Stel je een wereld voor waarin de Amerikaanse dollar zijn kroon verliest. Geen vanzelfsprekende reservemunt meer, geen automatische vraag naar dollars bij oliehandel, staatsobligaties of internationale reserves. In plaats daarvan schuift de euro naar voren als nieuw anker van het mondiale financiële systeem. Het klinkt als een theoretische exercitie, maar steeds meer landen denken hardop na over precies dit scenario. En de gevolgen voor de Verenigde Staten zouden ingrijpend zijn.
De macht van Amerika is al decennialang onlosmakelijk verbonden met de dollar. Wie de reservemunt bezit, bepaalt de spelregels. Landen moeten dollars aanhouden om handel te drijven, schulden af te lossen en reserves veilig te stellen. Dat creëert permanente vraag naar Amerikaans schuldpapier. De VS kan daardoor structureel meer uitgeven dan het verdient, zonder directe consequenties. Tekorten worden gefinancierd door de rest van de wereld.
Maar wat als die vanzelfsprekendheid verdwijnt?
Wanneer centrale banken massaal overstappen op de euro, droogt de kunstmatige vraag naar dollars op. Dat betekent dat de Amerikaanse overheid haar schulden niet langer goedkoop kan wegzetten. Rentes stijgen, begrotingstekorten worden duurder en politieke keuzes worden ineens pijnlijk concreet. Bezuinigen of belastingen verhogen is dan geen ideologische discussie meer, maar een noodzaak.
Voor de Amerikaanse consument zou dit vrijwel direct voelbaar zijn. De dollar zou in waarde dalen, waardoor import duurder wordt. En de Verenigde Staten importeren veel: energie, grondstoffen, elektronica, consumentengoederen. Inflatie ligt dan op de loer, niet door binnenlandse groei maar door koopkrachtverlies. Wat vandaag nog “Made in China” of “Made in Europe” is, wordt morgen simpelweg onbetaalbaar.
Geopolitieke wapens
Ook het sanctie-instrument, een van de krachtigste geopolitieke wapens van Washington, verliest zijn effect. Financiële sancties werken alleen zolang transacties via het dollarsysteem lopen. Als internationale handel verschuift naar euro-gebaseerde netwerken, kan Amerika landen minder makkelijk buitensluiten. De politieke invloed van de VS krimpt dan mee met het marktaandeel van de dollar.
Voor Europa lijkt dit op het eerste gezicht een overwinning. De euro als reservemunt levert prestige, invloed en lagere financieringskosten op. Maar het is geen gratis lunch. De eurozone zou geconfronteerd worden met een sterke munt, wat export bemoeilijkt. Daarnaast vereist een reservemunt politieke stabiliteit, fiscale discipline en onderling vertrouwen. Precies daar wringt het in Europa nog regelmatig.
Amerikaanse dominantie
Toch is het niet ondenkbaar dat landen buiten het Westen, moe van Amerikaanse dominantie en sanctiedruk, de euro als pragmatisch alternatief zien. Niet omdat Europa machtiger is, maar omdat het minder dwingend opereert. Macht door afwezigheid van dreiging is ook macht.
Voor Amerika betekent dit alles een identiteitscrisis. Jarenlang kon het land leven op krediet, letterlijk en figuurlijk. De dollar was de onzichtbare subsidie onder de Amerikaanse levensstijl. Als die subsidie wegvalt, moet het land opnieuw leren produceren, sparen en prioriteiten stellen. Dat vergt politieke volwassenheid in een tijdperk van polarisatie.
Einde van de dollar
Misschien is dat wel de grootste schok: niet economisch, maar cultureel. De overgang van onbetwiste financiële hegemon naar “gewoon een groot land” vraagt een mentale omslag die lastig te verkopen is aan kiezers. Het einde van de dollar als wereldmunt zou daarom niet alleen een economische herschikking zijn, maar een geopolitieke ontwaking.
Of het daadwerkelijk zover komt, is onzeker. Maar één ding staat vast: wie denkt dat het vervangen van de dollar een abstract monetair debat is, onderschat hoe diep geld verweven is met macht. En hoe kwetsbaar zelfs een supermacht wordt als die macht langzaam wegvloeit.
