BRUSSEL – De Europese Commissie wil de verdeling van belangrijke satellietfrequenties ingrijpend veranderen. Met een voorstel dat op 27 mei 2026 werd gepresenteerd, wil Brussel Europese aanbieders meer ruimte geven en de afhankelijkheid van buitenlandse satellietbedrijven beperken. De nieuwe regels moeten vanaf 2027 de veiligheid, digitale zelfstandigheid en concurrentiepositie van de Europese Unie versterken.

Het voorstel richt zich op de zogenoemde 2 GHz-frequentieband, die wordt gebruikt voor mobiele satellietcommunicatie. Deze frequenties zijn onder meer geschikt om smartphones rechtstreeks verbinding te laten maken met satellieten, zonder tussenkomst van traditionele zendmasten.

Dat kan vooral belangrijk zijn in afgelegen gebieden waar gewone mobiele netwerken ontbreken. Ook bij rampen, grote stroomstoringen en het uitvallen van communicatienetwerken kan satellietcommunicatie een belangrijke rol spelen.

Een derde van de frequenties voor overheden

De Europese Commissie stelt voor om de beschikbare frequentieruimte in drie gelijke delen te verdelen.

Een derde wordt uitsluitend bestemd voor overheidsdiensten, waaronder beveiligde communicatie, hulpdiensten, defensie en andere kritieke voorzieningen. Dit gedeelte moet worden gebruikt door een Europese satellietaanbieder.

De betreffende aanbieder moet ervoor zorgen dat de communicatie kan worden geïntegreerd met IRIS², het Europese satellietprogramma dat veilige verbindingen moet bieden aan overheden, bedrijven en burgers.

Met deze keuze wil Brussel voorkomen dat voor belangrijke overheidscommunicatie uitsluitend op buitenlandse commerciële ondernemingen moet worden vertrouwd.

Europese satellietbedrijven krijgen meer kansen

De resterende twee derde van de frequentieruimte wordt gereserveerd voor commerciële toepassingen.

Van dit commerciële gedeelte wordt de helft beschikbaar gesteld aan nieuwe Europese marktpartijen. Daarmee wil de Commissie de komst van Europese satellietaanbieders stimuleren en de concurrentie vergroten.

Het andere commerciële gedeelte staat open voor zowel Europese als niet-Europese bedrijven.

Dat betekent dat ondernemingen uit de Verenigde Staten en andere landen niet volledig worden uitgesloten. Zij krijgen volgens het voorstel wel te maken met een verdeling waarbij een belangrijk deel van de frequentieruimte speciaal voor Europese aanbieders is bestemd.

Gevolgen voor Amerikaanse satellietbedrijven

De voorgestelde regeling is ook relevant voor Amerikaanse satellietbedrijven, waaronder SpaceX, het bedrijf achter Starlink.

De Europese Commissie wil meer controle krijgen over de manier waarop schaarse satellietfrequenties worden verdeeld. Daarbij spelen niet alleen commerciële belangen een rol, maar ook de veiligheid en strategische zelfstandigheid van Europa.

Het voorstel betekent overigens niet dat Starlink of andere Amerikaanse satellietdiensten uit Europa worden geweerd.

De beperkingen hebben betrekking op de specifieke 2 GHz-frequentieband voor mobiele satellietdiensten. Andere satellietfrequenties en bestaande internetdiensten vallen niet automatisch onder dezelfde verdeling.

Voor internationale ondernemingen betekent het plan wel dat zij bij toekomstige vergunningen rekening moeten houden met een deel van het frequentiespectrum dat uitsluitend toegankelijk wordt voor Europese aanbieders.

Rechtstreeks internet op smartphones

Een van de belangrijkste toepassingen van de 2 GHz-frequentieband is Direct-to-Device, kortweg D2D.

Met deze technologie kunnen mobiele telefoons en andere apparaten rechtstreeks met satellieten communiceren. Hierdoor kan bereik ontstaan op plaatsen waar geen mobiel telefoonnetwerk beschikbaar is.

De Commissie ziet mogelijkheden voor zowel spraakverbindingen als mobiele internetdiensten.

Daarnaast kunnen de frequenties worden gebruikt voor apparaten die via het internet gegevens uitwisselen. Voorbeelden zijn slimme energiemeters, persoonlijke fitnesstrackers en apparatuur voor noodhulp.

Voor Nederland kan de technologie onder meer interessant zijn voor de scheepvaart, afgelegen locaties en situaties waarin bestaande communicatienetwerken tijdelijk niet functioneren.

Bestaande vergunningen lopen in 2027 af

De huidige Europese regeling voor mobiele satellietdiensten dateert uit 2008. Destijds werd gekozen voor een gezamenlijke Europese selectieprocedure voor aanbieders van satellietcommunicatie.

De bestaande vergunningen lopen in mei 2027 af. Volgens de Europese Commissie is dit het moment om de regels aan te passen aan de technologische ontwikkelingen en de veranderde geopolitieke omstandigheden.

Met de voorgestelde nieuwe verordening moet de toewijzing van satellietfrequenties voortaan op Europees niveau worden geregeld.

Aanbieders zouden daardoor onder dezelfde voorwaarden in alle EU-lidstaten diensten kunnen aanbieden. Dat moet voorkomen dat ondernemingen met uiteenlopende nationale regels en vergunningprocedures worden geconfronteerd.

Veiligheid en onafhankelijkheid centraal

Volgens Henna Virkkunen, vicevoorzitter van de Europese Commissie en verantwoordelijk voor technologische soevereiniteit, veiligheid en democratie, wordt satellietcommunicatie steeds belangrijker voor de weerbaarheid van Europa.

Zij benadrukt dat betrouwbare satellietverbindingen noodzakelijk zijn om communicatienetwerken overeind te houden wanneer gewone infrastructuur niet beschikbaar is.

Ook voor overheidsdiensten, defensie en andere vitale sectoren zijn beveiligde verbindingen volgens haar van groot belang.

De Commissie beschouwt toegang tot satellietcommunicatie daarom niet langer uitsluitend als een commerciële aangelegenheid, maar ook als een strategisch veiligheidsvraagstuk.

Voorstel moet nog worden goedgekeurd

De nieuwe verdeling van satellietfrequenties is nog geen definitieve Europese wetgeving.

Het voorstel moet eerst de Europese wetgevingsprocedure doorlopen. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie moeten zich over de plannen buigen voordat de nieuwe regels kunnen worden vastgesteld.

Pas daarna wordt duidelijk onder welke definitieve voorwaarden Europese en buitenlandse satellietaanbieders vanaf 2027 toegang kunnen krijgen tot de beschikbare frequenties.

Met de plannen zet Brussel in ieder geval een volgende stap richting een Europese communicatiesector waarin veiligheid, eigen technologische capaciteit en minder afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers een grotere rol moeten krijgen.