DEN HAAG – Het kabinet-Jetten wil de komende jaren het aantal ambtenaren bij de rijksoverheid fors terugbrengen. Met een ingrijpende reorganisatie, minder externe inhuur en de inzet van kunstmatige intelligentie moeten miljarden euro's worden bespaard. Het schrappen van functies kan grote gevolgen hebben voor het personeel. Gedwongen ontslagen zijn daarbij niet uitgesloten, al heeft het kabinet nog geen concreet ontslagplan met aantallen bekendgemaakt.
De regering vindt dat de rijksoverheid te groot, te ingewikkeld en te bureaucratisch is geworden. Ministeries moeten efficiënter gaan samenwerken, minder regels opstellen en ondersteunende werkzaamheden terugdringen.
Vooral managementfuncties, beleidsafdelingen en administratieve ondersteuning komen daarbij in beeld. Ook wil het kabinet dat overheidsorganisaties minder afhankelijk worden van dure externe adviseurs en ingehuurde specialisten.
Miljardenbezuiniging op de rijksoverheid
Het kabinet heeft een aanvullende bezuinigingsopdracht vastgesteld die vanaf 2030 structureel 1,4 miljard euro per jaar moet opleveren. Deze komt boven op de bezuinigingen die al door het vorige kabinet waren aangekondigd.
Volgens een in september ingediende motie van VVD en CDA gaat het bij de gezamenlijke bezuinigingsopgaven om ongeveer 3,5 miljard euro per jaar.
De Tweede Kamer wil dat voor ieder ministerie een afzonderlijk besparingsplan wordt opgesteld. Daarbij moet worden onderzocht welke werkzaamheden kunnen verdwijnen, waar kunstmatige intelligentie kan worden ingezet en of gerichte vacaturestops noodzakelijk zijn.
Het kabinet moet duidelijk maken hoe de bezuinigingen daadwerkelijk kunnen worden gerealiseerd.
160.000 arbeidsplaatsen bij de rijksoverheid
Uit de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk blijkt dat de rijksoverheid eind 2025 ongeveer 160.000 voltijdsbanen telde.
Het personeelsbestand groeide dat jaar nog met 1,9 procent. Een jaar eerder bedroeg de groei 6,2 procent.
Volgens het kabinet laat de afnemende groei zien dat de eerste bezuinigingsmaatregelen effect beginnen te krijgen.
Tegelijkertijd werden in 2025 nog ruim 21.000 vacatures gepubliceerd. Dat onderstreept dat verschillende overheidsorganisaties nog altijd grote behoefte hebben aan personeel.
De regering wil de groei nu ombuigen naar een daadwerkelijke verkleining van het ambtenarenapparaat.
Hoeveel arbeidsplaatsen uiteindelijk verdwijnen, is nog niet vastgesteld. Evenmin is duidelijk hoeveel ambtenaren hun huidige functie verliezen en hoeveel banen door natuurlijk verloop kunnen verdwijnen.
Vooral management en ondersteunende functies
Een belangrijk onderdeel van de reorganisatie is het terugbrengen van het aantal ondersteunende functies binnen de ministeries.
Volgens het kabinet bestaat ongeveer de helft van de formatie bij de kerndepartementen uit zogenoemde overheadfuncties. Hieronder vallen onder meer management, administratieve ondersteuning en andere interne werkzaamheden.
Het streven is dit aandeel geleidelijk terug te brengen naar ongeveer 35 procent.
Daarbij moet waar mogelijk gebruik worden gemaakt van kunstmatige intelligentie om terugkerende werkzaamheden te automatiseren.
Ook wil het kabinet de externe inhuur beperken tot maximaal 10 procent van de totale personeelsuitgaven.
Het is overigens niet zo dat automatisch 15 procent van alle ambtenaren moet verdwijnen. Het genoemde percentage heeft betrekking op het aandeel ondersteunende functies binnen de kerndepartementen.
Gedwongen ontslagen kunnen kostbaar worden
Of de bezuinigingen zonder gedwongen ontslagen haalbaar zijn, is onzeker.
Voormalig topambtenaar en bestuurskundige Roel Bekker waarschuwde eerder bij NPO Radio 1 dat de miljardenbezuinigingen moeilijk uitvoerbaar zijn.
