WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft opnieuw voor ophef gezorgd met uitspraken over Canada en zijn toenadering tot Rusland. Tijdens een verkiezingsbijeenkomst zaterdag in Kentucky beweerde Trump dat de Verenigde Staten jaarlijks 90 miljard dollar verliezen doordat Canada onder meer een eigen gezondheidszorgstelsel kan onderhouden. Tegelijkertijd groeit de kritiek op zijn dieseldeal met de Russische president Vladimir Poetin en het versoepelen van sancties tegen Moskou.

De uitspraken over Canada deed Trump tijdens een bijeenkomst in Highland Heights, waar hij campagne voerde voor Republikeinse kandidaten in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen van 3 november.

Volgens Trump maken de Verenigde Staten het mogelijk dat Canada beschikt over voorzieningen die het land volgens hem eigenlijk niet zou moeten hebben. Daarbij verwees hij nadrukkelijk naar de Canadese gezondheidszorg.

Trump beweert dat Canada Amerikaans geld uitgeeft

Trump stelde dat de Verenigde Staten jaarlijks 90 miljard dollar verliezen aan de economische relatie met Canada. Hij koppelde dat bedrag vervolgens rechtstreeks aan het Canadese zorgstelsel.

Volgens de president besteedt Canada Amerikaans geld op een onverstandige manier. Ook beweerde hij dat Canada voor 95 procent van zijn economische activiteiten afhankelijk is van de Verenigde Staten.

Die uitspraken worden niet ondersteund door de officiële economische cijfers.

Canada heeft een universeel gezondheidszorgstelsel dat wordt gefinancierd uit Canadese belastinginkomsten. De federale overheid en de provincies betalen gezamenlijk voor medisch noodzakelijke zorg.

Amerikaanse belastingbetalers financieren dat stelsel niet. De Verenigde Staten kunnen via handel economisch van betekenis zijn voor Canada, maar dat betekent niet dat Washington de Canadese gezondheidszorg betaalt.

Economische cijfers spreken Trump tegen

Ook de door Trump genoemde 90 miljard dollar verdient aanzienlijke nuancering. Volgens officiële Amerikaanse handelsgegevens bedroeg het handelstekort met Canada in goederen in 2025 ongeveer 48 miljard dollar. Daartegenover stond een Amerikaans handelsoverschot bij diensten van bijna 28 miljard dollar.

Bovendien is een handelstekort geen bedrag dat een land cadeau doet aan een ander land. Het betekent dat de waarde van ingevoerde goederen en diensten groter is dan die van de uitvoer.

Ook Trumps bewering dat Canada vrijwel volledig afhankelijk is van Amerikaanse handel klopt niet. In 2025 ging ongeveer 72 procent van de Canadese goederenexport naar de Verenigde Staten.

De economische afhankelijkheid is aanzienlijk, maar beduidend kleiner dan de 95 procent die Trump zijn publiek voorhield.

Dieseldeal met Poetin veroorzaakt nieuwe crisis

Terwijl Trump Canada verwijt te profiteren van Amerikaanse financiële middelen, heeft hij tegelijkertijd afspraken gemaakt met Rusland die Moskou juist nieuwe inkomsten kunnen opleveren.

Op 9 oktober kondigde Trump aan dat hij met Poetin overeenstemming had bereikt over de levering van Russische diesel aan de Amerikaanse en internationale markt.

Volgens de gemaakte afspraken zou Rusland aanvankelijk ruim 300.000 ton diesel leveren. In november moet daar nog eens 500.000 ton bijkomen, gevolgd door een miljoen ton in een latere fase.

De Amerikaanse president wil daarmee de hoge brandstofprijzen bestrijden. Die zijn mede opgelopen door de oorlog met Iran en verstoringen van de internationale energievoorziening.

Deskundigen betwijfelen echter of de Russische leveringen voldoende zijn om de brandstofprijzen wezenlijk te verlagen. De aangekondigde hoeveelheden vertegenwoordigen slechts een beperkt deel van de Amerikaanse dieselconsumptie.

