DEN HAAG – De Renaissanceschool in Almere, die nauw verbonden is aan Forum voor Democratie (FvD), ligt zwaar onder vuur in de Tweede Kamer. De basisschool begon in augustus met slechts vier leerlingen, terwijl de initiatiefnemers eerder uitgingen van honderden kinderen. Vooral de politieke invloed op het onderwijs, de aangekondigde verschillende leertrajecten voor jongens en meisjes en de financiering met belastinggeld leiden tot kritiek. Tijdens een Kamerdebat op woensdag 14 oktober bleek dat een brede meerderheid strengere regels wil voor het oprichten van nieuwe scholen.
Vier leerlingen op eerste schooldag
De Renaissanceschool opende op 17 augustus 2026 haar deuren aan de Monacostraat in Almere Poort. Hoewel aanvankelijk werd gesproken over achttien geïnteresseerde leerlingen, zaten op de eerste schooldag slechts vier kinderen in de klas.
Volgens de schoolleiding waren uiteindelijk zes kinderen daadwerkelijk ingeschreven, van wie er twee later zouden instromen. Een actueel, onafhankelijk vastgesteld leerlingenaantal is niet bekendgemaakt.
De geringe belangstelling staat in schril contrast met het marktonderzoek waarmee de oprichters toestemming kregen om de school met overheidsgeld te beginnen.
Dat onderzoek voorspelde dat de school op termijn ruim 350 leerlingen zou kunnen trekken. Op basis van die verwachtingen en een positief advies over de onderwijskwaliteit kreeg de school toestemming om te starten.
D66-Kamerlid Ilana Rooderkerk wees tijdens het Kamerdebat op het verschil tussen de voorspellingen en de werkelijkheid. Volgens haar gaat er jaarlijks ongeveer een half miljoen euro belastinggeld naar een school die met slechts vier leerlingen begon.
Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs verdedigt de bekostiging. Volgens haar heeft een school ook vaste kosten wanneer er weinig leerlingen zijn. Bovendien heeft de Renaissanceschool aan de wettelijke voorwaarden voldaan.
Jongens en meisjes verschillend onderwezen
Een belangrijk kritiekpunt betreft de manier waarop jongens en meisjes onderwijs krijgen.
FvD-oprichter Thierry Baudet kondigde in juni aan dat de Renaissanceschool afzonderlijke leertrajecten voor jongens en meisjes zou aanbieden. Volgens Baudet houdt de school daarmee rekening met de biologische verschillen tussen beide seksen.
De aankondiging leidde onmiddellijk tot vragen over gelijke kansen en de gelijkwaardigheid van jongens en meisjes.
Daarbij bestaat inmiddels onduidelijkheid over de daadwerkelijke uitvoering. FvD-Kamerlid Peter van Duijvenvoorde verklaarde op 14 oktober dat jongens en meisjes niet in afzonderlijke klassen zitten en gezamenlijk onderwijs volgen.
Volgens hem gaat het om verschillen in lesvormen, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van individuele leerlingen.
Eerder bevestigde ook een leerkracht tegenover RTL Nieuws dat jongens en meisjes samen in de klas zitten en dezelfde lesstof krijgen aangeboden.
Dat staat op gespannen voet met de oorspronkelijke aankondiging van Baudet over afzonderlijke leertrajecten. Of er in de praktijk daadwerkelijk sprake is van ongelijke behandeling, is daarmee nog niet vastgesteld.
De Onderwijsinspectie was bij de oorspronkelijke beoordeling niet geïnformeerd over de aangekondigde aparte leertrajecten. De inspectie bezocht de school in september. Een uitgebreider kwaliteitsonderzoek staat voor het voorjaar gepland.
School ontstond vanuit Forum voor Democratie
De Renaissanceschool is geen nieuw initiatief. Al in 2022 begon vanuit de omgeving van Forum voor Democratie een particuliere school in een scoutinggebouw in Almere Haven.
De initiatiefnemers wilden een alternatief bieden voor het reguliere onderwijs, dat volgens hen te veel wordt beïnvloed door moderne maatschappelijke en politieke opvattingen.
