AMSTERDAM, 12 januari 2026 – In Iran circuleren berichten over een van de meest gewelddadige nachten in jaren. Volgens uiteenlopende bronnen zouden in één nacht mogelijk meer dan duizend mensen om het leven zijn gekomen na ingrijpen door veiligheidstroepen die handelen in opdracht van de geestelijke machthebbers. De meldingen spreken over grootschalig gebruik van scherp vuur, arrestaties zonder proces en een doelbewuste strategie om stedelijke gebieden volledig af te sluiten van de buitenwereld.
Hoewel onafhankelijke verificatie door de afgesloten informatiestromen moeilijk is, schetsen ooggetuigen, diaspora-organisaties en mensenrechtennetwerken een consistent beeld: steden werden letterlijk en figuurlijk in het donker gezet.
De rol van de Revolutionaire Garde
Centraal in de berichtgeving staat de Islamitische Revolutionaire Garde. Deze machtige veiligheidsorganisatie geldt als de ruggengraat van het regime en heeft zowel militaire als binnenlandse handhavingsbevoegdheden. Volgens getuigen zou met scherp zijn geschoten op alles wat zich op straat bewoog, zonder onderscheid tussen demonstranten, omstanders of hulpverleners.
De inzet van de Garde past in een patroon dat eerder is waargenomen bij grootschalige onrust: snelle militarisering van stedelijke gebieden, het afsnijden van communicatie en een zero-tolerancebenadering om protesten in de kiem te smoren.
Van internetblokkade naar totale duisternis
Het afsluiten van internettoegang is in Iran geen nieuw instrument. In eerdere crises werd het netwerk al tijdelijk platgelegd om coördinatie tussen demonstranten te verstoren en beeldmateriaal naar buiten te blokkeren. Nieuw is de schaal waarop aanvullende maatregelen zouden zijn genomen. Na de digitale duisternis volgde volgens meerdere meldingen ook fysieke duisternis: straatverlichting werd uitgeschakeld.
Deze combinatie heeft meerdere effecten:
- Desoriëntatie van burgers: zonder licht en communicatie raken mensen sneller in paniek.
- Beperking van bewijs: camerabeelden, livestreams en foto’s worden vrijwel onmogelijk.
- Tactisch voordeel: veiligheidstroepen opereren met nachtzicht en lokale kennis.
Het resultaat is een situatie waarin controle volledig bij de staat ligt, terwijl burgers nauwelijks kunnen vluchten of hulp organiseren.
Besluitvorming vanuit de geestelijke top
De uiteindelijke verantwoordelijkheid wordt gelegd bij de hoogste religieuze en politieke leiding rond Ali Khamenei. In het Iraanse systeem vallen cruciale veiligheidsbesluiten onder directe of indirecte aansturing van deze top. Critici stellen dat de harde lijn bewust is gekozen om elk signaal van verzet onmiddellijk en voorbeeldstellend te breken.
Dit maakt de gebeurtenissen niet alleen een veiligheidskwestie, maar ook een fundamentele mensenrechtencrisis. Het gebruik van dodelijk geweld tegen burgers, gecombineerd met collectieve straffen zoals totale afsluiting van infrastructuur, roept ernstige vragen op over proportionaliteit en internationale verdragen.
Onzekerheid over aantallen, zekerheid over angst
Het genoemde dodental van “meer dan duizend” blijft vooralsnog een schatting. In een land waar onafhankelijke media nauwelijks kunnen opereren en waar buitenlandse journalisten worden geweerd, ontstaat altijd ruis. Tegelijkertijd wijst de eensgezindheid van meldingen uit verschillende regio’s op een uitzonderlijk hoog geweldsniveau.
Belangrijk is dat angst zelf een doel lijkt te zijn geworden. Door de onvoorspelbaarheid van geweld en de afwezigheid van licht en communicatie ontstaat een collectieve verlamming. Dat effect reikt verder dan één nacht en werkt door in het dagelijks leven van miljoenen Iraniërs.
Internationale reacties blijven beperkt
Internationaal klinken oproepen tot terughoudendheid en onderzoek, maar concrete stappen blijven vooralsnog schaars. Sancties, resoluties en diplomatieke verklaringen hebben in het verleden weinig direct effect gehad op het gedrag van het regime. Mensenrechtenorganisaties pleiten daarom voor betere documentatie, bescherming van vluchtelingen en ondersteuning van Iraanse journalisten in ballingschap.
Zonder structurele druk dreigt dit soort nachten een terugkerend patroon te worden, waarbij de grens van geweld telkens verder opschuift.
Met geweld de controle behouden
Wat zich in Iran heeft afgespeeld, laat zien hoe ver een staat kan gaan om controle te behouden. De combinatie van scherp vuur, internetblokkades en het uitschakelen van straatverlichting creëert een bijna totale machtspositie voor de autoriteiten. Of het gemelde dodental exact klopt, zal mogelijk pas later duidelijk worden. Dat er sprake is van extreme repressie en grootschalig geweld, staat echter nauwelijks ter discussie.
