AMSTERDAM – De internationale financiële markten staan opnieuw onder zware druk door de snel stijgende olieprijs. Een vat Brentolie kostte vrijdag 23 oktober op het hoogste punt meer dan 117 dollar, het hoogste niveau sinds april. De aanhoudende oorlog met Iran en nieuwe aanvallen op energievoorzieningen in het Midden-Oosten wakkeren de angst voor tekorten verder aan. Beleggers vrezen dat de dure olie leidt tot een nieuwe inflatiegolf, hogere rentes en fors lagere bedrijfswinsten. Vooral technologie- en chipbedrijven kregen op de aandelenbeurzen harde klappen.
De prijs van Brentolie steeg vrijdag tijdens de handel tot ongeveer 117,45 dollar per vat. Uiteindelijk sloot de olieprijs op 116,72 dollar, een stijging van ruim 3 procent. Ook Amerikaanse WTI-olie werd aanzienlijk duurder en eindigde op 103,27 dollar per vat.
De stijging komt boven op eerdere prijsverhogingen. Sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten is olie ongeveer 60 procent duurder geworden. Daarmee dreigt energie opnieuw een belangrijke aanjager van de wereldwijde inflatie te worden.
Oorlog met Iran jaagt olieprijzen omhoog
De belangrijkste oorzaak van de prijsstijging ligt bij de voortdurende onzekerheid over de olieaanvoer uit het Midden-Oosten. Nieuwe aanvallen van de door Iran gesteunde Houthi's op doelen in Saudi-Arabië hebben de zorgen verder vergroot.
De aanvallen waren onder meer gericht op de Saudische havenstad Yanbu aan de Rode Zee en een vliegveld in het land. Beleggers vrezen dat ook olie-installaties, raffinaderijen en belangrijke transportroutes doelwit kunnen worden.
Daarbij speelt de Straat van Hormuz een cruciale rol. Via deze zeestraat wordt normaal gesproken een aanzienlijk deel van de wereldwijd verhandelde olie vervoerd.
Volgens gegevens van marktonderzoeker Kpler ligt het olietransport door de Straat van Hormuz nog ongeveer 26 procent onder het niveau van voor de oorlog. Nieuwe militaire escalaties kunnen de aanvoer verder verstoren.
Angst voor olieprijs van 150 dollar
Analisten waarschuwen dat de olieprijs nog veel verder kan oplopen wanneer belangrijke olie-installaties worden beschadigd of de scheepvaart in de Golfregio opnieuw ernstig wordt gehinderd.
In een dergelijk scenario wordt zelfs een prijs van 150 dollar per vat genoemd. Dat is geen voorspelling, maar een mogelijk gevolg van verdere militaire escalatie.
Voor de wereldeconomie zou een dergelijke prijsstijging bijzonder ongunstig zijn. Olie is niet alleen noodzakelijk voor transport, maar speelt ook een grote rol in de productie van kunststoffen, chemische producten en tal van industriële goederen.
Wanneer bedrijven meer moeten betalen voor energie, transport en grondstoffen, stijgen hun productiekosten. Die extra uitgaven worden vervolgens gedeeltelijk doorberekend aan consumenten.
Amsterdamse AEX verliest bijna één procent in een week
Op de Amsterdamse beurs was de onrust vooral merkbaar bij de grote technologiebedrijven. De AEX-index eindigde de handelsweek op 1.131,63 punten, bijna één procent lager dan een week eerder.
Opvallend genoeg wist de hoofdindex vrijdag zelf nog een kleine winst van 0,2 procent te boeken. Dat kwam vooral door de sterke koersstijging van olie- en gasconcern Shell.
Shell profiteerde rechtstreeks van de dure olie en zag het aandeel vrijdag 3,8 procent stijgen. Ook oliedienstverlener SBM Offshore deed goede zaken en won 3,5 procent.
Daartegenover stonden zware verliezen in de chipsector. Vooral donderdag werden de aandelen van ASMI, ASML en Besi massaal verkocht.
ASMI verloor die dag 6,7 procent, ASML bijna 5 procent en Besi 3,2 procent. Ook vrijdag bleven de chipbedrijven onder druk staan.
