DUBLIN – Europa heeft eindelijk besloten wie namens het continent moet aanschuiven bij de vredesonderhandelingen over Oekraïne. Tijdens een informele top in Dublin bereikten de Europese leiders vrijdag 13 november overeenstemming over een uitgebreid onderhandelingsteam met Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Polen. Ook de Europese instellingen krijgen een vertegenwoordiging en de NAVO wordt bij het overleg betrokken. Opvallend is dat EU-buitenlandchef Kaja Kallas, die nadrukkelijk aanspraak maakte op een leidende rol, niet is aangewezen als speciale gezant.
De beslissing volgt op maandenlange onenigheid over de vraag wie Europa mag vertegenwoordigen bij de door de Verenigde Staten geleide vredesbesprekingen. Europese regeringsleiders willen voorkomen dat Washington en Moskou afspraken maken over de toekomst van Oekraïne en de Europese veiligheid zonder dat de betrokken Europese landen daar rechtstreeks invloed op kunnen uitoefenen.
Voorzitter António Costa van de Europese Raad maakte na afloop bekend dat de vijf landen, samen met vertegenwoordigers van de Europese instellingen, het Europese onderhandelingsteam zullen vormen.
Italië en Polen eisen invloed op vredesproces
Tot dusver speelden vooral Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk een hoofdrol in het diplomatieke overleg. Italië en Polen vonden dat deze beperkte samenstelling onvoldoende recht deed aan de belangen van de andere Europese landen.
De Italiaanse premier Giorgia Meloni bekritiseerde eerder de versnipperde Europese aanpak en pleitte voor één vertegenwoordiger met een duidelijk mandaat. Italië nam inmiddels al deel aan gesprekken in Abu Dhabi.
Polen drong eveneens aan op een grotere betrokkenheid. Warschau wil voorkomen dat West-Europese regeringen beslissingen nemen over de veiligheid van Oost-Europa zonder de landen die rechtstreeks aan Rusland, Belarus of Oekraïne grenzen voldoende te betrekken.
Met de uitbreiding naar vijf landen proberen de Europese leiders die bezwaren weg te nemen.
Kallas krijgt niet de rol waarop zij rekende
De uitkomst is een tegenvaller voor Kaja Kallas. De voormalige Estse premier is sinds 2024 verantwoordelijk voor het buitenlandse en veiligheidsbeleid van de Europese Unie en vindt dat haar functie haar een vanzelfsprekende plaats aan de onderhandelingstafel geeft.
Vrijdag herinnerde zij de Europese leiders aan de afspraken die in juni 2024 werden gemaakt over de vertegenwoordiging van de EU bij internationale veiligheidskwesties.
Kallas erkende tegelijkertijd dat Rusland weinig belangstelling heeft om met haar te onderhandelen vanwege haar uitgesproken standpunten tegenover Moskou.
Costa verwees op zijn beurt naar de Europese verdragen, waarin ook de internationale bevoegdheden van de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie zijn vastgelegd.
Ook Commissievoorzitter Ursula von der Leyen sprak geen expliciete steun uit voor Kallas als afzonderlijke onderhandelaar. Daarmee blijft onduidelijk of de buitenlandchef via de vertegenwoordiging van de Europese instellingen alsnog rechtstreeks bij de gesprekken betrokken wordt.
Moskou houdt Europese deelname onzeker
De volgende vraag is of Rusland daadwerkelijk bereid is met de uitgebreide Europese delegatie te spreken.
De Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner bezochten donderdag Moskou voor overleg met president Vladimir Poetin. Volgens de Amerikanen zou Rusland bereid zijn Europese vertegenwoordigers bij toekomstige besprekingen toe te laten.
Het Kremlin temperde die verwachtingen een dag later en stelde eerst duidelijkheid te willen over de werkelijke bedoelingen van de Europese landen.
Voor bondskanselier Friedrich Merz is de Europese betrokkenheid niet onderhandelbaar. Volgens hem kan er niet over Oekraïne worden gesproken zonder Oekraïne en evenmin over de Europese veiligheidsorde zonder Europa.
De onderhandelingen bevinden zich daarmee in een opmerkelijke fase. Europa heeft na langdurig intern overleg zijn vertegenwoordigers aangewezen, maar weet nog altijd niet zeker of die daadwerkelijk tegenover Russische onderhandelaars komen te zitten.
Bovendien blijft de vraag of een delegatie met zoveel verschillende nationale belangen erin zal slagen één gezamenlijke Europese koers vast te houden.
