MOSKOU – Een Russische militaire satelliet is afgelopen weekend tot op enkele honderden meters genaderd van een westerse radarsatelliet die behoort tot een netwerk dat Oekraïne voorziet van militaire inlichtingen. Volgens Amerikaanse ruimtevaartanalisten waren de bewegingen van de Russische Kosmos-2612 doelbewust. De uitzonderlijke manoeuvres roepen de vraag op of Rusland een aanval voorbereidde op de satelliet. Bewijs voor een daadwerkelijk aanvalsplan is er vooralsnog niet.

De gebeurtenis speelde zich op 18 oktober 2026 af, ongeveer duizend kilometer boven het aardoppervlak. De Russische satelliet naderde de commerciële radarsatelliet ICEYE-X36, die eigendom is van de Amerikaanse tak van het oorspronkelijk Finse ruimtevaartbedrijf ICEYE.

Volgens het Amerikaanse ruimtebewakingsbedrijf LeoLabs kwam Kosmos-2612 tot minder dan 500 meter van de westerse satelliet. Sommige onafhankelijke berekeningen wijzen zelfs op een afstand van ongeveer 150 tot 200 meter.

Russische satelliet voerde opvallende manoeuvres uit

De gebeurtenissen begonnen niet afgelopen weekend. Rusland lanceerde in april 2026 zes militaire satellieten, aangeduid als Kosmos-2609 tot en met Kosmos-2614.

In mei veranderden verschillende van deze satellieten hun baan om in dezelfde richting en vrijwel hetzelfde baanvlak als ICEYE-X36 te bewegen.

Volgens het Amerikaanse onderzoeksinstituut Center for Strategic and International Studies (CSIS) voerde Kosmos-2612 vanaf eind september opnieuw een reeks koerscorrecties uit. Daardoor kwam de satelliet steeds dichter bij de westerse radarverkenner.

Op vrijdag 16 oktober bevond de Russische satelliet zich nog op enkele kilometers afstand. Tijdens het daaropvolgende weekend werd die afstand teruggebracht tot enkele honderden meters.

LeoLabs stelde vast dat Kosmos-2612 niet alleen dichtbij kwam, maar ook zijn positie ten opzichte van ICEYE-X36 veranderde, gedurende langere tijd in de buurt bleef en vervolgens weer afstand nam.

Volgens het bedrijf past dit gedrag bij doelbewuste naderingsoperaties in de ruimte. Het ging dus niet om twee satellieten die elkaar toevallig passeerden.

Op maandag 19 oktober bewoog de Russische satelliet zich volgens de waarnemingen alweer van ICEYE-X36 vandaan.

Satellietbeelden belangrijk voor Oekraïense leger

ICEYE is een oorspronkelijk Fins ruimtevaartbedrijf dat gespecialiseerd is in radarsatellieten. Het bedrijf levert sinds 2022 satellietbeelden aan Oekraïne.

In januari 2026 werd de samenwerking met het Oekraïense ministerie van Defensie verder uitgebreid.

De satellieten maken gebruik van Synthetic Aperture Radar, afgekort SAR. Daarmee kunnen gedetailleerde beelden van het aardoppervlak worden gemaakt, ook wanneer het donker is of wanneer wolken het zicht belemmeren.

Dat is van groot belang voor het Oekraïense leger. Met dergelijke satellietbeelden kunnen onder meer militaire voertuigen, troepenbewegingen, vliegvelden, bevoorradingsroutes en veranderingen bij militaire installaties worden gevolgd.

De onderzochte ICEYE-X36 behoort tot dit satellietnetwerk. Hoewel Oekraïne aantoonbaar gebruikmaakt van de diensten van ICEYE, is niet onafhankelijk vastgesteld of juist deze specifieke satelliet momenteel rechtstreeks beelden aan het Oekraïense leger levert.

Deskundigen houden rekening met sabotage

De uitzonderlijke manoeuvres hebben onder ruimtevaartdeskundigen tot bezorgdheid geleid. Rusland beschikt over technologie waarmee satellieten in de ruimte kunnen worden benaderd en mogelijk uitgeschakeld.

Volgens CSIS zijn meerdere verklaringen denkbaar voor het Russische optreden. Moskou kan hebben geprobeerd informatie te verzamelen over de satelliet, de technische mogelijkheden voor toekomstige operaties te testen of een waarschuwingssignaal aan westerse landen af te geven.

Ook elektronische verstoring, beschadiging of vernietiging behoren volgens deskundigen tot de mogelijke dreigingen.

Een fysieke aanval op een satelliet kan bovendien grote gevolgen hebben. Bij vernietiging kunnen duizenden stukken ruimtepuin ontstaan die jarenlang een gevaar vormen voor andere satellieten.

Toch benadrukken deskundigen dat het naderen van een satelliet op zichzelf geen bewijs is dat een aanval zal plaatsvinden.

Russische acties roepen zorgen op bij NAVO

De Duitse generaal Michael Traut, verantwoordelijk voor de militaire ruimteoperaties van Duitsland, waarschuwde eerder deze maand al voor de Russische activiteiten.

Hij beschreef tegenover persbureau Reuters hoe Russische militaire satellieten eerder dit jaar een westerse satelliet achtervolgden.

Volgens de generaal demonstreren de manoeuvres technieken waarmee Rusland in de toekomst ook grotere satellietnetwerken zou kunnen verstoren.

Daarbij gaat het bijvoorbeeld om Starlink, het omvangrijke communicatienetwerk waarvan Oekraïne voor militaire communicatie gebruikmaakt.

Een aanval hoeft volgens deskundigen niet noodzakelijk te bestaan uit het daadwerkelijk vernietigen van een satelliet. Ook het verstoren van signalen of het dwingen tot brandstofverslindende uitwijkmanoeuvres kan de bruikbaarheid en levensduur van satellieten aantasten.

Rusland noemde westerse satellieten eerder doelwit

De zorgen worden versterkt door eerdere Russische uitspraken over commerciële ruimtevaartsystemen.

In 2022 waarschuwde een Russische functionaris dat commerciële satellieten die militaire ondersteuning bieden aan Oekraïne als legitieme militaire doelen kunnen worden beschouwd.

Daarmee ontstond al eerder discussie over de kwetsbaarheid van particuliere satellietbedrijven die gegevens leveren aan strijdkrachten.

Een aanval op ICEYE-X36 zou niet alleen het betrokken bedrijf kunnen raken, maar ook internationale spanningen veroorzaken. De satelliet is geregistreerd in de Verenigde Staten en maakt deel uit van een bedrijf met Europese wortels.

Vooralsnog geen bewijs voor daadwerkelijke aanval

De belangrijkste vraag blijft waarom Rusland de satelliet zo dicht naderde.

Het Britse onderzoeksinstituut RUSI waarschuwde eerder dit jaar al dat de Russische manoeuvres zouden kunnen wijzen op voorbereidingen voor het verstoren van westerse satellietcapaciteiten.

Tegelijkertijd benadrukken andere deskundigen dat een dergelijke nadering ook bedoeld kan zijn als machtsvertoon, observatie of het testen van technische mogelijkheden.

ICEYE heeft laten weten op de hoogte te zijn van de situatie en de ontwikkelingen nauwlettend te volgen.

Voor zover uit de beschikbare berichtgeving blijkt, is ICEYE-X36 niet aangevallen of vernietigd.

De gebeurtenis laat wel zien hoe de oorlog in Oekraïne zich steeds nadrukkelijker uitstrekt tot de ruimte, waar commerciële satellieten een belangrijke rol spelen bij militaire operaties en inlichtingenvoorziening.