Beleggers vrezen dat AI-investeringen onvoldoende opleveren
De problemen op de beurs worden niet uitsluitend veroorzaakt door de dure olie. Ook de enorme investeringen in kunstmatige intelligentie zorgen voor steeds meer onzekerheid.
Technologiebedrijven steken honderden miljarden dollars in datacenters, computersystemen en geavanceerde chips. Beleggers beginnen zich echter af te vragen wanneer deze investeringen daadwerkelijk voldoende winst gaan opleveren.
Die twijfel raakt vooral bedrijven die apparatuur en onderdelen voor de chipindustrie leveren, waaronder de Nederlandse ondernemingen ASML, ASMI en Besi.
De combinatie van hoge waarderingen, dure financiering en toenemende onzekerheid over toekomstige bedrijfswinsten maakt deze aandelen extra kwetsbaar.
Beleggers verschuiven daarom een deel van hun vermogen naar defensievere ondernemingen, zoals uitgevers, producenten van dagelijkse consumentenproducten en energiebedrijven.
Wall Street verliest honderden punten
Ook in de Verenigde Staten was vrijdag sprake van een negatieve beursdag. De Dow Jones-index verloor 652,82 punten en eindigde 1,2 procent lager op 52.215,16 punten.
De brede S&P 500 daalde met 0,5 procent naar 7.623,68 punten. Technologiebeurs Nasdaq leverde 0,2 procent in en sloot op 25.955,34 punten.
Vooral bedrijven die gevoelig zijn voor hoge brandstofprijzen en stijgende financieringskosten stonden onder druk. Energieconcerns profiteerden juist van de hogere olieprijs.
De Amerikaanse rente op tienjarige staatsleningen liep op tot ongeveer 4,99 procent. Dat weerspiegelt de toenemende zorgen over inflatie en de toekomstige rentepolitiek van de Amerikaanse centrale bank.
Nieuwe inflatiegolf dreigt voor Nederlandse huishoudens
Voor Nederlandse consumenten kan de stijgende olieprijs op termijn eveneens merkbare gevolgen hebben. Vooral benzine, diesel en producten waarbij veel transport nodig is, kunnen duurder worden.
Wanneer transporteurs en fabrikanten hun hogere kosten doorberekenen, kunnen ook de prijzen in supermarkten en winkels verder oplopen.
Daarnaast kan de aanhoudende onrust op de internationale energiemarkten invloed hebben op de prijzen van gas en elektriciteit. De gasprijs beweegt echter niet automatisch in hetzelfde tempo als de olieprijs.
Voor huishoudens die nu al moeite hebben hun energierekening te betalen, vormt een mogelijke nieuwe prijsstijging een extra risico.
Centrale banken staan voor moeilijk dilemma
De stijgende energieprijzen maken het werk van centrale banken ingewikkelder. Hogere inflatie kan aanleiding zijn om de rente langer hoog te houden of opnieuw te verhogen.
Een hogere rente maakt lenen duurder voor bedrijven en consumenten. Daardoor kunnen investeringen afnemen, de woningmarkt afkoelen en de economische groei verder onder druk komen te staan.
Voor bedrijven ontstaat bovendien een dubbele kostenstijging. Niet alleen grondstoffen en energie worden duurder, maar ook het financieren van nieuwe investeringen kost meer geld.
Vooral ondernemingen met kleine winstmarges kunnen hierdoor in de problemen komen.
Alle ogen gericht op Iran en nieuwe economische cijfers
De komende week wordt voor beleggers opnieuw bijzonder belangrijk. De Amerikaanse centrale bank vergadert op 27 en 28 oktober over de rente. Daarnaast publiceren grote technologiebedrijven, waaronder Microsoft, Alphabet en Amazon, hun kwartaalcijfers.
Ook de nieuwe Amerikaanse inflatiecijfers worden nauwlettend gevolgd.
Toch blijft de ontwikkeling van de olieprijs voorlopig een van de belangrijkste onzekerheden. Zolang de oorlog met Iran voortduurt en de olieaanvoer uit het Midden-Oosten kwetsbaar blijft, zullen de financiële markten gevoelig blijven voor nieuwe berichten over militaire aanvallen.
De grote vraag is inmiddels niet alleen hoe duur olie nog kan worden, maar vooral hoeveel economische schade een langdurig hoge energieprijs uiteindelijk zal veroorzaken.