Volgens Bekker werken veel ambtenaren bij uitvoeringsorganisaties waar juist personeelstekorten bestaan. Hij noemt onder meer de Belastingdienst, Rijkswaterstaat en het gevangeniswezen.
Bij deze organisaties kan volgens hem niet zomaar personeel verdwijnen zonder dat de dienstverlening of uitvoering van wettelijke taken in gevaar komt.
Ook het terugbrengen van het aantal beleidsmedewerkers bij ministeries zou volgens Bekker onvoldoende besparingen opleveren.
Gedwongen ontslagen betekenen bovendien dat de overheid eerst kosten moet maken, bijvoorbeeld voor ontslagvergoedingen, begeleiding en herplaatsing.
Daardoor kunnen de bezuinigingen op korte termijn juist extra geld kosten.
Vakbonden vrezen gevolgen voor dienstverlening
Vakbond FNV maakt zich zorgen over de plannen van het kabinet.
Volgens de bond worden bezuinigingen regelmatig gepresenteerd als maatregelen om efficiënter te werken, terwijl ze in de praktijk kunnen leiden tot minder medewerkers die dezelfde hoeveelheid werk moeten uitvoeren.
Dat kan gevolgen hebben voor de werkdruk en de kwaliteit van de dienstverlening aan burgers en bedrijven.
De vakbond wijst erop dat bij verschillende uitvoeringsorganisaties al sprake is van personeelstekorten.
Wanneer daar nog meer arbeidsplaatsen verdwijnen, kunnen wachttijden oplopen en kan het moeilijker worden om aanvragen, vergunningen en andere overheidstaken tijdig af te handelen.
De FNV volgt de plannen daarom nauwlettend en wil voorkomen dat ambtenaren en burgers de rekening betalen voor de aangekondigde bezuinigingen.
Nieuwe reorganisatie na langdurig cao-conflict
De aangekondigde verkleining van de rijksoverheid komt na een periode van grote onrust onder het overheidspersoneel.
Begin 2026 voerden duizenden rijksambtenaren actie tegen het voornemen om hun salarissen te bevriezen.
Na maandenlange onderhandelingen en stakingen bereikten het kabinet en de vakbonden alsnog een akkoord.
Rijksambtenaren kregen per 1 juli 2026 een structurele salarisverhoging van 2,7 procent en een eenmalige uitkering.
Inmiddels staan alweer onderhandelingen voor een nieuwe cao op de agenda. De eerste onderhandelingsronde staat gepland voor 21 oktober.
De onzekerheid over de toekomstige omvang van de rijksoverheid vormt daarbij een belangrijk aandachtspunt.
Wat betekent dit voor gemeenten?
De bezuinigingsplannen richten zich in de eerste plaats op de rijksoverheid en betekenen niet automatisch dat gemeenten eveneens ambtenaren moeten ontslaan.
Gemeenten hebben eigen werkgeversverantwoordelijkheden, begrotingen en arbeidsvoorwaarden.
Wel kunnen veranderingen bij landelijke uitvoeringsorganisaties indirect gevolgen hebben voor gemeenten en inwoners.
Wanneer de capaciteit bij rijksdiensten afneemt, kunnen bijvoorbeeld aanvragen, informatieverzoeken en andere procedures meer tijd kosten.
Daarnaast zijn gemeenten voor verschillende wettelijke taken afhankelijk van samenwerking met landelijke instanties.
Tweede Kamer bespreekt plannen eind oktober
Op 28 oktober staat het onderwerp 'slagvaardige overheid' op de agenda van de Tweede Kamer.
Daarbij zal onder meer worden gekeken naar de gevolgen van de bezuinigingen voor de omvang en het functioneren van de rijksoverheid.
Ook moet duidelijker worden hoe ministeries hun personeelsbestand willen verkleinen en welke rol automatisering daarbij gaat spelen.
Het kabinet wil de komende jaren een kleinere overheid die volgens de eigen plannen sneller en efficiënter werkt.
Of dat zonder grootschalige ontslagen mogelijk is, moet nog blijken.
Voor de ongeveer 160.000 voltijdsarbeidsplaatsen bij de rijksoverheid betekent de aangekondigde reorganisatie in ieder geval een periode van onzekerheid over de toekomstige personeelsbezetting.
