BRUSSEL/DEN HAAG – België wil dat de Europese Unie de blokkeringswet inzet om het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag te beschermen tegen de nieuwe Amerikaanse sancties. De Belgische regering vindt dat Europa niet langer mag toestaan dat Washington via financiële en economische druk het functioneren van een internationale rechtbank kan belemmeren. De oproep volgt op de vergaande sancties die de regering van president Donald Trump vrijdag 9 oktober heeft aangekondigd.
De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Prévot, pleit voor Europese maatregelen die niet alleen het Strafhof beschermen, maar ook Europese banken, ondernemingen en organisaties die met het ICC samenwerken. Volgens België staat daarbij meer op het spel dan de toekomst van één internationale instelling. Ook de zelfstandigheid van de Europese Unie en haar vermogen om onafhankelijk internationaal beleid te voeren, komen volgens Brussel in het geding.
Amerikaanse sancties raken het Strafhof als instelling
De regering-Trump heeft de sancties tegen het Internationaal Strafhof aanzienlijk uitgebreid. Waar eerdere Amerikaanse maatregelen vooral gericht waren tegen individuele rechters en aanklagers, is nu het Strafhof als organisatie zelf aangewezen als doelwit van sancties.
De gevolgen kunnen ingrijpend zijn. Amerikaanse financiële instellingen en bedrijven mogen in beginsel geen verboden transacties meer uitvoeren met het Strafhof. Dat kan gevolgen hebben voor bankrekeningen, internationale betalingen, verzekeringen, softwarelicenties en andere diensten waarvan het ICC afhankelijk is.
Washington heeft tegelijkertijd een overgangsperiode van 180 dagen ingesteld waarin bepaalde transacties nog zijn toegestaan. Daarnaast gelden uitzonderingen voor onder meer telecommunicatie, bepaalde softwarediensten, pensioenbetalingen en werkzaamheden rond gedetineerden.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, stelt dat de maatregelen nodig zijn om Amerikaanse burgers en bondgenoten te beschermen tegen vervolging door het Strafhof. De Verenigde Staten erkennen de rechtsmacht van het ICC niet zoals de landen die het Statuut van Rome hebben geratificeerd.
Wat houdt de Europese blokkeringswet precies in?
De Europese blokkeringswet, officieel Verordening (EG) nr. 2271/96, bestaat sinds 1996. De wet werd ingevoerd om Europese burgers en bedrijven te beschermen tegen de extraterritoriale werking van buitenlandse sancties.
Extraterritoriale sancties zijn maatregelen waarmee een land probeert zijn eigen wetgeving ook buiten de landsgrenzen af te dwingen. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer de Verenigde Staten Europese ondernemingen onder druk zetten om zakelijke relaties met bepaalde organisaties te beëindigen, terwijl die samenwerking volgens Europees recht is toegestaan.
De Europese blokkeringswet biedt verschillende beschermingsmogelijkheden. Zo mogen Europese bedrijven niet zonder toestemming voldoen aan buitenlandse sanctiebepalingen die onder de verordening vallen. Ook kunnen buitenlandse rechterlijke uitspraken die op deze bepalingen zijn gebaseerd binnen de Europese Unie buiten werking worden gesteld.
Daarnaast kunnen Europese bedrijven proberen schadevergoeding te krijgen wanneer zij door de betrokken buitenlandse sancties financiële schade lijden. In uitzonderlijke gevallen kan de Europese Commissie toestemming geven om toch aan bepaalde buitenlandse voorschriften te voldoen.
De wet is echter niet automatisch van toepassing op iedere Amerikaanse sanctie. Momenteel omvat de bijlage van de verordening Amerikaanse maatregelen tegen Cuba en Iran. Om de nieuwe sancties tegen het Internationaal Strafhof eronder te brengen, moet de Europese Unie deze bijlage aanpassen.
België wil dat Europa daadwerkelijk ingrijpt
België dringt erop aan dat de Europese Commissie de noodzakelijke stappen zet om de bescherming ook voor het Internationaal Strafhof te laten gelden.
De Belgische regering benadrukt dat het Strafhof onafhankelijk moet kunnen onderzoeken of personen verantwoordelijk zijn voor genocide, oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en het misdrijf agressie.
Volgens Brussel mogen sancties van een land buiten de Europese Unie er niet toe leiden dat Europese bedrijven hun dienstverlening aan een internationale rechtbank moeten beëindigen. Ook mogen dergelijke maatregelen de Europese lidstaten niet verhinderen hun internationale verplichtingen na te komen.
België wil bovendien dat de bescherming van het ICC op Europees niveau wordt besproken. Daarmee groeit de druk op de Europese Commissie om verder te gaan dan diplomatieke verklaringen en daadwerkelijk juridische beschermingsmaatregelen voor te bereiden.
