Explosievenaanslagen komen de afgelopen jaren opvallend vaak voor in Nederland. Woonwijken, bedrijfspanden en voertuigen worden steeds vaker getroffen door zware explosies, met grote maatschappelijke onrust tot gevolg. In de podcast “Achtergronden van aanslagen met explosieven in Nederland” wordt dit fenomeen verdiepend onderzocht aan de hand van inzichten uit de praktijk en wetenschappelijk onderzoek.
In deze aflevering gaan Matteo Pajonk, operationeel expert excessief geweld bij de politie, en Roos van den Wildenberg, kinderrechter, met elkaar in gesprek. Vanuit hun verschillende beroepsvelden schetsen zij een genuanceerd beeld van waarom explosieven worden geplaatst en welke mechanismen hierachter schuilgaan. Daarbij wordt duidelijk dat het zelden om willekeurig geweld gaat, maar vaak om doelgerichte acties binnen criminele netwerken of conflicten.
Een centrale vraag in de podcast is waarom Nederland relatief vaak wordt geconfronteerd met dit type geweld. Volgens de sprekers spelen meerdere factoren een rol, waaronder de beschikbaarheid van zwaar vuurwerk en explosieven, de verwevenheid van onderwereld en bovenwereld en het gebruik van intimidatie als communicatiemiddel. Explosieven worden niet alleen ingezet om schade aan te richten, maar ook om een boodschap over te brengen aan rivalen, schuldenaren of betrokkenen.
Daarnaast onderscheidt het onderzoek drie zogenoemde ‘frames’ waarmee aanslagen met explosieven kunnen worden begrepen. Het eerste frame ziet de explosie als machtsmiddel binnen criminele conflicten. Het tweede frame benadert het als een vorm van escalatie bij onderlinge vetes, vaak met jongeren als uitvoerders. Het derde frame richt zich op de maatschappelijke impact, waarbij angst en ontwrichting minstens zo belangrijk zijn als de fysieke schade.
De podcast is onderdeel van een breder onderzoek van ESSA Research, uitgevoerd in opdracht van de Universiteit Leiden. In dit onderzoek zijn zowel professionals als jongeren geïnterviewd die direct of indirect betrokken zijn bij explosievenaanslagen. In 2026 verschijnt een uitgebreid wetenschappelijk artikel waarin de onderzoeksresultaten verder worden uitgediept.
Met deze podcast krijgen luisteraars inzicht in een complex en zorgwekkend fenomeen dat steeds vaker het nieuws domineert, maar zelden zo grondig wordt geanalyseerd.