De school moest terugkeren naar traditioneel onderwijs, met meer aandacht voor taal, rekenen, klassieke cultuur, geschiedenis en discipline.
De eerste poging verliep moeizaam. De school trok weinig leerlingen en was voor de financiering afhankelijk van ouders en particuliere donateurs.
In 2024 moest de oorspronkelijke Renaissanceschool stoppen vanwege financiële problemen.
Een aantal betrokken ouders koos vervolgens voor een eigen voortzetting zonder banden met Forum voor Democratie. Daaruit ontstond een afzonderlijk onderwijsinitiatief onder de naam Futurum.
De oorspronkelijke initiatiefnemers rond FvD gaven hun plannen echter niet op. Zij werkten aan een nieuwe school die wel voor reguliere overheidsbekostiging in aanmerking zou komen.
Directe banden met Baudet en FvD
Hoewel de Renaissanceschool formeel niet door de politieke partij zelf wordt bestuurd, zijn de verbindingen met Forum voor Democratie nadrukkelijk aanwezig.
De school valt onder de Tocqueville Stichting, een organisatie uit de omgeving van FvD. Thierry Baudet en andere prominente vertegenwoordigers van de partij zijn bij deze stichting betrokken.
Ook de dagelijkse leiding heeft politieke banden.
Schooldirecteur Douwe Filz is verbonden aan de Amsterdamse FvD-fractie. Leerkracht Moriah Hartman is gemeenteraadslid voor Forum voor Democratie in Haarlem.
Daarmee bestaat de betrokkenheid van de partij niet uitsluitend uit ideologische overeenkomsten, maar ook uit concrete personele en bestuurlijke verbindingen.
Baudet presenteerde de heropening in juni bovendien zelf op de website van Forum voor Democratie.
Hij noemde de komst van een door de overheid gefinancierde basisschool een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van een eigen maatschappelijke gemeenschap rond zijn politieke beweging.
Wat wil Forum voor Democratie met de school?
De Renaissanceschool maakt onderdeel uit van een veel grotere ambitie van Thierry Baudet.
FvD wil volgens zijn eigen publicaties uitgroeien van een politieke partij tot een brede maatschappelijke beweging, met eigen organisaties, ondernemingen, culturele instellingen en onderwijsvoorzieningen.
Daarbij gaat het niet uitsluitend om politiek in de Tweede Kamer. De partij wil ook invloed uitoefenen op de culturele en maatschappelijke ontwikkeling van Nederland.
Baudet spreekt over het opbouwen van een eigen gemeenschap waarin gelijkgestemden gebruikmaken van eigen voorzieningen en instellingen.
Onderwijs vormt daarvan een belangrijk onderdeel.
De Renaissanceschool moet kinderen vanaf jonge leeftijd kennis laten maken met de geschiedenis, kunst, cultuur en waarden die Forum voor Democratie belangrijk vindt.
De school stelt op haar website dat zij uitgaat van de overtuiging dat het oude Europa beter was dan het nieuwe.
Daarbij ligt de nadruk op klassieke Europese beschaving, nationale geschiedenis, traditionele vaardigheden en karaktervorming.
Digitale schermen worden zoveel mogelijk vermeden. In plaats daarvan krijgen boeken, handschrift, hoofdrekenen, muziek, kunst en klassieke verhalen een belangrijke plaats.
Volgens de school leren kinderen zelfstandig denken en worden zij niet opgeleid om een bepaalde politieke mening over te nemen.
Baudet heeft echter ook duidelijk gemaakt dat hij verder wil gaan dan één basisschool. Hij ziet mogelijkheden voor meerdere Renaissancescholen, eigen middelbare scholen en uiteindelijk zelfs een universiteit.
Op de website van de school wordt inmiddels hulp aangeboden aan ouders die elders in Nederland een vergelijkbare school willen beginnen.
Zorgen over politieke beïnvloeding
In de Tweede Kamer roept deze ontwikkeling vragen op over de grens tussen vrijheid van onderwijs en politieke beïnvloeding van kinderen.
