AMSTERDAM – ING mag de bankrekening van het Russische gasconcern Gazprom niet beëindigen zolang het bedrijf geen andere bank heeft gevonden. Dat heeft de voorzieningenrechter in Amsterdam maandag 19 oktober bepaald. De Nederlandse bank wilde de relatie verbreken vanwege mogelijke sanctierisico's en reputatieschade door de banden van Gazprom met de Russische staat. Volgens de rechter wegen de belangen van beide partijen zwaar, maar geeft een aanstaande wetswijziging de doorslag.

De zaak draait om Gazprom International Projects B.V., een in Aalsmeer gevestigde onderneming die onderdeel uitmaakt van de Russische Gazprom International-groep.

De onderneming beschikt bij ING over een rekening in euro's. Volgens de rechtbank is dit de enige betaalfaciliteit van de internationale Gazprom-groep in Europa.

ING wilde al sinds 2023 van Gazprom af

ING liet Gazprom op 29 december 2023 weten de bankrelatie te willen beëindigen. De bank beriep zich daarbij op artikel 35 van de Algemene Bankvoorwaarden, dat banken onder bepaalde omstandigheden de mogelijkheid geeft een zakelijke relatie op te zeggen.

Gazprom verzette zich tegen de beëindiging. Volgens het bedrijf zou sluiting van de rekening ernstige gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering.

Zonder bankrekening zou Gazprom onder meer niet meer kunnen voldoen aan betalingsverplichtingen tegenover de Nederlandse en Britse Belastingdienst, werknemers, accountants en advocaten.

ING verleende verschillende keren uitstel om Gazprom gelegenheid te geven een andere bank te vinden. Uiteindelijk werd de beëindiging uitgesteld tot 1 oktober 2026.

Omdat Gazprom nog altijd geen alternatief had gevonden, stapte het bedrijf naar de rechter.

Vijftien banken weigeren Gazprom als klant

Tijdens het kort geding verklaarde Gazprom dat het bij vijftien banken, zowel binnen als buiten de Europese Unie, had geprobeerd een rekening te openen.

Alle benaderde banken zouden hebben geweigerd.

Volgens Gazprom speelt daarbij de geopolitieke situatie een doorslaggevende rol. Sinds de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 zijn banken veel terughoudender geworden met het bedienen van ondernemingen die banden hebben met Rusland.

Gazprom benadrukte zelf niet op een sanctielijst te staan en geen verboden activiteiten uit te voeren.

ING vond dat het bedrijf onvoldoende moeite had gedaan om een andere bank te vinden.

De bank wees onder meer op mogelijkheden in Oostenrijk, Hongarije, Turkije, Servië en de Verenigde Arabische Emiraten. Volgens ING had Gazprom ook andere betaaldienstverleners kunnen benaderen.

De rechtbank oordeelde echter dat Gazprom voldoende pogingen had ondernomen. Gezien de banden met Rusland achtte de rechter de kans klein dat een nieuwe bankrelatie eenvoudig tot stand zou komen.

ING vreest reputatieschade door Russische banden

ING voerde aan dat Gazprom onderdeel is van een concern dat onder controle staat van de Russische staat.

Hoewel Gazprom International Projects zelf niet onder Europese sancties valt, brengt de relatie volgens ING aanzienlijke risico's met zich mee.

De bank moet voortdurend controleren of financiële transacties voldoen aan de Europese sanctiewetgeving. Dat kost volgens ING veel tijd en geld.

Daarnaast vreest de bank dat het publiek de indruk krijgt dat ING met haar dienstverlening indirect bijdraagt aan de Russische oorlogsinspanningen in Oekraïne.

ING wees daarbij op eerdere maatschappelijke en politieke ophef over zakelijke relaties tussen Nederlandse banken en Russische ondernemingen.

De rechtbank erkende dat ING een gerechtvaardigd belang heeft bij het vermijden van dergelijke risico's.

Tegelijkertijd stelde de rechter vast dat ING geen concrete verdachte transacties op de rekening van Gazprom had aangewezen.

Ook bleek niet van overtredingen van de Nederlandse wetgeving tegen witwassen en terrorismefinanciering.