Europese Commissie onderzoekt uitbreiding al langer
De Europese Commissie heeft eerder aangegeven dat aanpassing van het blokkeringsstatuut een mogelijke reactie is op de Amerikaanse maatregelen tegen het ICC. In februari 2026 liet de Commissie weten te onderzoeken of de bijlage van de bestaande verordening via een gedelegeerde rechtshandeling kan worden gewijzigd.
De Commissie gaf destijds nog de voorkeur aan diplomatiek overleg en gerichte oplossingen. Door de nieuwe Amerikaanse sancties is de discussie over krachtiger Europese tegenmaatregelen opnieuw actueel geworden.
Ook het Europees Parlement heeft eerder aangedrongen op toepassing van het blokkeringsstatuut om het Strafhof en de organisaties die ermee samenwerken te beschermen.
Nederland noemt sancties nieuwe escalatie
Nederland reageert eveneens kritisch op de Amerikaanse maatregelen. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen spreekt van een ongewenste nieuwe escalatie en benadrukt dat Nederland als gastland en verdragspartij een bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor het functioneren van het Strafhof.
De minister wijst erop dat de overgangsperiode van zes maanden ruimte biedt voor diplomatiek overleg. Dienstverleners kunnen gedurende die periode binnen de toegestane uitzonderingen hun werkzaamheden voor het ICC voortzetten.
Ook premier Rob Jetten heeft aangegeven dat Nederland en andere Europese landen zich voorbereiden op mogelijke verdere Amerikaanse sancties. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar diplomatieke maatregelen, maar ook naar praktische mogelijkheden om het dagelijkse functioneren van het Strafhof veilig te stellen.
Europese banken en bedrijven komen voor moeilijke keuzes te staan
Een uitbreiding van de blokkeringswet kan Europese ondernemingen in een ingewikkelde positie brengen. Bedrijven die zaken doen met het Internationaal Strafhof kunnen dan enerzijds verplicht worden zich aan Europese regelgeving te houden, terwijl zij anderzijds rekening moeten houden met Amerikaanse sancties.
Vooral internationale banken, betalingsverwerkers, verzekeraars en technologiebedrijven kunnen hierdoor onder druk komen te staan. Veel van deze ondernemingen zijn afhankelijk van toegang tot de Amerikaanse markt, Amerikaanse financiële instellingen of transacties in dollars.
De Europese blokkeringswet kan juridische bescherming bieden, maar neemt de economische risico's niet volledig weg. Een onderneming die grote zakelijke belangen in de Verenigde Staten heeft, kan nog altijd worden geconfronteerd met Amerikaanse handhavingsmaatregelen.
Het is daarom de vraag of de bestaande Europese wetgeving voldoende bescherming biedt, of dat aanvullende financiële en technische voorzieningen noodzakelijk zijn om het ICC daadwerkelijk onafhankelijk te laten functioneren.
Conflict over Israël en Amerikaanse militairen
De spanningen tussen Washington en het Strafhof bestaan al langer. De Amerikaanse regering verzet zich onder meer tegen de arrestatiebevelen die het ICC in november 2024 uitvaardigde tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant.
Ook onderzoeken naar mogelijke oorlogsmisdaden door Amerikaanse militairen in Afghanistan hebben in het verleden tot conflicten geleid.
De Verenigde Staten zijn geen partij bij het Statuut van Rome, het oprichtingsverdrag van het Internationaal Strafhof. Dat betekent echter niet dat Amerikaanse staatsburgers onder alle omstandigheden buiten de rechtsmacht van het ICC vallen. Het Strafhof kan onder bepaalde voorwaarden ook onderzoek doen naar misdrijven die door onderdanen van niet-aangesloten landen op het grondgebied van een verdragsstaat zijn gepleegd.
Het ICC onderzoekt internationale misdrijven onafhankelijk van de nationaliteit of politieke positie van verdachten. Ook tegen de Russische president Vladimir Poetin is een arrestatiebevel uitgevaardigd vanwege vermeende oorlogsmisdaden in Oekraïne.
Toekomst van het Strafhof op het spel
Het Internationaal Strafhof heeft de nieuwe sancties scherp veroordeeld en de aangesloten landen opgeroepen de instelling te blijven steunen. Het Hof waarschuwt dat economische druk het vermogen om onderzoek te doen, getuigen te beschermen en verdachten te vervolgen ernstig kan aantasten.
Voor België gaat de discussie daarom over de vraag of internationale rechtspraak onafhankelijk kan blijven functioneren wanneer een wereldmacht probeert haar financiële en technische mogelijkheden te beperken.
De komende maanden moet duidelijk worden of de Europese Unie bereid is de blokkeringswet uit te breiden en welke aanvullende maatregelen nodig zijn. Daarmee komt Europa voor een belangrijke politieke keuze te staan: vasthouden aan diplomatiek overleg met Washington of de eigen rechtsorde actief inzetten om het Internationaal Strafhof in Den Haag te beschermen.