D66 vreest dat jonge leerlingen onderwijs krijgen binnen een omgeving waarin de levensovertuiging van een politieke partij een centrale plaats inneemt.
Rooderkerk stelde tijdens het debat dat vierjarige kinderen zelf hun mening moeten kunnen ontwikkelen en niet het onderwerp mogen worden van politieke indoctrinatie.
Ook PRO-Kamerlid Marjolein Moorman uitte stevige kritiek. Volgens haar leidt het huidige systeem tot te veel kleine scholen, concurrentie tussen onderwijsinstellingen en verdere segregatie.
FvD bestrijdt deze kritiek. Volgens de partij gaat het om regulier onderwijs met een eigen levensbeschouwelijke grondslag, iets waarvoor de Nederlandse vrijheid van onderwijs ruimte biedt.
De partij benadrukt bovendien dat de Onderwijsinspectie positief heeft geoordeeld over de aanvraag en dat de school aan de geldende wettelijke voorwaarden voldoet.
Tweede Kamer wil wet veranderen
De discussie draait inmiddels niet alleen meer om de Renaissanceschool zelf, maar ook om de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen.
Deze wet trad in 2021 in werking en maakte het eenvoudiger om een nieuwe school op te richten op basis van een onderwijsconcept of levensbeschouwing.
Opvallend is dat de wet oorspronkelijk uit de koker van de VVD kwam, terwijl Forum voor Democratie destijds tegen de wet stemde.
Een belangrijk onderdeel is dat initiatiefnemers de belangstelling voor een nieuwe school kunnen aantonen met een marktonderzoek.
Juist die mogelijkheid ligt nu onder vuur.
Volgens meerdere Kamerfracties biedt een onderzoek onder geïnteresseerde ouders onvoldoende zekerheid dat er daadwerkelijk genoeg leerlingen komen.
Bij de Renaissanceschool werd bovendien onderzoek gedaan in een ander gebied dan waar de school uiteindelijk werd gevestigd.
Staatssecretaris Tielen heeft aangegeven te willen onderzoeken of deze mogelijkheid moet worden aangescherpt of helemaal geschrapt.
D66, VVD en PRO willen strengere voorwaarden. Ook het CDA staat open voor aanpassingen.
VVD-Kamerlid Arend Kisteman kondigde daarnaast een initiatiefwet aan waarmee eerder kan worden ingegrepen bij scholen die onvoldoende onderwijskwaliteit leveren.
Er is nog geen wet aangenomen die afzonderlijke leertrajecten voor jongens en meisjes specifiek verbiedt. De aangekondigde veranderingen richten zich vooral op de oprichting, bekostiging en kwaliteit van nieuwe scholen.
Toekomst school onzeker
De Renaissanceschool moet de komende jaren aanzienlijk groeien om de overheidsfinanciering te behouden.
Volgens staatssecretaris Tielen moet de instelling bij het begin van het vierde schooljaar minstens 139 leerlingen hebben.
Wordt die norm niet gehaald, dan moet de school aan het einde van dat schooljaar sluiten.
Dat betekent dat de school, die met vier leerlingen begon, binnen enkele jaren meer dan honderd extra leerlingen moet aantrekken.
De schoolleiding zegt te werken aan uitbreiding en heeft eerder plannen aangekondigd om met een eigen schoolbus kinderen uit een groter gebied naar Almere te brengen.
Voorlopig mag de Renaissanceschool blijven bestaan. De staatssecretaris ziet op basis van de beschikbare gegevens geen wettelijke reden om onmiddellijk in te grijpen.
Wel heeft de politieke discussie ervoor gezorgd dat de regels voor het oprichten van nieuwe scholen opnieuw worden bekeken.
Daarmee heeft de kleine basisschool in Almere, die door Forum voor Democratie wordt gezien als het begin van een veel groter onderwijsnetwerk, een landelijke discussie losgemaakt over de besteding van belastinggeld, gelijke onderwijskansen en de invloed van politieke bewegingen op het onderwijs.
