EDMONTON – De inwoners van de Canadese provincie Alberta hebben een duidelijk signaal afgegeven tegen afscheiding van Canada. Tijdens een historisch referendum op maandag 19 oktober stemde volgens de voorlopige uitslag ongeveer 77 procent voor het behoud van de huidige staatsrechtelijke band met Canada. Ongeveer 23 procent koos voor het starten van een procedure die uiteindelijk tot een onafhankelijkheidsreferendum zou kunnen leiden.

Het referendum was de eerste provinciale volksraadpleging in Alberta over een mogelijke afscheiding van Canada. De uitslag betekent dat het plan om een formeel onafhankelijkheidstraject te beginnen geen meerderheid heeft gekregen.

De Canadese publieke omroep CBC concludeerde al dat het voorstel was verworpen toen ongeveer een derde van de stemmen was geteld. De definitieve uitslag wordt op 29 oktober vastgesteld.

Grote meerderheid wil bij Canada blijven

De inwoners kregen twee mogelijkheden voorgelegd. Zij konden kiezen voor het behoud van Alberta als Canadese provincie of voor het beginnen van een constitutioneel proces dat tot een tweede, bindend referendum over onafhankelijkheid zou kunnen leiden.

Een stem voor de tweede mogelijkheid betekende dus niet dat Alberta onmiddellijk onafhankelijk zou worden. Daarvoor zou eerst een ingewikkeld juridisch en politiek traject moeten worden doorlopen.

De volksraadpleging was bovendien niet bindend. Het provinciebestuur had vooraf aangegeven de uitkomst politiek te zullen respecteren.

De voorlopige resultaten laten zien dat de voorstanders van afscheiding er niet in zijn geslaagd voldoende steun te verzamelen om het onafhankelijkheidsproces in gang te zetten.

Opluchting bij premier Mark Carney

De Canadese premier Mark Carney reageerde positief op de uitslag. Hij had zich tijdens de campagne nadrukkelijk uitgesproken tegen het uiteenvallen van Canada.

Carney, die zelf opgroeide in Alberta, waarschuwde dat een afscheidingsproces tot langdurige politieke verdeeldheid en economische onzekerheid zou kunnen leiden.

Volgens de premier hebben de inwoners van Alberta met hun stem gekozen voor samenwerking en nationale eenheid.

Ook de conservatieve premier van Alberta, Danielle Smith, verwelkomde de voorlopige uitslag. Hoewel binnen haar United Conservative Party aanhangers van onafhankelijkheid actief zijn, heeft Smith zich persoonlijk steeds uitgesproken voor het behoud van Alberta binnen Canada.

Zij wil wel dat haar provincie meer zeggenschap krijgt over onder meer energiebeleid, belastingen en andere bevoegdheden die momenteel met de federale overheid worden gedeeld.

Onvrede over inkomsten uit olie en gas

De roep om onafhankelijkheid komt voort uit een jarenlang conflict tussen Alberta en de federale regering in Ottawa.

Alberta is een van de belangrijkste olie- en gasproducerende regio's van Noord-Amerika. De provincie beschikt over omvangrijke oliereserves en levert een belangrijke bijdrage aan de Canadese economie.

Voorstanders van onafhankelijkheid vinden dat Alberta onvoldoende profiteert van de opbrengsten van haar natuurlijke hulpbronnen.

Zij verwijten de federale overheid dat deze met klimaatmaatregelen, regelgeving en beperkingen voor nieuwe energieprojecten de economische ontwikkeling van de provincie belemmert.

Ook bestaat onvrede over de verdeling van belastinginkomsten en financiële steun tussen de verschillende Canadese provincies.

Tegenstanders van afscheiding wijzen juist op het belang van de gezamenlijke Canadese markt, handelsverdragen en bestaande economische banden.

Volgens hen zou onafhankelijkheid nieuwe onzekerheden veroorzaken over onder meer grenzen, handel, pensioenen en de financiering van overheidsvoorzieningen.

Donald Trump speelt rol in het debat

De discussie over de toekomst van Alberta speelt zich af tegen de achtergrond van verslechterde handelsbetrekkingen tussen Canada en de Verenigde Staten.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft herhaaldelijk gesproken over Canada als mogelijke 51e Amerikaanse staat. Ook heeft zijn regering handelsmaatregelen genomen die spanningen tussen beide landen veroorzaken.

De uitspraken van Trump hebben in Canada geleid tot een sterkere nadruk op nationale eenheid.

Carney gebruikte die situatie tijdens de campagne om duidelijk te maken dat de Canadese provincies volgens hem gezamenlijk sterker staan tegenover internationale economische en politieke druk.

Binnen de afscheidingsbeweging bestaan overigens verschillende opvattingen over de toekomstige relatie met de Verenigde Staten. Niet iedere voorstander van onafhankelijkheid streeft naar aansluiting bij de Amerikanen.

Inheemse bevolkingsgroepen tegen afscheiding

Ook verschillende inheemse bevolkingsgroepen hebben zich uitgesproken tegen de plannen om Alberta los te maken van Canada.

Zij wijzen op historische verdragen met de Canadese staat die al bestonden voordat Alberta in 1905 een provincie werd.

Volgens vertegenwoordigers van deze gemeenschappen kan de provincie niet zelfstandig beslissen over de toekomst van gebieden waarop verdragsrechten van inheemse volken rusten.

Tijdens het referendum was de belangstelling onder verschillende First Nations-gemeenschappen groot. Bij een stembureau in het gebied van de Siksika Nation raakten de stembiljetten tijdelijk op.

Afscheidingsbeweging geeft strijd niet op

Ondanks de duidelijke nederlaag betekent de uitslag niet automatisch het einde van de onafhankelijkheidsbeweging.

Verschillende separatistische leiders hebben al aangekondigd dat zij hun campagne willen voortzetten.

Zij beschouwen de steun van ongeveer een kwart van de kiezers als een basis om hun politieke beweging verder uit te bouwen.

Ook binnen de regerende United Conservative Party kan het onafhankelijkheidsvraagstuk voor verdeeldheid blijven zorgen.

Negen andere referendumvragen

Naast de mogelijke afscheiding konden de inwoners zich uitspreken over negen andere onderwerpen.

Deze vragen gingen onder meer over immigratie, toegang tot publieke voorzieningen, wijzigingen in de Canadese grondwet en uitbreiding van provinciale bevoegdheden.

De telling van deze stemmen loopt afzonderlijk van de afscheidingsvraag. Ook deze uitslagen zijn niet bindend.

Voorlopig blijft Alberta onderdeel van Canada en is er geen politiek mandaat om een formeel onafhankelijkheidsproces te beginnen.

De officiële verkiezingsautoriteit Elections Alberta publiceert de definitieve referendumresultaten op 29 oktober 2026.