DEN HAAG – Het ministerie van Defensie gaat belangrijke bedrijfsprocessen onderbrengen in een speciaal beveiligde cloudomgeving van softwarebedrijf SAP. De zogenoemde Soevereine Cloud wordt volledig in Nederland ingericht en moet de krijgsmacht beter beschermen tegen cyberaanvallen, digitale verstoringen en ongewenste toegang tot gevoelige informatie. De ingebruikname staat gepland voor 1 januari 2028. Staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie heeft de Tweede Kamer donderdag 22 oktober geïnformeerd over de overeenkomst met SAP.

Met de overstap wil Defensie zijn digitale infrastructuur moderniseren en tegelijkertijd meer controle houden over de opslag, verwerking en beveiliging van gegevens. De nieuwe cloudomgeving wordt fysiek gescheiden van de reguliere publieke cloud van SAP en is uitsluitend toegankelijk voor geautoriseerd en gescreend personeel.

Defensie kiest voor Nederlandse cloudomgeving

De krijgsmacht maakt al jarenlang gebruik van SAP-software voor de ondersteuning van belangrijke bedrijfsprocessen. Het gaat onder meer om materieelbeheer, logistiek, financiën, organisatie en operationele processen. In de toekomst moet ook het personeelsbeheer binnen dezelfde dienstverlening worden ondergebracht.

Tot nu toe draait de SAP-omgeving op eigen servers van Defensie. Met de nieuwe overeenkomst wordt overgestapt op Software as a Service, afgekort SaaS. Daarbij wordt de software als dienst aangeboden en verzorgt de leverancier een belangrijk deel van het technische beheer, onderhoud en de updates.

Volgens staatssecretaris Boswijk biedt cloudtechnologie mogelijkheden om IT-systemen sneller aan te passen, nieuwe functionaliteiten beschikbaar te stellen en de continuïteit van belangrijke processen te verbeteren.

Daar staat tegenover dat het gebruik van externe clouddiensten nieuwe risico's met zich meebrengt. Vooral de afhankelijkheid van leveranciers, informatiebeveiliging en de zeggenschap over gegevens spelen daarbij een belangrijke rol.

Gevoelige gegevens blijven onder Nederlandse controle

Een belangrijk onderdeel van de overeenkomst is dat de nieuwe cloudomgeving in Nederland wordt ingericht. De systemen worden ondergebracht in een afgeschermde en gecontroleerde infrastructuur die moet voldoen aan de specifieke beveiligingseisen van Defensie.

De omgeving wordt fysiek gescheiden van de reguliere publieke cloudinfrastructuur van SAP. Toegang is alleen mogelijk voor bevoegd personeel dat vooraf is gescreend en vanuit beveiligde faciliteiten werkt.

De beveiliging moet geschikt zijn voor informatie met hogere rubriceringsniveaus. Daarmee kan de omgeving worden gebruikt voor gegevens waarvoor strengere beveiligingseisen gelden.

Ook juridisch zijn aanvullende afspraken gemaakt. SAP Nederland B.V. is de contractpartij en op de overeenkomst is Nederlands recht van toepassing. Daarmee wil Defensie meer zeggenschap behouden over de verwerking van gegevens en het beheer van de IT-omgeving.

De keuze voor een Nederlandse cloud betekent overigens niet dat alle afhankelijkheden van buitenlandse technologie verdwijnen. SAP blijft als internationale softwareleverancier een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling en levering van de gebruikte systemen.

Contract voor vijf jaar met mogelijkheid tot verlenging

Defensie heeft met SAP een overeenkomst gesloten voor een periode van vijf jaar. Het contract kan met maximaal vijf jaar worden verlengd.

De opdracht is rechtstreeks aan SAP gegund op basis van een uitzonderingsbepaling uit de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied.

In de overeenkomst zijn afspraken opgenomen over de kwaliteit, beschikbaarheid en beveiliging van de dienstverlening. Voor technische incidenten en ondersteuning staat zeven dagen per week en 24 uur per dag een gescreend ondersteuningsteam klaar.

Daarnaast heeft Defensie afspraken gemaakt over controles, naleving van beveiligingsvoorschriften en auditrechten. Daarmee moet kunnen worden vastgesteld of de leverancier zich aan de overeengekomen beveiligingseisen houdt.

Ook zijn extra softwarelicenties opgenomen om rekening te houden met de groei van de krijgsmacht. Via aanvullende contractafspraken kan Defensie de dienstverlening gedurende de looptijd aanpassen, terwijl afspraken over prijsbescherming financiële risico's moeten beperken.

Betere bescherming tegen cyberaanvallen en storingen

Een belangrijk doel van de nieuwe cloudomgeving is het vergroten van de digitale weerbaarheid van de krijgsmacht.

