WASHINGTON – Het besluit van de Amerikaanse president Donald Trump om een omvangrijke overeenkomst met de Russische president Vladimir Poetin te sluiten over de levering van dieselolie, heeft scherpe politieke en internationale kritiek uitgelokt. Niet alleen Democraten, maar ook Republikeinse volksvertegenwoordigers keren zich tegen het besluit. Oekraïne spreekt van een investering in de Russische oorlogsmachine, terwijl verschillende Europese regeringen en bondgenoten van de Verenigde Staten waarschuwen voor de gevolgen van het versoepelen van sancties tegen Moskou.
Trump maakte vrijdag 9 oktober bekend dat Rusland onmiddellijk meer dan 300.000 ton diesel beschikbaar stelt voor de Amerikaanse en internationale markt. In november moet nog eens 500.000 ton volgen, waarna een miljoen ton en mogelijk nog eens drie miljoen ton beschikbaar komen.
In totaal gaat het om ruim 4,8 miljoen ton dieselolie. De Amerikaanse regering heeft tegelijkertijd besloten de sancties op bepaalde Russische dieselleveringen voor zes maanden te versoepelen.
De overeenkomst komt op een bijzonder gevoelig moment. Rusland voert nog altijd oorlog tegen Oekraïne, terwijl de Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten jarenlang juist geprobeerd hebben de Russische energie-inkomsten te beperken.
Republikeinen spreken zich uit tegen eigen president
Opvallend is de kritiek vanuit Trumps eigen Republikeinse Partij. Hoewel veel Republikeinen de president doorgaans steunen, hebben verschillende invloedrijke partijgenoten hun ongenoegen over de dieselovereenkomst publiekelijk uitgesproken.
Het Republikeinse Congreslid Don Bacon uit Nebraska reageerde bijzonder scherp. Volgens Bacon is het moreel verkeerd om de Russische oorlogseconomie te ondersteunen, terwijl Poetin de opbrengsten kan gebruiken voor aanvallen op Oekraïense steden.
Bacon stelde dat de Amerikaanse politiek tegenover Rusland en Oekraïne tekortschiet. Volgens hem hebben de Verenigde Staten behoefte aan morele duidelijkheid in plaats van onduidelijkheid over de vraag welke partij wordt gesteund.
Ook het Republikeinse Congreslid Michael McCaul uit Texas uitte ernstige zorgen. McCaul erkent dat de Amerikaanse regering maatregelen moet nemen om de sterk gestegen dieselprijzen te verlagen, maar waarschuwt dat het opheffen van sancties de Russische oorlogseconomie kan versterken.
Volgens McCaul heeft het Amerikaanse Congres Trump juist extra mogelijkheden gegeven om de economische druk op Rusland te vergroten. Het versoepelen van sancties staat volgens hem haaks op het doel daarvan.
De kritiek maakt duidelijk dat binnen de Republikeinse Partij verdeeldheid bestaat over de manier waarop de president met Rusland omgaat. Het is echter niet vastgesteld dat een meerderheid van de Republikeinse parlementariërs zich tegen de overeenkomst heeft gekeerd.
Opmerkelijke tegenstrijdigheid met nieuwe sanctiewet
De kritiek wordt versterkt doordat Trump op 18 september nog een omvangrijke wet ondertekende die bedoeld was om de Russische energie-inkomsten verder aan banden te leggen.
De wet biedt de Amerikaanse president onder meer mogelijkheden om sancties en hoge importheffingen op te leggen aan landen die Russische olie en gas blijven kopen.
Minder dan een maand later besluit dezelfde president Russische dieselolie weer toegang te geven tot de Amerikaanse markt.
Die koerswijziging roept vragen op over de geloofwaardigheid van het Amerikaanse sanctiebeleid.
Terwijl Republikeinse senatoren Kevin Cramer en Roger Wicker in Kyiv met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky spraken over het versterken van de sancties tegen Moskou, kondigde Trump zijn overeenkomst met Poetin aan.
De tegenstelling tussen beide gebeurtenissen illustreert de verdeeldheid over de Amerikaanse Ruslandpolitiek.
Oekraïense president reageert furieus
De felste internationale reactie kwam van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Hij noemde het versoepelen van sancties een zwak besluit van sterke bondgenoten. Volgens hem betekent het toestaan van Russische dieselleveringen dat Moskou opnieuw inkomsten kan verwerven waarmee de oorlog tegen Oekraïne kan worden voortgezet.
