BRUSSEL – Europese toezichthouders onderzoeken of Rusland en andere buitenlandse mogendheden via sociale media hebben geprobeerd de gewelddadige onrust in Frankrijk verder aan te wakkeren. Volgens de Financial Times zouden pro-Russische accounts en extreemrechtse netwerken beelden van geweld en misleidende berichten hebben verspreid om de spanningen te vergroten. Ook Iran en Algerije worden genoemd als mogelijke betrokken partijen. Het onderzoek bevindt zich nog in een vroeg stadium en direct bewijs dat buitenlandse regeringen de rellen hebben georganiseerd, ontbreekt.
De verdenkingen hebben betrekking op de grootschalige demonstraties van zaterdag 17 oktober, waarbij honderdduizenden Fransen de straat op gingen uit protest tegen de stijgende kosten van levensonderhoud, bezuinigingen en problemen in het onderwijs. In verschillende steden sloegen demonstraties om in gewelddadige confrontaties met de politie, vernielingen en plunderingen.
Volgens het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken namen ongeveer 550.000 mensen deel aan de protesten. De organisatoren spraken van 800.000 deelnemers. Vooral in Parijs, Marseille, Lyon en Limoges ontstonden ernstige ongeregeldheden.
Pro-Russische netwerken onder de loep
De Financial Times meldt op basis van Europese veiligheidsfunctionarissen dat accounts die eerder in verband zijn gebracht met desinformatiecampagnes mogelijk een rol hebben gespeeld bij de verspreiding van gewelddadige beelden en misleidende informatie.
Het gaat onder meer om pro-Kremlinnetwerken en accounts uit extreemrechtse kringen. Door berichten massaal te delen, kunnen dergelijke netwerken bestaande maatschappelijke tegenstellingen versterken en een vertekend beeld geven van de omvang of oorzaken van het geweld.
Europese autoriteiten onderzoeken of sprake was van gecoördineerde beïnvloeding en in hoeverre algoritmes van sociale mediaplatforms de verspreiding van deze berichten hebben versterkt.
Daarbij worden onder andere X, TikTok en Instagram bekeken. De Europese Commissie heeft contact met nationale toezichthouders en platformbedrijven over de verspreiding van gewelddadige en misleidende inhoud.
Ook Iran en Algerije genoemd
Het onderzoek beperkt zich niet tot mogelijke Russische betrokkenheid. Volgens de berichtgeving worden ook onlineactiviteiten onderzocht die verband zouden kunnen houden met Iran en Algerije.
De Franse krant 20 Minutes meldde dinsdag dat beelden van de rellen op grote schaal zijn overgenomen door staatsmedia uit onder meer Rusland, Iran, Algerije, Turkije en China.
Het overnemen en verspreiden van dergelijke beelden vormt echter niet automatisch bewijs van een georganiseerde buitenlandse beïnvloedingsoperatie. Franse veiligheidsbronnen benadrukken dat het grootste deel van de onlinegesprekken over de protesten afkomstig is uit Frankrijk zelf.
Vooralsnog is niet publiekelijk vastgesteld dat een buitenlandse regering opdracht heeft gegeven tot het organiseren of aanwakkeren van de gewelddadigheden.
Italiaanse minister spreekt van hybride oorlog
Ook in Italië groeit de bezorgdheid over de invloed van sociale media op maatschappelijke onrust. De Italiaanse minister van Defensie Guido Crosetto sprak dinsdag 20 oktober tijdens een bijeenkomst in Rome van een hybride oorlog tegen het Westen.
Volgens Crosetto verschillen de recente rellen in Milaan en andere Italiaanse steden wezenlijk van eerdere protestbewegingen. Hij stelt dat jongeren via TikTok, YouTube en andere sociale media worden beïnvloed door boodschappen die zich keren tegen bestaande democratische en maatschappelijke normen.
De minister waarschuwde dat westerse landen de omvang van deze ontwikkeling onvoldoende begrijpen en nauwelijks maatregelen nemen om de mogelijke beïnvloeding tegen te gaan.
Crosetto wees daarbij niet expliciet Rusland aan als verantwoordelijke voor de Italiaanse rellen. Zijn uitspraken maken wel duidelijk dat binnen Europese regeringen zorgen bestaan over de mogelijke rol van digitale beïnvloeding bij maatschappelijke onrust.
Bestaande onvrede of buitenlandse beïnvloeding?
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is het onderscheid tussen de oorspronkelijke oorzaken van de protesten en pogingen van buitenlandse partijen om bestaande spanningen uit te buiten.
Frankrijk kampt met maatschappelijke onvrede over koopkracht, overheidsbezuinigingen en publieke voorzieningen. Deze binnenlandse problemen vormden de directe aanleiding voor de demonstraties.
Buitenlandse desinformatiecampagnes kunnen daarop inspelen door bestaande frustraties uit te vergroten, gewelddadige incidenten extra onder de aandacht te brengen of misleidende informatie te verspreiden.
Dat betekent niet dat de demonstraties zelf vanuit het buitenland zijn georganiseerd. Europese veiligheidsfunctionarissen hebben daarvoor vooralsnog geen concreet bewijs gepresenteerd.
Het onderzoek moet duidelijk maken of sprake is geweest van doelbewuste buitenlandse inmenging, welke netwerken daarbij betrokken waren en of hun activiteiten daadwerkelijk invloed hebben gehad op de omvang of het verloop van de ongeregeldheden.
