BILTHOVEN – Bij 71 procent van de Nederlandse volwassenen ligt de hoeveelheid PFAS in het bloed boven de gezondheidskundige grenswaarde. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), waarvoor in 2025 bloed van 967 bloeddonors is onderzocht. Hoewel de concentraties lager zijn dan bij een vergelijkbaar onderzoek met bloed uit 2016 en 2017, blijft de blootstelling aan de chemische stoffen volgens het instituut een risico voor de volksgezondheid.
Bij vrijwel alle onderzochte volwassenen zijn minstens twee verschillende soorten PFAS in het bloed aangetroffen. Vooral PFOS en PFOA komen veel voor. PFOS is de stof die in de hoogste concentraties werd gemeten, gevolgd door PFOA.
Het RIVM onderzocht bloed dat tussen juni en december 2025 werd afgenomen bij bloeddonors van Sanquin. De onderzoekers analyseerden de aanwezigheid van zeventien verschillende PFAS. Daarbij werd ook gekeken naar de gezamenlijke mogelijke schadelijkheid van tien stoffen.
Daling ten opzichte van eerder onderzoek
De uitkomsten laten een duidelijke verbetering zien ten opzichte van eerder onderzoek. In bloedmonsters uit 2016 en 2017 werd bij 99 procent van de onderzochte volwassenen een overschrijding van de gezondheidskundige grenswaarde vastgesteld. In het nieuwe onderzoek gaat het om 71 procent.
De onderzoekers berekenden deze percentages door rekening te houden met de verschillen in schadelijkheid tussen tien PFAS. Wanneer uitsluitend vier veelvoorkomende PFAS worden opgeteld, ligt het percentage volwassenen boven de grenswaarde op 7 procent.
Vooral de concentraties PFOS en PFOA zijn afgenomen. Dat past bij een dalende trend die ook in andere West-Europese landen wordt gezien. Voor andere PFAS is een dergelijke afname minder duidelijk.
Het RIVM benadrukt wel dat de onderzoeken niet volledig vergelijkbaar zijn. Het nieuwe onderzoek is uitsluitend uitgevoerd onder bloeddonors. Bloed doneren kan bovendien invloed hebben op de hoeveelheid PFAS in het lichaam. De onderzoekers zijn daarom voorzichtig met conclusies over de omvang van de daling.
Hogere concentraties rond Dordrecht en Westerschelde
Het onderzoek besteedde extra aandacht aan gebieden waar eerder PFAS-verontreiniging is vastgesteld. Dat geldt onder meer voor de omgeving van de chemische fabriek Chemours in Dordrecht en de regio rond de Westerschelde.
In de regio Dordrecht werd bij 81 procent van de onderzochte volwassenen een overschrijding van de gezondheidskundige grenswaarde vastgesteld. Aan de noordkant van de Westerschelde bedroeg dat percentage 79 procent.
De hoogste percentages werden gevonden in Zeeuws-Vlaanderen, aan de zuidkant van de Westerschelde. Daar had 92 procent van de onderzochte volwassenen een PFAS-concentratie boven de gezondheidskundige grenswaarde.
In Zeeuws-Vlaanderen werden bovendien verhoogde concentraties van zeven verschillende PFAS aangetroffen. De mediane concentratie PFOS lag er ongeveer twee keer zo hoog als in de rest van Nederland. Bij de hoogste gemeten concentraties liep dat verschil op tot ongeveer een factor vijf.
Immuunsysteem mogelijk aangetast
Volgens het RIVM betekent een overschrijding van de gezondheidskundige grenswaarde niet dat iemand direct ziek wordt. Langdurige blootstelling aan verhoogde concentraties kan echter wel schadelijke gevolgen hebben.
Vooral het immuunsysteem is gevoelig voor PFAS. Door blootstelling kan de afweer tegen infecties minder goed functioneren. Ook kan de reactie op vaccinaties verminderen.
Bij vrouwen tussen 18 en 45 jaar werd in 53 procent van de gevallen een overschrijding van de gezondheidskundige grenswaarde vastgesteld. De grenswaarde is mede gebaseerd op de bescherming van jonge kinderen tegen de gevolgen van PFAS-blootstelling via hun moeder.
Over andere mogelijke gezondheidseffecten bestaat nog onzekerheid. Het RIVM onderzoekt daarom verder welke gezondheidsproblemen samenhangen met verhoogde PFAS-concentraties en of dergelijke problemen in de regio's Dordrecht en Westerschelde vaker voorkomen.
PFAS komen via voedsel en drinkwater binnen
PFAS zijn door de mens gemaakte chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. Ze worden of werden onder meer toegepast in producten die water-, vet- of vuilafstotend moeten zijn.
De stoffen kunnen zich verspreiden via bodem, water en lucht. Mensen krijgen PFAS onder andere binnen via voedsel en drinkwater. Uit eerder onderzoek van het RIVM bleek al dat Nederlanders via deze twee bronnen gezamenlijk meer PFAS binnenkrijgen dan wenselijk is.
RIVM pleit voor verdere vermindering
Het RIVM vindt het noodzakelijk dat de blootstelling aan PFAS verder wordt teruggedrongen. Het instituut wijst daarbij op maatregelen om het gebruik en de uitstoot van deze stoffen te beperken.
Ook pleiten de onderzoekers voor regelmatig nieuw bloedonderzoek. Daarmee kan worden vastgesteld of de concentraties verder dalen en of maatregelen van de overheid daadwerkelijk effect hebben.
Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Bron: RIVM, PFAS in bloed van volwassenen in Nederland – Een studie onder bloeddonors, briefrapport 2026-0031.
