Zorg dreigt luxe te worden: organisaties luiden noodklok

Zorg is geen luxe, maar dreigt dat wel te worden

AMSTERDAM, 11 december 2025 – Zorg is een basisvoorwaarde voor een menswaardig bestaan, maar voor steeds meer Nederlanders wordt die zorg moeilijker te betalen. Tien maatschappelijke organisaties slaan daarom alarm in het manifest ‘Naar betaalbare zorg voor iedereen’, dat zij op dinsdag 16 december aanbieden aan de Tweede Kamer. De boodschap is helder: zorg mag nooit een luxeproduct worden, maar moet toegankelijk blijven voor iedereen, ongeacht inkomen, beperking of gezondheidssituatie.

Volgens de organisaties is de grens bereikt. De stapeling van zorgkosten — van eigen risico tot bijdragen voor hulpmiddelen en therapieën — zorgt ervoor dat grote groepen burgers noodzakelijke zorg mijden. Dat maakt de situatie niet alleen schrijnend, maar ook maatschappelijk kostbaar, omdat uitgestelde zorg vaak leidt tot ernstigere problemen.

Een woordvoerder namens de organisaties benadrukt: “Zorg en ondersteuning moet betaalbaar en bereikbaar zijn voor iedereen.”

Ervaringsverhaal toont urgentie

Tijdens de aanbieding van het manifest deelt Noortje van Lith, die leeft met een lichamelijke beperking, haar persoonlijke verhaal met de Kamerleden. Haar getuigenis laat zien hoe essentieel betaalbare zorg is voor het dagelijks functioneren van honderdduizenden Nederlanders.

“Voor mijzelf is zorg de basis om te kunnen leven,” legt zij uit. “Zonder de juiste zorg kan ik mijn dag niet eens beginnen. Met zorg kan ik werken, meedoen en een zelfstandig bestaan opbouwen.”

Voor mensen als Noortje is zorg geen extraatje, maar een fundament. Wanneer de kosten blijven stijgen, komt dat fundament direct in gevaar.

Zorgkosten lopen op: steeds meer mensen mijden zorg

De organisaties zien een duidelijk patroon: zorg mijden wordt een overlevingsstrategie voor mensen met lage en zelfs middeninkomens. Niet alleen het verplichte eigen risico speelt daarbij een rol, maar vooral de optelsom van:

• hoge eigen bijdragen
• kosten voor medicijnen
• kosten voor hulpmiddelen zoals rolstoelen of ortheses
• noodzakelijke therapieën
• verschillen per gemeente in toekenning van ondersteuning

Wie in armoede leeft of met schulden kampt, ervaart deze drempels het scherpst. Voor hen is zelfs basale zorg soms niet meer haalbaar. Volgens de organisaties treft dit vooral mensen met een chronische ziekte, beperking of psychische kwetsbaarheid — precies de groepen die het meest op zorg zijn aangewezen.

Grote verschillen per gemeente zorgen voor ongelijkheid

Een ander belangrijk probleem dat de organisaties benoemen, is de grote regionale ongelijkheid. De toegang tot zorg en ondersteuning via de Wmo of Jeugdwet verschilt sterk per gemeente. Waar de ene gemeente ruimhartig compenseert, hanteert de andere strenge criteria of langere wachttijden.

Dit leidt tot een zorgsysteem waarin de postcode mede bepaalt of je de ondersteuning krijgt die je nodig hebt. De organisaties vinden dit onacceptabel en pleiten voor landelijke normen: eenduidige regels voor toegang, kwaliteit en uitvoering.

Concrete voorstellen uit het manifest

Het manifest bevat een reeks haalbare en concrete maatregelen om zorg betaalbaar en toegankelijk te houden:

1. Stop de stapeling van zorgkosten:Stel een landelijk maximum in voor de totale kosten die mensen kwijt mogen zijn door ziekte of beperking. Zo behouden mensen met een kwetsbare gezondheid meer financiële zekerheid.
2. Verruim het basispakket: Veel noodzakelijke zorg valt nu buiten het basispakket, waardoor mensen hoge extra kosten maken. Een ruimere basisdekking voorkomt dat mensen zorg ontwijken uit geldgebrek.
3. Gelijke toegang tot zorg in elke gemeente: Introduceer uniforme landelijke normen voor gemeentelijke zorg en ondersteuning. Niemand zou afhankelijk mogen zijn van gemeentelijk beleid voor essentiële hulp.
4. Bereken bijdragen op individueel niveau: Toeslagen, uitkeringen en bijdragen voor zorg zijn nu vaak gekoppeld aan huishoudens, waardoor mensen in ingewikkelde situaties financieel klem kunnen raken.
5. Vergoed mantelzorg: Mantelzorgers nemen een grote maatschappelijke last op zich. Het manifest pleit voor betere verlofregelingen en compensatie voor extra kosten en inkomensverlies.

Brede politieke belangstelling

De tien organisaties — waaronder Ieder(in), FNV, MIND, MantelzorgNL, Patiëntenfederatie Nederland, Dokters van de Wereld en Tilburg University — trokken eerder samen op tijdens een politiek café voorafgaand aan de verkiezingen. Politici van tien partijen, waaronder VVD, GroenLinks-PvdA, D66, NSC, SP en ChristenUnie, namen toen deel aan de discussie over betaalbare zorg.

De urgentie wordt breed gevoeld, maar concrete politieke stappen blijven nog uit. Met het manifest hopen de organisaties dit te veranderen.