Door IT-voorzieningen op meerdere locaties beschikbaar te hebben, wordt Defensie minder afhankelijk van één fysieke locatie. Wanneer systemen uitvallen door een technische storing, cyberaanval of fysieke aanval, moet de dienstverlening daardoor sneller kunnen worden hersteld.

Voor een moderne krijgsmacht is betrouwbare digitale informatievoorziening essentieel. Logistieke processen, materieelbeheer en financiële systemen moeten ook onder moeilijke omstandigheden beschikbaar blijven.

Volgens Boswijk vormt een goed beveiligde en toekomstbestendige digitale infrastructuur daarom een belangrijke voorwaarde voor de militaire slagkracht.

De overeenkomst bevat tevens opties voor aanvullende uitwijkvoorzieningen buiten Nederland. Dergelijke voorzieningen kunnen worden ingezet om de continuïteit van de dienstverlening verder te versterken.

Kunstmatige intelligentie krijgt mogelijk grotere rol

De nieuwe SAP-omgeving wordt voorbereid op toekomstige toepassingen van kunstmatige intelligentie. Daardoor kan Defensie op termijn nieuwe technologische mogelijkheden benutten binnen bestaande bedrijfsprocessen.

Het ministerie benadrukt dat de krijgsmacht zelf bepaalt welke nieuwe functionaliteiten daadwerkelijk worden geactiveerd.

Ook worden periodiek technologische vernieuwingen en software-updates beschikbaar gesteld. Hiermee wil Defensie voorkomen dat belangrijke systemen verouderen en steeds moeilijker kunnen worden aangepast aan veranderende operationele behoeften.

De overstap maakt onderdeel uit van een bredere multi-cloudstrategie. Daarbij gebruikt Defensie verschillende soorten IT-omgevingen naast elkaar, waaronder eigen private clouds, commerciële clouddiensten en systemen die buiten de cloud blijven functioneren.

Voor iedere toepassing wordt afzonderlijk beoordeeld welke omgeving het beste aansluit bij de eisen voor beveiliging, beschikbaarheid en continuïteit.

Ook andere ministeries kunnen aansluiten

De beveiligde cloudomgeving kan in de toekomst mogelijk ook door andere overheidsorganisaties worden gebruikt.

Volgens Defensie kunnen andere ministeries onder bepaalde voorwaarden gebruikmaken van een vergelijkbare contractuele voorziening. Een belangrijke voorwaarde is dat zij voor de benodigde beveiliging zijn aangesloten op NAFIN, het beveiligde communicatienetwerk van de Nederlandse krijgsmacht.

Over de mogelijkheden wordt inmiddels gesproken met verschillende departementen.

Hierdoor kan de overeenkomst met SAP mogelijk uitgroeien tot een voorbeeld voor andere overheidsdiensten die hun digitale infrastructuur willen moderniseren zonder de controle over gevoelige gegevens uit handen te geven.

Defensie houdt rekening met afhankelijkheid van SAP

Ondanks de aanvullende beveiligingsmaatregelen blijft Defensie voor de gebruikte bedrijfssoftware afhankelijk van SAP. Het ministerie erkent dat deze afhankelijkheid risico's kan opleveren wanneer de omstandigheden bij de leverancier veranderen.

Daarom zijn contractuele afspraken gemaakt over wijzigingen in de zeggenschap over SAP, de continuïteit van de dienstverlening en de mogelijkheid om de samenwerking gecontroleerd te beëindigen.

Ook is een zogenoemde exitstrategie opgesteld. Daarmee moet Defensie de mogelijkheid behouden om zijn gegevens en systemen indien noodzakelijk naar een andere IT-omgeving over te brengen.

Het ministerie wil hiermee voorkomen dat de krijgsmacht voor haar volledige informatievoorziening afhankelijk wordt van één technologie of leverancier.

Ingebruikname gepland voor januari 2028

De komende periode gaat SAP de nieuwe cloudomgeving bouwen en verder inrichten. Tegelijkertijd bereidt Defensie de aansluiting op de bestaande militaire IT-infrastructuur voor.

Daarbij moeten onder meer toegangsrechten, printvoorzieningen en koppelingen met andere informatiesystemen worden geregeld.

De ingebruikname van de Soevereine Cloud staat gepland voor 1 januari 2028. Daarna volgt een gefaseerde verhuizing van de bestaande SAP-systemen naar de nieuwe omgeving. Ook het personele domein moet daarin uiteindelijk worden opgenomen.

Staatssecretaris Boswijk bespreekt de plannen op 27 oktober tijdens het commissiedebat over IT bij Defensie in de Tweede Kamer.

Met de overeenkomst wil het ministerie toewerken naar één toekomstbestendige en beveiligde SAP-omgeving, waarbij de krijgsmacht toegang krijgt tot moderne technologie en tegelijkertijd meer controle behoudt over haar digitale informatievoorziening.