NEW YORK, 10 augustus 2026 – Hoge bloeddruk, diabetes en roken op middelbare leeftijd hangen samen met aanzienlijk minder levensjaren zonder dementie. Dat blijkt uit een langlopende Amerikaanse studie onder ruim 12.000 mensen. Wie geen van deze drie risicofactoren had, bleef vanaf het 55e levensjaar gemiddeld ruim twaalf jaar langer dementievrij dan mensen bij wie alle drie aanwezig waren.
De onderzoekers analyseerden gegevens uit de omvangrijke Atherosclerosis Risk in Communities-studie, beter bekend als ARIC. Voor de nieuwe analyse werden 12.409 deelnemers gevolgd. Hun gezondheid werd op middelbare leeftijd onderzocht en hun eventuele ontwikkeling van dementie werd vervolgens tot 2022 gevolgd. De mediane follow-up bedroeg ongeveer 26 jaar.
Bijna dertien jaar verschil
Het verschil tussen de groepen was groot. Mensen zonder hoge bloeddruk, diabetes en actief rookgedrag hadden vanaf hun 55e gemiddeld nog 30,1 dementievrije jaren. Bij deelnemers die alle drie de risicofactoren hadden, bedroeg dat gemiddeld 17,5 jaar.
Daarmee bedraagt het verschil 12,6 jaar. Ook één of twee van de onderzochte risicofactoren gingen volgens de onderzoekers al samen met een kortere periode zonder dementie. Hoe groter de zogenoemde vasculaire risicolast, hoe minder dementievrije levensjaren gemiddeld overbleven.
Gezondheid op middelbare leeftijd onderzocht
De drie factoren werden bij het begin van de studie vastgesteld. Bij hoge bloeddruk ging het om waarden vanaf 140/90 mmHg. Voor diabetes werd onder meer gekeken naar een HbA1c-waarde vanaf 6,5 procent. Ook werd geregistreerd of deelnemers op dat moment rookten.
De onderzoekers richtten zich daarmee vooral op de gezondheid tijdens de middelbare levensjaren. Juist in die fase kunnen hoge bloeddruk en diabetes zich ontwikkelen terwijl ernstige gevolgen voor hersenen en bloedvaten soms pas vele jaren later zichtbaar worden.
Verband met schade aan bloedvaten
Een mogelijke verklaring voor het verband ligt volgens de onderzoekers bij schade aan de bloedvaten in de hersenen. Hoge bloeddruk en diabetes kunnen bloedvaten langdurig belasten, terwijl roken onder meer ontstekingsprocessen en oxidatieve stress bevordert.
Die processen kunnen bijdragen aan aderverkalking en het risico op beroertes verhogen. De onderzoekers wijzen daarnaast op mogelijke verbanden met processen die een rol spelen bij de ziekte van Alzheimer.
Geen bewijs voor rechtstreeks oorzaak-gevolgverband
De resultaten betekenen niet dat iemand met hoge bloeddruk, diabetes of een rookverleden automatisch dementie krijgt. De auteurs benadrukken nadrukkelijk dat de studie een statistisch verband laat zien en geen rechtstreeks causaal bewijs levert.
Daar komt bij dat de drie risicofactoren slechts aan het begin van de onderzoeksperiode werden gemeten. Veranderingen gedurende de tientallen jaren daarna zijn daardoor niet volledig meegenomen. Iemand die later stopte met roken, afviel of de bloeddruk goed onder controle kreeg, bleef in de analyse bijvoorbeeld gekoppeld aan de oorspronkelijke uitgangssituatie.
Preventie mogelijk belangrijk
De studie, gepubliceerd in Neurology Open Access, onderstreept volgens de onderzoekers vooral het belang van cardiovasculaire gezondheid op middelbare leeftijd. De titel van het onderzoek luidt Midlife Vascular Risk Burden and Dementia-Free Survival Years.
De resultaten suggereren dat aandacht voor bloeddruk, bloedsuiker en roken niet alleen relevant is voor hart- en vaatziekten, maar mogelijk ook samenhangt met het aantal jaren dat mensen zonder dementie leven.
De onderzoekers waarschuwen tegelijkertijd tegen een te eenvoudige conclusie. Dementie kent veel oorzaken en risicofactoren, waaronder leeftijd en erfelijke aanleg. De drie onderzochte factoren vormen daarom geen volledige verklaring, maar behoren wel tot de factoren waarop mensen en behandelaars in beginsel invloed kunnen uitoefenen.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