Voor Rusland kunnen de leveringen wel honderden miljoenen dollars aan inkomsten opleveren.

Sancties tegen Rusland worden opgeschort

De toenadering tot Poetin gaat verder dan alleen de handel in diesel.

Trump besloot vrijdag belangrijke nieuwe sancties en importheffingen tegen Rusland voorlopig buiten werking te stellen. Daarmee zette hij een streep door maatregelen die met brede steun van zowel Republikeinen als Democraten door het Amerikaanse Congres waren aangenomen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verklaarde dat de regering ongeveer zestig dagen wil gebruiken om de economische gevolgen van de sancties te beoordelen.

Het besluit leidde tot felle kritiek vanuit beide Amerikaanse politieke partijen. Verschillende Republikeinse senatoren waarschuwden dat Trump de druk op Rusland vermindert terwijl Moskou de oorlog tegen Oekraïne voortzet.

Oekraïne vreest dat Poetin wordt beloond

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky reageerde bezorgd op de Amerikaanse koerswijziging.

Volgens Zelensky betekent het opschorten van sancties feitelijk een beloning voor Poetin. Hij vreest dat Rusland hierdoor juist wordt aangemoedigd de aanvallen op Oekraïne voort te zetten.

De situatie is extra gevoelig omdat Oekraïne de afgelopen periode Russische olieraffinaderijen heeft aangevallen. Daarmee probeert Kyiv de inkomsten en brandstofvoorziening van het Russische leger te beperken.

Trump heeft juist kritiek geuit op die Oekraïense aanvallen, omdat zij volgens hem bijdragen aan de stijgende internationale energieprijzen.

Daarmee ontstaat een fundamenteel verschil tussen Washington en Kyiv. Oekraïne probeert de Russische oorlogseconomie te verzwakken, terwijl Trump de beschikbaarheid van Russische brandstoffen wil vergroten.

Oorlog met Iran bepaalt Amerikaanse prioriteiten

De oorlog met Iran speelt een belangrijke rol bij de veranderende Amerikaanse opstelling.

De hoge energieprijzen zetten Amerikaanse huishoudens en bedrijven onder druk. Met de tussentijdse verkiezingen in november in zicht probeert Trump de economische gevolgen van het conflict te beperken.

Zijn regering verdedigt de samenwerking met Rusland daarom als een noodzakelijke maatregel om brandstof betaalbaar te houden.

Critici wijzen erop dat deze aanpak Rusland economisch kan versterken en tegelijkertijd de internationale sanctiedruk ondermijnt.

Ook Europese bondgenoten maken zich zorgen. De Italiaanse premier Giorgia Meloni waarschuwde eerder dat de Amerikaanse dieseldeal een riskante keuze is die de gezamenlijke druk op Moskou kan verzwakken.

Grote onzekerheid over toekomst Oekraïne

De opeenvolgende Amerikaanse besluiten vergroten de onzekerheid over de toekomstige steun aan Oekraïne.

Naast de versoepeling van economische sancties bestaan zorgen over de Amerikaanse militaire hulp, het delen van inlichtingen en de beschikbaarheid van satellietcommunicatie voor Oekraïense militairen.

Voor Kyiv is de inzet bijzonder groot. Rusland blijft Oekraïense steden en energievoorzieningen aanvallen, terwijl de winter nadert.

De vraag is inmiddels niet alleen of Trump erin slaagt de Amerikaanse brandstofprijzen te verlagen, maar ook welke gevolgen zijn toenadering tot Poetin heeft voor de oorlog.

Waar Trump de nadruk legt op economische voordelen voor de Verenigde Staten, vrezen Oekraïne en verschillende westerse bondgenoten dat Rusland hierdoor opnieuw ruimte krijgt om zijn oorlog voort te zetten.

De tegenstelling is opmerkelijk: terwijl Trump Canada verwijt op Amerikaans geld te teren, kiest hij bij Rusland voor economische samenwerking met een land waartegen het Westen jarenlang juist financiële druk heeft opgebouwd.