Terwijl de mondiale handelsbetrekkingen in 2025 onder hoogspanning kwamen te staan door een nieuwe golf van protectionisme vanuit Washington, heeft de Nederlandse economie veerkracht getoond. Waar men vreesde voor een stilvallende motor, bleek de export wederom de onvermoeibare diesel te zijn die het bbp-cijfer overeind hield. De koers wijzigde echter drastisch: de blik verschoof van het Westen naar het Zuiden.
Een jaar van uitersten
Het jaar 2025 zal de boeken ingaan als het jaar waarin de Nederlandse exporteur leerde dansen in een mijnenveld. Volgens de definitieve jaarcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en ramingen van De Nederlandsche Bank (DNB) groeide de totale exportwaarde in 2025 met bijna 3 procent. Dit is een opmerkelijke prestatie, zeker gezien de turbulente start van het jaar.
De metafoor van de ‘diesel’ is hier op zijn plaats. Een dieselmotor heeft tijd nodig om op te warmen, maar als hij eenmaal loopt, is hij nauwelijks te stoppen. De Nederlandse handelsgeest, die eeuwen geleden al de wereldzeeën bevoer, heeft in 2025 opnieuw bewezen dat hij zich razendsnel kan aanpassen aan nieuwe geopolitieke realiteiten.
De Amerikaanse muur van Trump
De grootste uitdaging voor de polderondernemer kwam dit jaar uit de Verenigde Staten. Met de herinstallatie van Donald Trump in het Witte Huis werden de dreigementen van hoge importtarieven al snel bittere realiteit. Voor goederen van Nederlandse makelij, variërend van hoogwaardige chipmachines tot chemische halffabricaten, werden tarieven van 20 tot soms wel 30 procent ingevoerd.
De impact was direct zichtbaar in de statistieken. Waar de Verenigde Staten decennialang een groeiende afzetmarkt vormden, kromp de exportwaarde naar de VS in de tweede helft van 2025 met ruim 4,7 procent. Vooral de sectoren minerale brandstoffen en chemie kregen harde klappen. Het werd pijnlijk duidelijk dat de Amerikaanse ‘America First’-politiek een directe rem zette op de handelsrelatie die voorheen zo vanzelfsprekend leek.
“De importheffingen van Trump hebben een gat geslagen in de begroting van menig Nederlands exportbedrijf,” aldus een econoom bij de raming. “Maar wie dacht dat we daarmee uit de vaart zouden worden genomen, heeft de flexibiliteit van onze ondernemers onderschat.“
De verschuiving naar het Zuiden: Zuid-Afrika als lichtpunt
Terwijl de deuren in Washington op een kier gingen, gingen ze elders wagenwijd open. In 2025 zagen we een opvallende trendbreuk: Nederland exporteerde veel meer naar landen buiten de traditionele westerse blokken. Zuid-Afrika sprong er daarbij met kop en schouders bovenuit.
De export naar Zuid-Afrika en andere opkomende markten binnen het Afrikaanse continent nam in 2025 met dubbele cijfers toe. Het gaat hierbij niet alleen om landbouwproducten, maar in toenemende mate om gespecialiseerde machines, watermanagement-technologie en duurzame energie-oplossingen. De Nederlandse kennis over klimaatadaptatie en efficiënte voedselproductie vond gretig aftrek in regio’s die snakken naar modernisering.
Diversificatie als overlevingsstrategie
De cijfers over 2025 tonen aan dat diversificatie niet langer een luxe is, maar een overlevingsstrategie. De afhankelijkheid van één grote handelspartner zoals de VS bleek een zwakke plek in de Nederlandse pantser. Door in te zetten op opkomende economieën – de zogenaamde ‘Global South’ – hebben Nederlandse bedrijven het verlies in het Westen meer dan gecompenseerd.
Deze verschuiving zorgde ervoor dat de Nederlandse economie in 2025 kon rekenen op een groei van circa 1,7 procent. Zonder de robuuste exportprestaties zou dit cijfer aanzienlijk lager zijn uitgevallen, aangezien de binnenlandse consumptie door de aanhoudende inflatiedruk onder druk bleef staan. De export was dus niet alleen de diesel, maar ook de reddingsboei.
Vooruitblik 2026: Stabiel maar alert
Nu we 2026 zijn binnengevallen, rijst de vraag of deze groei houdbaar is. De eerste signalen zijn positief. De wereldhandel lijkt zich te stabiliseren rondom de nieuwe tariefmuren, en de Nederlandse exporteurs hebben hun logistieke ketens inmiddels hertekend.
Toch blijft waakzaamheid geboden. De spanningen tussen de handelsblokken (VS, EU en China) kunnen op elk moment opnieuw oplaaien. De les van 2025 is echter duidelijk: de Nederlandse economie is een taaie diesel. Hij pruttelt misschien even bij een tegenvaller uit de VS, maar hij vindt altijd weer een nieuwe weg naar groei, of die weg nu naar Kaapstad of Jakarta leidt.
Conclusie: De Nederlandse exportmotor draait. Ondanks de protectionistische wind uit het Westen, heeft de focus op nieuwe markten zoals Zuid-Afrika ervoor gezorgd dat Nederland ook in 2025 een van de sterkste handelsnaties ter wereld bleef. De diesel draait door, krachtiger dan ooit.