Zelensky waarschuwde dat cadeaus aan Poetin geen vrede zullen brengen. In plaats daarvan vreest hij dat Rusland de financiële ruimte gebruikt om zijn militaire operaties langer voort te zetten.
De Oekraïense president uitte bovendien zijn ongenoegen over de timing.
Op het moment dat Trump zijn akkoord met Poetin bekendmaakte, waren Amerikaanse en Oekraïense vertegenwoordigers betrokken bij gesprekken in Miami over een mogelijke beëindiging van de oorlog.
Volgens Zelensky ontstaat daardoor de indruk dat Oekraïne wordt gebruikt als dekmantel voor afzonderlijke onderhandelingen tussen Washington en Moskou.
De Oekraïense regering benadrukt dat economische verlichting voor Rusland alleen aan de orde zou moeten komen wanneer daar aantoonbare stappen richting beëindiging van de oorlog tegenover staan.
Finse premier noemt overeenkomst enorme teleurstelling
Ook in Europa klinkt stevige kritiek.
De Finse premier Petteri Orpo noemde het akkoord tussen Trump en Poetin zaterdag een verschrikkelijke teleurstelling.
Volgens Orpo ondermijnt de overeenkomst de internationale sancties tegen Rusland en levert zij mogelijk extra geld op voor de Russische oorlogskas.
De Finse regeringsleider plaatste tegelijkertijd vraagtekens bij het economische effect van de afspraak.
De aangekondigde hoeveelheid diesel vertegenwoordigt volgens hem slechts een klein gedeelte van de Amerikaanse consumptie. Bovendien is onzeker of Rusland de beloofde hoeveelheden daadwerkelijk kan leveren.
Finland, dat een lange grens met Rusland deelt en sinds 2023 lid is van de NAVO, blijft voorstander van economische druk op Moskou.
Europese Unie waarschuwt voor extra oorlogsinkomsten
De Europese Unie houdt eveneens vast aan haar sanctiebeleid.
Kaja Kallas, de hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, waarschuwde dat het versoepelen van sancties op Russische dieselolie Moskou nieuwe inkomsten oplevert om de oorlog te financieren.
Volgens Kallas is dit niet het moment om de druk op Rusland te verminderen.
Daarmee ontstaat een duidelijk verschil tussen de Amerikaanse koers en de positie van de Europese Unie.
De Europese landen hebben de afgelopen jaren geprobeerd hun afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen te verminderen. Een hernieuwde Amerikaanse samenwerking met Rusland op energiegebied kan die gezamenlijke aanpak bemoeilijken.
Duitsland weigert sancties te versoepelen
De Duitse regering heeft duidelijk gemaakt dat de Amerikaanse beslissing geen gevolgen heeft voor het Duitse sanctiebeleid.
Regeringswoordvoerder Stefan Kornelius verklaarde dat Duitsland samen met Europese partners blijft werken aan verdere maatregelen tegen Rusland.
Ook blijft de Duitse steun aan Oekraïne volgens Berlijn onverminderd van kracht.
De regering van bondskanselier Friedrich Merz heeft zich daarmee niet aangesloten bij de Amerikaanse versoepeling.
Berlijn onthield zich in zijn officiële reactie wel van een directe persoonlijke veroordeling van Trump.
Britse regering houdt vast aan harde lijn tegenover Moskou
Ook het Verenigd Koninkrijk benadrukt dat de sanctiedruk op Rusland gehandhaafd blijft.
In een officiële reactie van de Britse regering staat dat Londen blijft samenwerken met internationale partners om Oekraïne de noodzakelijke militaire en financiële steun te geven.
Volgens de regering heeft Rusland herhaaldelijk voorstellen voor een volledig of gedeeltelijk staakt-het-vuren afgewezen, terwijl de aanvallen op Oekraïense burgers en energievoorzieningen doorgaan.
Londen blijft daarom vasthouden aan een streng sanctieregime.
Tegelijkertijd benadrukt de Britse regering dat zij de Amerikaanse inspanningen voor een rechtvaardige en duurzame vrede in Oekraïne blijft steunen.
Ook Australië wil geen Russische brandstof
De kritiek beperkt zich niet tot Europa.
De Australische minister van Energie Chris Bowen heeft duidelijk gemaakt dat zijn land geen Russische brandstof nodig heeft of wil ontvangen.
Volgens Bowen mogen internationale afspraken er niet toe leiden dat Vladimir Poetin financieel profiteert van de oorlog en de energiecrisis in het Midden-Oosten.
