NEDERLAND – De donkere wintermaanden staan voor de deur. Iedere ochtend stappen honderdduizenden scholieren op de fiets om naar school te gaan. Vaak gebeurt dat in de schemering of volledige duisternis. Toch rijden opvallend veel jongeren zonder goed werkende fietsverlichting. Soms ontbreekt het achterlicht, is de batterij leeg of werkt de verlichting helemaal niet. De gevolgen kunnen fataal zijn. Daarom een confronterende vraag aan ouders: heeft uw kind een donorcodicil mee, of zorgt u ervoor dat het veilig en goed zichtbaar op school aankomt?
Een fietser die je pas ziet als het te laat is
Iedere automobilist kent het verschijnsel. Op een donkere ochtend verschijnt plotseling een fietser in het licht van de koplampen. Een zwarte jas, een donkere rugtas en een fiets zonder verlichting maken het bijzonder moeilijk om iemand tijdig waar te nemen.
Zeker op wegen waar fietsers en auto's elkaar kruisen, kan dit levensgevaarlijke situaties opleveren. Een automobilist moet niet alleen de fietser zien, maar ook diens snelheid, rijrichting en afstand kunnen inschatten.
Wanneer een fietser pas op het laatste moment zichtbaar wordt, blijft er minder tijd over om te reageren en te remmen.
Bij regen, mist en natte wegen wordt de situatie nog gevaarlijker. Reflecties van straatverlichting en tegemoetkomende koplampen kunnen het zicht verder bemoeilijken.
35 procent van de jongeren heeft verlichting niet op orde
Hoe groot het probleem is, blijkt uit het landelijke onderzoek Lichtvoering en Helmdracht Fietsers 2025, dat in maart 2026 werd gepubliceerd.
Onderzoekers observeerden in december 2025 in totaal 9.121 fietsers op verschillende locaties in Nederland. Daarbij werd onder meer gecontroleerd of zowel het voorlicht als het achterlicht volgens de wettelijke voorschriften brandde.
Van alle onderzochte fietsers had 75 procent de verlichting volledig op orde. Bij 25 procent was dat niet het geval.
Onder jongeren van 12 tot 18 jaar was de situatie aanzienlijk slechter. In deze leeftijdsgroep reed 35 procent zonder volledig correcte verlichting. Bij jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar ging het om 31 procent.
Het betekent niet dat al deze jongeren volledig zonder licht reden. Ook een ontbrekend voor- of achterlicht en verlichting die niet aan de voorschriften voldoet, tellen mee.
Toch laten de uitkomsten zien dat juist onder scholieren en jongvolwassenen de zichtbaarheid in het donker een serieus aandachtspunt blijft.
281 fietsers kwamen in 2025 om het leven
De cijfers over dodelijke fietsongevallen onderstrepen de kwetsbaarheid van fietsers in het Nederlandse verkeer.
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek kwamen in 2010 in totaal 162 fietsers om het leven. In 2025 waren dat er 281, tegenover 246 in 2024.
De ontwikkeling is zorgwekkend, maar vraagt wel om een belangrijke kanttekening.
Deze aantallen betreffen alle dodelijk verongelukte fietsers, ongeacht leeftijd, tijdstip of ongevalsoorzaak. Een groot deel van de slachtoffers betreft oudere fietsers.
De cijfers bewijzen daarom niet dat het toenemende aantal verkeersdoden wordt veroorzaakt door slechte verlichting.
Hoeveel ongelukken ontstaan door ontbrekende verlichting?
Uit onderzoek naar Nederlandse verkeersveiligheid blijkt dat er geen betrouwbare landelijke jaarreeks beschikbaar is waarin vanaf 2010 precies wordt bijgehouden hoeveel fietsongevallen rechtstreeks door kapotte of ontbrekende verlichting zijn veroorzaakt.
Bij verkeersongelukken wordt niet standaard geregistreerd of de betrokken fietser goed werkende verlichting voerde.
Daarmee ontbreekt een belangrijk onderdeel van het inzicht in de gevaren van fietsen in het donker.
Onderzoek van verkeersveiligheidsinstituut SWOV laat wel zien dat werkende fietsverlichting bij duisternis samenhangt met een lager ongevalsrisico.
Een oudere analyse van geregistreerde letselongevallen wees op een risicodaling van ongeveer 17 procent bij gebruik van een werkend voor- en achterlicht. De onderzoekers benadrukten daarbij dat de onzekerheid van deze schatting groot is.
De conclusie blijft dat goede verlichting de zichtbaarheid vergroot, maar dat niet ieder ongeval in het donker automatisch aan ontbrekende verlichting kan worden toegeschreven.
