NEW YORK – De aandelenbeurzen zijn vrijdag 20 november wereldwijd diep in het rood geëindigd. Vooral technologiebedrijven kregen zware klappen doordat beleggers steeds meer twijfelen of de honderden miljarden dollars die in kunstmatige intelligentie en nieuwe datacenters worden geïnvesteerd, ooit voldoende winst zullen opleveren. De Amerikaanse Nasdaq verloor 5,28 procent en sloot op 22.617,73 punten, terwijl de Amsterdamse AEX 2,4 procent lager eindigde op 1.066,15 punten. De groeiende maatschappelijke weerstand tegen datacenters, die enorme hoeveelheden elektriciteit vragen en afhankelijk van hun koelsysteem veel water verbruiken, vergroot de onzekerheid over de toekomst van de AI-industrie.
De verkoopgolf begon eerder deze maand en heeft inmiddels grote delen van de internationale aandelenmarkten geraakt. In de Verenigde Staten verloor de brede S&P 500 vrijdag 3,7 procent, terwijl de Dow Jones met 1,93 procent daalde. Ook in Azië en Europa stonden aandelen onder zware druk. Vooral bedrijven die afhankelijk zijn van de bouw van AI-datacenters, de productie van computerchips en de levering van technische infrastructuur zagen hun beurswaarde sterk teruglopen.
Het sentiment op Wall Street is in korte tijd omgeslagen. Waar beleggers jarenlang bereid waren hoge bedragen te betalen voor aandelen van bedrijven die profiteerden van de opkomst van kunstmatige intelligentie, wordt nu steeds vaker de vraag gesteld wanneer die investeringen daadwerkelijk geld gaan opleveren.
Honderden miljarden voor datacenters onder druk
Grote Amerikaanse technologiebedrijven zoals Microsoft, Amazon, Alphabet en Meta investeren dit jaar gezamenlijk honderden miljarden dollars in nieuwe datacenters, gespecialiseerde computerchips en andere infrastructuur voor kunstmatige intelligentie. Volgens ramingen van zakenbank UBS zouden de investeringen van de grootste aanbieders van cloudcomputing in 2026 kunnen oplopen tot ongeveer 673 miljard dollar.
De bedrijven gaan ervan uit dat de vraag naar AI-toepassingen de komende jaren sterk blijft groeien. Daarvoor zijn steeds grotere hoeveelheden rekenkracht nodig. Nieuwe datacenters moeten onder meer worden uitgerust met duizenden krachtige processors, uitgebreide koelsystemen en zware elektriciteitsaansluitingen.
Beleggers beginnen zich echter af te vragen of klanten uiteindelijk bereid zijn genoeg te betalen voor AI-diensten om al die investeringen terug te verdienen. Bovendien verouderen gespecialiseerde computerchips relatief snel, waardoor bedrijven voortdurend nieuwe apparatuur moeten aanschaffen om concurrerend te blijven.
Dat maakt de financiële risico's aanzienlijk. Wanneer de groei van AI-diensten achterblijft bij de verwachtingen, kunnen technologiebedrijven blijven zitten met kostbare gebouwen en installaties die minder inkomsten opleveren dan waarop vooraf was gerekend.
Groeiende weerstand tegen energieslurpende datacenters
Naast de financiële onzekerheid neemt ook de maatschappelijke weerstand tegen nieuwe datacenters toe. Vooral het enorme elektriciteitsverbruik en de druk op de watervoorziening leiden in verschillende landen tot protesten, strengere regelgeving en vertraging van bouwprojecten.
Volgens het Internationaal Energieagentschap verbruikten datacenters wereldwijd in 2025 ongeveer 485 terawattuur elektriciteit. Naar verwachting groeit dat naar ongeveer 950 terawattuur in 2030, bijna een verdubbeling in vijf jaar tijd.
Die groei vormt vooral een probleem in gebieden waar het elektriciteitsnet al zwaar wordt belast. Nieuwe datacenters kunnen daar concurreren met woningbouw, industrie en andere bedrijven om beschikbare stroomcapaciteit.
Ook het waterverbruik leidt tot kritiek. Veel grote datacenters gebruiken water om hun servers te koelen, terwijl ook de elektriciteitsproductie en de fabricage van computerchips water vragen. Hoeveel water een datacenter daadwerkelijk verbruikt, verschilt sterk per locatie, koeltechniek en energiebron.