Australië heeft afspraken met handelspartners om te voorkomen dat Russische brandstof op de Australische markt terechtkomt.
Hoewel Bowen de Amerikaanse regering niet rechtstreeks veroordeelde, maakte hij duidelijk dat Rusland volgens Australië niet beloond mag worden voor de invasie van Oekraïne.
Democraten spreken van verraad aan bondgenoten
Binnen de Verenigde Staten is de kritiek van Democratische politici nog scherper.
Senaatsleider Chuck Schumer en de senatoren Jeanne Shaheen en Elizabeth Warren noemen het besluit een verraad aan Oekraïne, de Europese bondgenoten en de Amerikaanse nationale veiligheid.
Volgens hen probeert Trump de economische gevolgen van de oorlog met Iran te verzachten door een overeenkomst te sluiten met een land dat door de Verenigde Staten juist economisch onder druk wordt gezet.
Ook senator Richard Blumenthal uit Connecticut veroordeelde het besluit.
Hij stelt dat het versoepelen van sancties de Verenigde Staten medeverantwoordelijk dreigt te maken voor het financieel ondersteunen van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
De Democraten eisen dat Washington opnieuw kiest voor economische druk op Rusland.
Trump verdedigt overeenkomst vanwege hoge dieselprijzen
Trump zelf presenteert de overeenkomst als een belangrijke economische maatregel.
De Amerikaanse dieselprijzen zijn sterk gestegen door de oorlog met Iran en de verstoringen van de internationale energiemarkt.
Vooral transportbedrijven, landbouwbedrijven en consumenten ondervinden daarvan de gevolgen.
Volgens Amerikaanse cijfers bedroeg de gemiddelde dieselprijs deze week ongeveer 6,28 dollar per gallon, nadat in september een recordprijs van 6,52 dollar was bereikt.
Trump stelt dat het vrijgeven van Russische dieselvoorraden de prijzen snel zal laten dalen.
De president heeft daarbij vooral gewezen op het belang van Amerikaanse boeren, veehouders en vrachtwagenchauffeurs.
Ook vanuit Moskou wordt positief gereageerd. Poetin stelt dat de extra leveringen gunstig kunnen zijn voor de wereldeconomie.
Energiedeskundigen twijfelen aan prijsdaling
De vraag is echter of de Russische dieselleveringen daadwerkelijk tot een aanzienlijke daling van de brandstofprijzen zullen leiden.
Verschillende energiedeskundigen stellen dat de aanvankelijk aangekondigde hoeveelheid relatief klein is in verhouding tot de Amerikaanse en mondiale vraag.
Bovendien betekent het verplaatsen van bestaande Russische dieselvoorraden naar andere afnemers niet automatisch dat de totale wereldwijde productie stijgt.
De Russische olie-industrie kampt daarnaast met beschadigde raffinaderijen als gevolg van Oekraïense aanvallen.
Daarom is onzeker hoeveel diesel Rusland daadwerkelijk op korte termijn kan exporteren.
Analisten verwachten dat het effect op de internationale dieselprijs beperkt kan blijven, terwijl Rusland wel financieel kan profiteren van de mogelijkheid om weer grotere hoeveelheden brandstof te verkopen.
Nieuwe spanningen tussen Washington en bondgenoten
De overeenkomst legt een fundamenteel verschil bloot tussen economische belangen en geopolitieke doelstellingen.
Trump wil de hoge brandstofprijzen in de Verenigde Staten terugdringen. Europese regeringen en Oekraïne willen voorkomen dat Rusland opnieuw toegang krijgt tot inkomsten die de oorlog kunnen helpen financieren.
De kritiek vanuit zowel Republikeinse als Democratische kring laat zien dat het besluit ook binnen de Amerikaanse politiek omstreden is.
Voor de Europese bondgenoten ontstaat ondertussen een ingewikkelde situatie. Zij proberen de economische druk op Moskou te vergroten, terwijl de Verenigde Staten juist een uitzondering maken voor Russische dieselolie.
De gevolgen voor de onderlinge samenwerking moeten nog blijken. Evenmin staat vast of de beloofde leveringen daadwerkelijk plaatsvinden en hoeveel financieel voordeel Rusland uiteindelijk uit de overeenkomst haalt.
Wel is duidelijk dat de dieseldeal de discussie over de Amerikaanse steun aan Oekraïne opnieuw op scherp heeft gezet, zowel binnen de Verenigde Staten als onder internationale bondgenoten.