Nieuwe wet geeft bedrijven recht op basisbetaalrekening

Een belangrijke reden voor de uitspraak is een wetswijziging die op 1 januari 2027 van kracht moet worden.

Vanaf die datum krijgen ondernemingen, verenigingen en stichtingen uit de Europese Unie die in het Nederlandse handelsregister staan ingeschreven het recht om een zakelijke basisbetaalrekening aan te vragen.

Banken mogen zo'n rekening dan niet zonder meer weigeren. Daarvoor moeten specifieke wettelijke redenen bestaan, bijvoorbeeld wanneer sprake is van concrete witwasrisico's.

Volgens de rechtbank heeft deze nieuwe wetgeving grote gevolgen voor de contractsvrijheid van banken.

Wanneer ING de rekening van Gazprom nu zou sluiten, zou het bedrijf mogelijk enkele maanden later opnieuw een basisbetaalrekening bij dezelfde bank kunnen aanvragen.

De rechter acht het daarom niet wenselijk om de bestaande rekening op dit moment te beëindigen.

Daarbij benadrukte de rechtbank dat nog niet definitief vaststaat dat Gazprom onder de nieuwe wet daadwerkelijk aanspraak kan maken op een basisbetaalrekening.

Gazprom betrokken bij gaswinning op Noordzee

Tijdens de rechtszaak kwam ook naar voren dat Gazprom International Projects betrokken is bij het zogenoemde Sillimanite-project.

Dit project heeft betrekking op de winning van aardgas in de Noordzee.

Volgens Gazprom is dit momenteel de enige activiteit waarvoor de onderneming haar bankrekening nodig heeft.

Het project wordt naar verwachting medio 2028 afgerond. Daarna zou volgens Gazprom de noodzaak voor het aanhouden van de rekening verdwijnen.

ING betwistte dat Gazprom zelf belangrijke commerciële activiteiten verricht.

Volgens de bank functioneert de rekening vooral als financieel kanaal voor betalingen tussen verschillende ondernemingen binnen de Gazprom-groep.

De rechtbank vond echter dat ook dergelijke betalingen een gerechtvaardigd belang bij het behouden van een bankrekening kunnen opleveren.

Gazprom wilde rechtszaak achter gesloten deuren

Opvallend is dat Gazprom bij aanvang van de rechtszaak had gevraagd de behandeling achter gesloten deuren te laten plaatsvinden.

De onderneming wilde voorkomen dat publiekelijk bekend zou worden dat zij een bankrelatie met ING onderhoudt.

Ook maakte Gazprom zich zorgen over het openbaar worden van vertrouwelijke bedrijfsgegevens.

De rechter wees het verzoek af, omdat het bestaan van de bankrelatie al bekend was.

Wel werd afgesproken dat de behandeling tijdelijk achter gesloten deuren kon plaatsvinden wanneer vertrouwelijke gegevens over zakelijke relaties of geldbedragen besproken zouden worden.

Van die mogelijkheid werd uiteindelijk geen gebruikgemaakt.

ING moet ook proceskosten betalen

De voorzieningenrechter heeft ING nu verboden de bankrelatie met Gazprom te beëindigen zolang het bedrijf geen alternatieve bankrelatie heeft kunnen aangaan.

Daarbij geldt wel dat Gazprom actief moet blijven zoeken naar een andere bank.

De rechter legde geen dwangsom op, omdat ING tijdens de zitting had verklaard zich vrijwillig aan de uitspraak te zullen houden.

Gazprom had aanvankelijk een dwangsom van 250.000 euro per dag geëist wanneer ING de rekening toch zou sluiten.

ING moet daarnaast 2.226,57 euro aan proceskosten betalen.

De uitspraak betekent niet dat banken voortaan verplicht zijn alle Russische ondernemingen als klant te accepteren. De rechter heeft uitsluitend een voorlopig oordeel gegeven over de omstandigheden in deze specifieke zaak.

Wel maakt het vonnis duidelijk dat een bankrelatie niet altijd kan worden beëindigd op basis van algemene zorgen over sancties of reputatieschade, zeker wanneer een onderneming aantoonbaar geen andere betaalrekening kan krijgen.

De bankrekening van Gazprom International Projects blijft daarmee voorlopig bij ING.