DEN HAAG, 3 juni 2026 – Het kabinet wil burgemeesters meer mogelijkheden geven om in te grijpen bij demonstraties die leiden tot ernstige verstoringen van de openbare orde. Dat staat in een Kamerbrief over de inzet van het kabinet op het terrein van het demonstratierecht.
Het demonstratierecht blijft volgens het kabinet een grondrecht en een fundamenteel onderdeel van de democratie. Tegelijkertijd stelt het kabinet dat demonstraties de afgelopen tien jaar meer dan zijn verdrievoudigd. Het grootste deel verloopt zonder incidenten, maar in absolute aantallen neemt ook het aantal demonstraties met problemen toe.
Volgens het kabinet is de grens bereikt wanneer geweld wordt gebruikt tegen mensen, lokale politici, hulpverleners, gebouwen of goederen. In zulke gevallen is volgens de brief geen sprake meer van een demonstratie die door het recht wordt beschermd.
Burgemeesters moeten demonstranten kunnen verplaatsen
Het kabinet wil een wettelijke basis maken waarmee burgemeesters demonstranten of andere groepen kunnen verplaatsen. Het gaat bijvoorbeeld om situaties waarin mensen met een bus naar een andere plek in de gemeente worden gebracht.
Daarmee moet een lichter instrument ontstaan naast de bestaande bestuurlijke ophouding. Die bestaande regeling wordt als te zwaar en te beperkt ervaren voor situaties waarin verplaatsing voldoende is.
De nieuwe bevoegdheid komt waarschijnlijk in de Gemeentewet. Daardoor kan het instrument breder worden gebruikt, bijvoorbeeld ook bij voetbalrellen, geweld rond de jaarwisseling of ontspoorde evenementen.
Noodbevoegdheid in demonstratiewet wordt onderzocht
Daarnaast onderzoekt het kabinet of in de Wet openbare manifestaties een aparte noodbevoegdheid moet worden opgenomen. Burgemeesters kunnen nu al gebruikmaken van noodbevelen en noodverordeningen uit de Gemeentewet.
Volgens het kabinet kan een aparte noodbevoegdheid in de demonstratiewet helpen om duidelijker vast te leggen wanneer en hoe bij demonstraties mag worden ingegrepen. Daarbij wordt nog gekeken naar de uitvoerbaarheid voor burgemeesters en politie.
Geen aparte strafbaarstelling voor vitale infrastructuur
Het kabinet wil de strafbepaling in de Wet openbare manifestaties herzien. Het doel is om de strafrechter meer houvast te geven bij strafbare feiten die tijdens demonstraties worden gepleegd.
Een aparte nieuwe strafbaarstelling voor het blokkeren van vitale infrastructuur komt er vooralsnog niet. Volgens het kabinet bieden bestaande wetten al mogelijkheden om op te treden tegen blokkades van bijvoorbeeld wegen en spoor.
Wel wordt gewerkt aan een handreiking voor lokale driehoeken. Die moet helpen om sneller op te treden tegen spoorblokkades en om schadeveroorzakers aansprakelijk te stellen.
Kritiek op verbod gezichtsbedekking bij demonstraties
Het wetsvoorstel voor een landelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties heeft veel kritiek gekregen. De reacties gaan onder meer over nut en noodzaak, proportionaliteit, uitvoerbaarheid en het risico dat mensen daardoor afzien van deelname aan demonstraties.
Het kabinet gaat daarom met de Tweede Kamer in debat over vervolgstappen. Een alternatief dat wordt onderzocht is een strafverzwaringsgrond in het Wetboek van Strafrecht bij geweld waarbij gezichtsbedekking wordt gebruikt.
Regels rond abortusklinieken worden gevolgd
Het kabinet ziet voorlopig voldoende juridische mogelijkheden voor burgemeesters om op te treden bij demonstraties bij abortusklinieken. De Raad van State oordeelde eerder dat demonstraties bij de ingang van een kliniek kunnen worden verplaatst om wanordelijkheden te voorkomen.
Demonstraties moeten in beginsel wel binnen zicht- en gehoorafstand kunnen plaatsvinden. Het kabinet blijft de praktijk rond abortusklinieken de komende maanden volgen, ook bij eenpersoonsprotesten die niet onder de Wet openbare manifestaties vallen.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
