geautomatiseerde accounts, nepnieuwswebsites en gecoördineerde berichten proberen Russische netwerken politieke discussies in westerse landen te beïnvloeden.
Zulke accounts verspreiden niet alleen berichten die het Kremlin ondersteunen. Ze kunnen ook bestaande maatschappelijke tegenstellingen versterken, wantrouwen tegenover overheden aanwakkeren en negatieve verhalen over Oekraïne verspreiden.
Wanneer de servers waarop dergelijke activiteiten draaien uitvallen, kan een complete infrastructuur voor het automatisch verspreiden van berichten tijdelijk onbruikbaar worden.
De omvangrijke verstoring bij Yandex voedt daarom de verdenking dat ook Russische beïnvloedingsnetwerken zijn geraakt. Er is echter nog geen onafhankelijk bewijs dat de getroffen datacenters daadwerkelijk de accounts aanstuurden die politieke propaganda verspreiden.
AfD in Duitsland onderwerp van opvallende berichten
Vooral in Duitsland leidt de plotselinge daling van het geautomatiseerde internetverkeer tot discussie.
De Tsjechische Europarlementariër Tomáš Zdechovský vestigde op 11 oktober via X de aandacht op berichten waarin wordt gesteld dat de online activiteit rondom de rechts-populistische Alternative für Deutschland sterk is afgenomen na de aanvallen.
Daarbij circuleert een grafiek waarin dalingen van 30 en 56 procent worden genoemd. De herkomst en meetmethode van die cijfers zijn echter niet duidelijk.
Een Duitse controle van de bewering leverde bovendien een belangrijk voorbehoud op. Bij een vergelijking van berichten op X tussen zaterdag en zondag daalde het aantal berichten waarin de AfD werd genoemd met 19,3 procent. Ook bij de CDU, SPD en Groenen was sprake van een daling, in sommige gevallen zelfs sterker.
Daarmee is niet aangetoond dat de online discussie over de AfD door het wegvallen van Russische servers is ingestort.
Ook Nederlandse FvD genoemd in discussie over Russische invloed
De ontwikkelingen roepen eveneens vragen op over het Nederlandse Forum voor Democratie. De partij heeft zich herhaaldelijk kritisch uitgelaten over westerse steun aan Oekraïne en pleit voor een andere verhouding met Rusland.
Dat maakt de vraag relevant of Russische online beïnvloedingscampagnes ook invloed hebben op discussies waarin FvD en zijn standpunten een rol spelen.
Er zijn momenteel echter geen controleerbare cijfers gevonden waaruit blijkt dat het aantal berichten over FvD sinds de aanvallen op de Russische datacenters uitzonderlijk sterk is afgenomen.
Evenmin is vastgesteld dat online steunbetuigingen aan FvD afkomstig waren van accounts die gebruikmaakten van de getroffen Yandex-infrastructuur.
Een afname van het aantal reacties onder nieuwsartikelen kan bovendien verschillende oorzaken hebben. Zonder onderzoek naar individuele accounts en hun technische herkomst is niet vast te stellen hoeveel reacties daadwerkelijk door Russische bots zijn geplaatst.
Duitse regering bevestigde eerder Russische beïnvloedingscampagnes
Dat Rusland probeert de Europese publieke opinie te manipuleren, staat los van de huidige vermoedens wel degelijk vast.
De Duitse regering maakte in mei 2026 bekend dat de Russische Federatie verantwoordelijk wordt gehouden voor de desinformatiecampagne Storm-1516.
Volgens de Duitse autoriteiten probeerde deze campagne onder meer de Bondsdagverkiezingen van 2025 te beïnvloeden. Daarbij werden kunstmatig gegenereerde berichten, vervalste videobeelden, fictieve getuigenissen en websites die zich voordeden als nieuwsmedia ingezet.
Onderzoek wees daarnaast op betrokkenheid van organisaties die banden hebben met Russische nationalistische netwerken en op ondersteuning door de Russische militaire inlichtingendienst GROe.
Het doel was volgens de Duitse regering het vergroten van maatschappelijke verdeeldheid en het ondermijnen van het vertrouwen in democratische instellingen.
Oekraïne raakt Rusland op een nieuwe kwetsbare plek
De aanvallen op de Yandex-datacenters maken duidelijk dat Oekraïne zijn militaire operaties steeds nadrukkelijker richt op de digitale infrastructuur van Rusland.
Waar Oekraïense drones eerder vooral olieraffinaderijen, brandstofopslagplaatsen en militaire installaties troffen, komen nu ook grote computercentra in beeld.
Daarmee worden niet alleen commerciële diensten geraakt. Datacenters zijn essentieel voor betalingsverkeer, communicatie, kunstmatige intelligentie en de digitale economie.
Oekraïne presenteert de aanvallen als reactie op Russische aanvallen op Oekraïense digitale infrastructuur. Ook in Kyiv werden de afgelopen weken datacenters en belangrijke internetverbindingen getroffen.
Heeft Poetin een belangrijk propagandawapen verloren?
De vraag is nu of de militaire successen van Oekraïne ook gevolgen hebben voor de Russische informatieoorlog.
De sterke terugval van geautomatiseerd verkeer vanuit Yandex is een meetbaar gevolg van de ontregeling van Russische digitale infrastructuur. Dat levert een interessante aanwijzing op voor verder onderzoek naar de technische afhankelijkheid van Russische beïnvloedingscampagnes.
Of de online propagandamachine van het Kremlin daadwerkelijk een zware slag heeft gekregen, zal moeten blijken uit onderzoek naar de betrokken accounts, hun netwerken en hun activiteit vóór en na de droneaanvallen.
Ook voor de vermeende daling van pro-Russische reacties en berichten rondom AfD en FvD ontbreekt voorlopig dat bewijs.
De Oekraïense droneaanvallen hebben dus aantoonbaar een deel van de Russische digitale infrastructuur lamgelegd. Of daarmee ook duizenden politieke trollen en propagandabots het zwijgen zijn opgelegd, is een belangrijke, maar nog onbeantwoorde vraag.
