DEN HAAG, 2 april 2026 – Grote Nederlandse supermarktketens ondernemen nog altijd onvoldoende actie om een leefbaar loon en een eerlijk inkomen te garanderen voor boeren en arbeiders in hun internationale leveringsketens. Ondanks jarenlange maatschappelijke druk en diverse duurzaamheidstoezeggingen, blijft de praktijk achter bij de retoriek. Dat stelt hulporganisatie Oxfam Novib op basis van recent onderzoek naar de sector.
Uit de data blijkt dat de machtsverhoudingen in de mondiale voedselketen extreem scheef blijven. Terwijl supermarkten miljardenomzetten draaien, leeft een aanzienlijk deel van de kleinschalige boeren en landarbeiders onder de armoedegrens. Dit geldt met name voor producenten in lagelonenlanden die verantwoordelijk zijn voor producten zoals koffie, thee, cacao en tropisch fruit.
Gebrek aan transparantie in de keten
Een van de grootste struikelblokken is het gebrek aan transparantie. Hoewel veel retailers beweren dat zij duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan, is het vaak onduidelijk hoe de inkoopprijs precies tot stand komt. In de praktijk worden boeren vaak geconfronteerd met prijzen die nauwelijks de productiekosten dekken, laat staan dat er ruimte is voor investeringen in verduurzaming of een sociaal vangnet.
Oxfam Novib benadrukt dat vrijwillige initiatieven van supermarkten tot nu toe niet het gewenste effect hebben gesorteerd. Er is volgens de organisatie een fundamentele systeemwijziging nodig waarbij niet de laagste prijs, maar de menselijke waardigheid centraal staat in het inkoopbeleid. Het rapport wijst erop dat de huidige concurrentiestrijd tussen discounters en traditionele supermarkten vaak ten koste gaat van de zwakste schakels in de keten.
De rol van Oxfam Novib in de controle
Als waakhond op het gebied van mondiale gelijkheid volgt Oxfam Novib de prestaties van de grootste retailers nauwgezet. De organisatie hanteert hierbij specifieke graadmeters voor mensenrechten, vrouwenrechten en de verdeling van de economische waarde. Uit de laatste analyses blijkt dat geen enkele grote Nederlandse supermarkt momenteel een ‘voldoende’ scoort op alle onderdelen van eerlijke handel.
Het probleem is niet beperkt tot incidenten, maar is structureel van aard. Supermarkten gebruiken hun enorme inkoopmacht om de prijzen te drukken. Hierdoor blijft er aan de onderkant van de piramide te weinig over om van te leven. Oxfam Novib roept de politiek en de sector op om bindende afspraken te maken die verder gaan dan alleen het voeren van een keurmerk op de verpakking.
Wetgeving als noodzakelijke stap
Omdat de sector zelf te traag beweegt, klinkt de roep om strengere wetgeving steeds luider. Het gaat hierbij om de zogenaamde IMVO-wetgeving (Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen). Dergelijke wetten moeten bedrijven verplichten om misstanden zoals uitbuiting, kinderarbeid en milieuvervuiling in hun volledige keten op te sporen en aan te pakken.
Zonder wettelijke kaders blijft het voor supermarkten makkelijk om de verantwoordelijkheid af te schuiven op tussenhandelaren of lokale overheden. De realiteit is echter dat de beslissingen die in de directiekamers in Nederland worden genomen, direct invloed hebben op de levensstandaard van een koffieboer in Ethiopië of een bananenplukker in Ecuador.
Impact op de consument
De consument speelt eveneens een rol in dit complexe krachtenveld. Hoewel de bereidheid om meer te betalen voor duurzame producten groeit, blijft de prijs aan de kassa vaak de doorslaggevende factor. Dit creëert een vicieuze cirkel waarbij supermarkten beweren dat zij de prijzen laag moeten houden voor de klant, terwijl zij tegelijkertijd hun winstmarges beschermen.
Deskundigen wijzen er echter op dat een eerlijke prijs voor de boer vaak slechts een fractie van de uiteindelijke winkelprijs bedraagt. Een kleine verhoging van de inkoopprijs zou een wereld van verschil maken voor de producent, terwijl de impact op de portemonnee van de Nederlandse consument beperkt blijft. Het ontbreekt echter aan de politieke en commerciële wil om deze verschuiving door te voeren.
Conclusie en vooruitzicht
De conclusie van het onderzoek is helder: er is een enorme kloof tussen de duurzame ambities van supermarkten en de dagelijkse realiteit van de boeren. Oxfam Novib zal de druk op de ketens blijven opvoeren. Het doel is een voedselketen waarin iedereen een eerlijk aandeel krijgt voor het geleverde werk.
Voor de komende jaren wordt verwacht dat de druk vanuit Brussel zal toenemen. Europese richtlijnen over transparantie en zorgvuldigheid in de keten kunnen de noodzakelijke stok achter de deur vormen. Tot die tijd blijven boeren en arbeiders afhankelijk van de welwillendheid van de retailreuzen, een positie die volgens critici anno 2026 niet meer verdedigbaar is.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.