LUXEMBURG, 21 april 2026 – De Europese Unie schort het handelsdeel van het associatieverdrag met Israël voorlopig niet op. Tijdens overleg van EU-ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg bleek dinsdag onvoldoende steun voor een gedeeltelijke opschorting van het EU-Israël associatieverdrag. Daarmee blijft de Europese verdeeldheid over de aanpak van Israël groot.
Onder meer Spanje, Ierland en Slovenië drongen aan op nieuwe stappen tegen Israël. Zij willen dat de EU harder optreedt vanwege de oorlog in Gaza, de uitbreiding van Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever en zorgen over mensenrechtenschendingen. Volgens persbureau Reuters was er echter geen voldoende meerderheid voor opschorting van het handelsdeel van de overeenkomst. EU-buitenlandchef Kaja Kallas bevestigde dat er geen consensus was, maar dat de discussie wordt voortgezet.
Artikel 2 centraal in debat
Het EU-Israël associatieverdrag bevat in artikel 2 een bepaling dat samenwerking is gebaseerd op respect voor mensenrechten en democratische beginselen. Critici stellen dat Israël deze voorwaarden structureel schendt. De Europese Commissie heeft eerder voorgesteld bepaalde handelsgerelateerde bepalingen tijdelijk op te schorten, nadat een evaluatie aanwijzingen opleverde dat Israël artikel 2 schendt.
Mensenrechtenorganisaties en VN-deskundigen riepen de EU deze week op tot onmiddellijke opschorting van de handelsrelatie met Israël. Volgens deze organisaties is verdere analyse niet nodig, maar politieke actie. VN-deskundigen noemden opschorting van de handelsovereenkomst een minimale verplichting onder internationaal recht.
Kritiek op Nederlandse inzet
Ook in Nederland lag de kwestie politiek gevoelig. Een meerderheid van de Tweede Kamer steunde vorige week een oproep aan het kabinet om in Europees verband te pleiten voor opschorting van het handelsdeel van het associatieverdrag. Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken zei voorafgaand aan het overleg in Luxemburg dat de druk op Israël moet worden vergroot, maar benadrukte dat het doel volgens hem “gedragsverandering” is en niet opschorting op zichzelf.
Tegenstanders van de Nederlandse lijn vinden dat het kabinet daarmee te voorzichtig blijft. Zij stellen dat Nederland, ondanks de Kameruitspraak, niet onherroepelijk voor opschorting is gaan staan. Volgens hen verschilt de koers van het kabinet-Jetten daardoor nauwelijks van de eerdere lijn onder kabinet-Schoof.
EU blijft verdeeld over Israël
De EU is de grootste handelspartner van Israël. Volgens Reuters bedroeg de goederenhandel tussen de EU en Israël in 2024 ongeveer 42,6 miljard euro. Een gedeeltelijke opschorting van handelsvoordelen zou Israël economisch en diplomatiek onder druk zetten, maar daarvoor is binnen de EU voldoende politieke steun nodig. Die ontbreekt vooralsnog.
Duitsland en Italië behoren tot de landen die terughoudend zijn over opschorting en liever inzetten op dialoog. Andere landen, waaronder Spanje, Ierland en België, willen juist verdergaande maatregelen. Daardoor blijft de EU-lijn beperkt tot overleg, verklaringen en mogelijke gerichte sancties tegen gewelddadige kolonisten.
Druk op Brussel neemt toe
Voor mensenrechtenorganisaties, Palestijnse belangenorganisaties en kritische Kamerleden is de uitkomst in Luxemburg teleurstellend. Zij vinden dat de EU haar eigen mensenrechtenclausules ondermijnt door geen consequenties te verbinden aan schendingen van artikel 2.
De politieke druk op Brussel zal naar verwachting aanhouden. De discussie over het EU-Israël associatieverdrag is daarmee niet afgerond, maar voorlopig is duidelijk dat de EU geen besluit neemt dat de handelsrelatie met Israël direct raakt.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.