KYIV/MOSKOU, 10 augustus 2026 – Familieleden van Oekraïense krijgsgevangenen en burgers die door Rusland gevangen zijn genomen, worden volgens de Kharkiv Human Rights Protection Group (KHPG) geconfronteerd met grote problemen bij het achterhalen van hun verblijfplaats. Zelfs wanneer Rusland officieel erkent dat iemand gevangen zit en een rechtbank een lange celstraf heeft opgelegd, kan het volgens de mensenrechtenorganisatie bijna onmogelijk zijn vast te stellen in welke gevangenis de betrokkene wordt vastgehouden.
De KHPG beschrijft een Russisch gevangenissysteem waarin Oekraïners soms vrijwel volledig van de buitenwereld worden afgesneden. De organisatie baseert zich daarbij onder meer op onderzoek van de onafhankelijke Russische nieuwssite Mediazona en informatie van advocaten en mensenrechtenactivisten.
Burgers soms zonder officiële status vastgehouden
De grootste zorgen bestaan volgens de organisatie over Oekraïense burgers die zonder formele aanklacht of duidelijk juridisch statuut worden vastgehouden. In dergelijke gevallen kan Rusland volgens KHPG zelfs ontkennen dat iemand zich in Russische gevangenschap bevindt.
Informatie over zulke gevangenen komt volgens de organisatie regelmatig pas beschikbaar wanneer andere Oekraïners tijdens een gevangenenruil worden vrijgelaten en vertellen met wie zij in een gevangenis hebben gezeten.
KHPG stelt dat gevangenen bovendien regelmatig van de ene naar de andere instelling worden verplaatst. Voor familieleden wordt het daardoor nog moeilijker om hen te traceren.
Overplaatsingen vergroten onzekerheid
Rusland beschikt over een omvangrijk netwerk van gevangenissen en strafkolonies verspreid over duizenden kilometers. Volgens advocaat Yelena Bazanova, die families helpt bij het zoeken naar gevangenen, bestaat geen eenvoudig systeem waarmee kan worden vastgesteld waar een Oekraïner wordt vastgehouden.
Familieleden zouden daardoor afzonderlijke gevangenissen moeten aanschrijven in de hoop ergens informatie te krijgen.
Ook dat is moeilijker geworden. Russische autoriteiten beroepen zich volgens het artikel onder meer op regels rond persoonsgegevens en op wijzigingen uit 2025 waardoor voor bepaalde verzoeken gebruik moet worden gemaakt van het Russische digitale staatsdienstenplatform.
Voor Oekraïense familieleden vormt dat in de praktijk een extra obstakel.
Zorgen over mishandeling en marteling
Het ontbreken van informatie over verblijfplaatsen is volgens KHPG extra zorgelijk vanwege meldingen over mishandeling van Oekraïense gevangenen.
De organisatie schrijft dat vrijgelaten krijgsgevangenen geregeld hebben verklaard over marteling en geweld in Russische detentie. KHPG noemt schattingen dat een zeer groot deel van de Oekraïense krijgsgevangenen tijdens hun gevangenschap met vormen van marteling te maken krijgt.
Ook overplaatsingen kunnen volgens mensenrechtenorganisaties gevaarlijk zijn. Gevangenen zouden tijdens transport onder slechte omstandigheden worden vervoerd en bij aankomst in nieuwe gevangenissen aan geweld kunnen worden blootgesteld. De Russische autoriteiten worden in het KHPG-artikel niet met een reactie op deze specifieke beschuldigingen aangehaald.
Namen verdwijnen uit rechtbankinformatie
Een ander probleem is volgens de mensenrechtenorganisatie dat Russische rechtbanken steeds vaker namen van verdachten of veroordeelden niet openbaar maken.
Dat gebeurt volgens KHPG onder meer bij zaken rond vermeend terrorisme, spionage, hoogverraad en sabotage. Hierdoor kunnen familieleden soms zelfs aan de hand van openbare rechtbankgegevens niet meer vaststellen waar en wanneer tegen hun familielid een strafzaak wordt behandeld.
De organisatie wijst erop dat dit ook Oekraïense burgers uit bezette gebieden treft die door Russische rechtbanken tot lange gevangenisstraffen worden veroordeeld.
Lange straffen voor Oekraïense militairen
Bij Oekraïense krijgsgevangenen speelt daarnaast het gebruik van Russische antiterrorismewetgeving. Rusland bestempelde onder meer het Oekraïense Azov-regiment in augustus 2022 als terroristische organisatie.
Daarna zijn volgens KHPG verschillende gevangengenomen Oekraïense militairen veroordeeld wegens deelname aan een terroristische organisatie of training voor terroristische activiteiten. Zij kregen in sommige gevallen gevangenisstraffen van achttien, twintig jaar of langer.
Oekraïne en mensenrechtenorganisaties verwerpen dergelijke vervolgingen en stellen dat militairen worden bestraft voor hun deelname aan de verdediging van Oekraïne.
Negen krijgsgevangenen in korte processen veroordeeld
KHPG verwijst naar berichtgeving van Mediazona over negen Oekraïense krijgsgevangenen die begin februari 2026 door het Russische Centrale Militaire Districtshof werden veroordeeld.
De zittingen zouden tijdens meerdere mobiele rechtbankzittingen tussen 2 en 6 februari zijn gehouden. Omdat de toegewezen advocaten allemaal uit Saransk in Mordovië kwamen, kon Mediazona volgens KHPG achterhalen dat de processen daar hadden plaatsgevonden.
De mensenrechtenorganisatie stelt dat sommige zaken slechts zeer korte tijd in beslag namen en dat de rol van de toegewezen advocaten onduidelijk was.
Zelfs wanneer de naam van een gevangene en diens advocaat bekend is, blijft volgens KHPG vaak onzeker waar de veroordeelde daarna naartoe wordt gebracht.
Juridische status biedt steeds minder zekerheid
Voor familieleden was een officiële strafzaak eerder nog een aanwijzing dat Rusland ten minste erkende dat iemand gevangen zat. Volgens advocaat Bazanova bood die juridische status enige mogelijkheid om een gevangene te traceren.
Dat voordeel lijkt volgens het artikel af te nemen. Ook advocaten die door familieleden worden ingeschakeld zouden regelmatig geen duidelijk antwoord krijgen over de locatie van hun cliënt.
KHPG stelt dat het verspreiden van Oekraïense gevangenen over grote aantallen Russische gevangenissen bovendien kan voorkomen dat zij in grotere groepen bij elkaar worden geplaatst.
De mensenrechtenorganisatie vermoedt dat de geheimhouding daarnaast het zicht op de totale omvang van Russische detentie van Oekraïense krijgsgevangenen en burgers vermindert. De beschuldigingen en conclusies in het artikel zijn afkomstig van KHPG en de door de organisatie aangehaalde onderzoekers en advocaten.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