Waarom een fietser zonder licht zo moeilijk zichtbaar is
Goede fietsverlichting heeft twee belangrijke functies. Het voorlicht maakt de fietser herkenbaar voor tegemoetkomend verkeer. Het rode achterlicht zorgt ervoor dat automobilisten die van achteren naderen eerder zien dat er een fietser voor hen rijdt.
Zonder verlichting kan een fietser vrijwel wegvallen tegen een donkere achtergrond.
Bij oversteekplaatsen komt daar nog een ander risico bij. Automobilisten moeten in korte tijd beoordelen of een fietser nadert, hoe snel deze rijdt en of er voldoende ruimte is om veilig door te rijden.
Wanneer die fietser nauwelijks zichtbaar is, kan de beschikbare reactietijd sterk afnemen.
Ook donkere kleding speelt een rol. Een zwarte winterjas zonder reflecterende elementen biedt weinig extra herkenbaarheid.
Reflectoren op de fiets, reflecterende kleding en een opvallende rugtas kunnen de zichtbaarheid verbeteren, maar vervangen nooit de verplichte fietsverlichting.
Een achterlicht is minstens zo belangrijk
Veel fietsers controleren vooral of hun voorlicht werkt. Het achterlicht wordt gemakkelijk vergeten.
Dat is een gevaarlijke gewoonte.
Voor automobilisten die een fietser van achteren naderen, is juist het rode achterlicht een belangrijk herkenningspunt. Het helpt om de aanwezigheid en positie van de fietser tijdig waar te nemen.
Een defect achterlicht kan daardoor bijzonder riskant zijn op donkere wegen met weinig openbare verlichting.
Ook wanneer een fiets voorzien is van reflectoren, blijft een werkend achterlicht noodzakelijk. Reflectoren zijn afhankelijk van invallend licht en geven zelf geen licht.
Wat zegt de wet over fietsverlichting?
In Nederland is fietsverlichting verplicht tijdens duisternis en wanneer het zicht ernstig wordt belemmerd.
Het voorlicht moet wit of geel zijn en het achterlicht rood. Beide lampen moeten voortdurend branden en mogen niet knipperen.
Losse fietsverlichting is toegestaan, mits deze goed zichtbaar is en volgens de regels op de fiets of aan het bovenlichaam wordt bevestigd.
Daarnaast moeten fietsen zijn voorzien van de voorgeschreven reflectoren.
Wie zonder de juiste verlichting fietst, riskeert een verkeersboete. De financiële gevolgen zijn echter ondergeschikt aan het risico op ernstig letsel.
Ouders, controleer de fiets van uw kind
Het controleren van fietsverlichting kost meestal niet meer dan een paar minuten.
Laat uw kind voor vertrek beide lampen inschakelen en controleer zelf of ze daadwerkelijk branden. Kijk ook of de lampen goed zijn gericht en niet worden afgedekt door een tas, jas of bagagedrager.
Controleer daarnaast regelmatig de batterijen, bedrading en bevestiging van de lampen.
Een reserveverlichtingsset in de schooltas kan voorkomen dat een scholier na een lange schooldag zonder licht naar huis moet fietsen.
Ook scholen kunnen bijdragen aan de veiligheid. Door in de herfst en winter aandacht te besteden aan fietsverlichting en leerlingen op defecte lampen aan te spreken, kan de bewustwording worden vergroot.
Ook automobilisten hebben een verantwoordelijkheid
Goede fietsverlichting ontslaat automobilisten niet van hun verantwoordelijkheid.
Juist tijdens de donkere ochtendspits moeten bestuurders extra alert zijn op fietsers bij kruisingen, rotondes en oversteekplaatsen.
Aangepaste snelheid, voldoende afstand en anticiperen op onverwachte bewegingen blijven noodzakelijk.
Een fietser zonder verlichting is moeilijker zichtbaar, maar dat betekent niet dat een automobilist minder voorzichtig hoeft te rijden.
Een werkend fietslampje kan het verschil maken
De confrontatie met de vraag of een kind een donorcodicil bij zich heeft, is bewust scherp geformuleerd. Het gaat niet om een oproep om zo'n document mee te nemen, maar om de vraag hoe serieus ouders en kinderen de risico's van fietsen zonder verlichting nemen.
Geen enkele ouder wil het bericht krijgen dat zijn of haar kind onderweg naar school ernstig gewond is geraakt.
Juist daarom verdient fietsverlichting iedere ochtend aandacht.
Een werkend voorlicht, een goed zichtbaar achterlicht en enkele minuten controle kunnen een gevaarlijke situatie helpen voorkomen.
Want veilig thuiskomen begint al voordat de fiets uit de schuur wordt gehaald.
