AMSTERDAM, 27 januari 2026 – Nederlandse overheden, zorginstellingen en onderwijsorganisaties leunen in hoge mate op Amerikaanse cloud- en internetdiensten. Uit een analyse van NOS blijkt dat 67 procent van 16.500 onderzochte, belangrijke domeinnamen is gekoppeld aan minstens één Amerikaanse clouddienst. Microsoft heeft daarbij met 49 procent het grootste marktaandeel.

Structurele keuzes, geen plots risico

De huidige onrust over digitale afhankelijkheid is volgens experts verklaarbaar, maar niet nieuw. „Deze afhankelijkheden zijn het gevolg van jarenlange keuzes waarin gemak, schaalbaarheid en prijs doorslaggevend waren,” zegt Jochem van Lierop van Conclusion. Strategisch risicomanagement speelde daarbij volgens hem een ondergeschikte rol.

Volgens Van Lierop is de oplossing niet complex. Digitale infrastructuur moet worden behandeld als strategisch bezit. Dat betekent dat organisaties aantoonbaar risicobeheer en uitgewerkte exit-plannen als harde voorwaarden moeten opnemen bij inkoop, zonder te suggereren dat één ‘soevereine cloud’ alle problemen oplost.

Risico zit in de keten, niet alleen in locatie

In het publieke debat ligt de nadruk vaak op “de Amerikaanse cloud”, maar het risico beperkt zich niet tot de fysieke locatie van servers. Het gaat om een samenhangend geheel van digitale schakels, zoals domeinnaamsystemen (DNS), content delivery-netwerken en beheer- en updateketens. Juist die keten bepaalt of vitale processen blijven functioneren wanneer geopolitieke spanningen of wetgeving veranderen.

Het echte knelpunt is continuïteit. Afhankelijkheid wordt een operationeel risico wanneer toegang, updates of ondersteuning onder druk komen te staan. Dan is ingrijpen vaak te laat, omdat de leverancier inmiddels onmisbaar is geworden.

Afhankelijkheid is zelf gecreëerd

Het risico is volgens deskundigen van alle tijden. Organisaties hebben vaker onderschat hoe snel een technische keuze kan uitgroeien tot een strategische afhankelijkheid. De huidige verontwaardiging is daarom deels selectief: Nederland heeft deze situatie mede zelf gecreëerd via aanbestedingen die sterk sturen op prijs en standaardisatie.

Van verrassing naar beheersing

Een pragmatische aanpak begint met het onderscheiden van écht vitale diensten. Waar dat nodig is, moeten organisaties portabiliteit eisen en concrete exit-scenario’s vastleggen. Ontwerpen voor meerdere leveranciers en uitwijkmogelijkheden verkleint het risico, net als gerichte investeringen in Europese of lokale alternatieven waar die haalbaar zijn.

Volgens experts maakt die aanpak afhankelijkheid beheersbaar. Daarmee verandert digitale kwetsbaarheid van een late verrassing in een expliciet afgewogen risico.