In de Verenigde Staten hebben verschillende overheden inmiddels beperkingen ingesteld voor nieuwe datacenters. Ook in en rond Amsterdam worden strengere eisen gesteld aan de ontwikkeling van dergelijke complexen. De bezwaren gaan niet alleen over energie en water, maar ook over ruimtegebruik, geluidsoverlast en de vraag hoeveel economisch voordeel omwonenden terugzien van de enorme investeringen.
Voor beleggers vormen deze ontwikkelingen een extra risico. Een datacenter dat door vergunningproblemen, onvoldoende stroomcapaciteit of lokale protesten niet tijdig kan worden gebouwd, levert immers ook niet de inkomsten op waarop de eigenaar rekent.
Nvidia verliest 14 procent, ASML ruim 9 procent
De onrust was vrijdag bijzonder goed zichtbaar bij de producenten van computerchips en chipmachines. Het Amerikaanse Nvidia, dat een centrale rol speelt bij de ontwikkeling van AI-systemen, verloor ongeveer 14 procent van zijn beurswaarde.
Het aandeel kwam extra onder druk nadat persbureau Reuters meldde dat de Amerikaanse beurswaakhond SEC onderzoek doet naar de boekhoudkundige praktijken van Nvidia. Het bestaan van een onderzoek betekent overigens niet dat al is vastgesteld dat het bedrijf regels heeft overtreden.
Ook Nederlandse technologiebedrijven werden hard geraakt. Chipmachinefabrikant ASML verloor 9,3 procent op de Amsterdamse beurs. Branchegenoot ASMI daalde 7,2 procent en Besi eindigde 5,6 procent lager.
Deze bedrijven zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van de wereldwijde vraag naar geavanceerde chips. Wanneer grote technologieconcerns hun investeringen in nieuwe datacenters terugschroeven, kan dat uiteindelijk gevolgen hebben voor de vraag naar de machines en apparatuur waarmee die chips worden geproduceerd.
Vooral ASML is daarbij belangrijk voor de Nederlandse economie. Het bedrijf levert geavanceerde machines die nodig zijn voor de productie van de krachtigste computerchips. Een langdurige afkoeling van de AI-markt kan daarom ook Nederlandse technologiebedrijven raken, al betekent een dalende aandelenkoers niet automatisch dat de bestaande orders verdwijnen.
Angst voor nieuwe technologiezeepbel
De koersdalingen roepen herinneringen op aan eerdere perioden waarin beleggers uitzonderlijk hoge verwachtingen hadden van nieuwe technologieën. Rond de eeuwwisseling gingen grote bedragen verloren toen de internetzeepbel uiteenspatte en bleek dat veel internetbedrijven hun hoge beurswaarderingen niet konden waarmaken.
Of de AI-sector een vergelijkbare ontwikkeling tegemoetgaat, is nog onduidelijk. Anders dan veel jonge internetbedrijven destijds beschikken grote technologieconcerns nu over aanzienlijke bestaande inkomsten uit bijvoorbeeld advertenties, software en clouddiensten.
Dat neemt niet weg dat de investeringen in kunstmatige intelligentie bijzonder groot zijn. Beleggers kijken daarom steeds kritischer naar de verhouding tussen de bedragen die bedrijven uitgeven en de inkomsten die daar daadwerkelijk tegenover staan.
Ook de beursgang van AI-bedrijf Anthropic bracht vrijdag geen herstel van vertrouwen. De belangstelling voor het bedrijf kon de bredere verkoopgolf in technologieaandelen niet keren.
Risico's reiken verder dan de technologiesector
De gevolgen van een langdurige terugval kunnen verder reiken dan alleen chipfabrikanten en technologiebedrijven. De bouw van datacenters is inmiddels ook een belangrijke opdrachtgever voor bouwbedrijven, energieproducenten, leveranciers van koelsystemen en ondernemingen die elektriciteitsnetten uitbreiden.
Wanneer investeringen worden uitgesteld of geschrapt, kunnen ook deze sectoren minder opdrachten krijgen. Daarnaast zijn grote technologiebedrijven zwaar vertegenwoordigd in aandelenindices en beleggingsfondsen, waardoor sterke koersdalingen gevolgen hebben voor particuliere beleggers en pensioenvermogens.
Voorlopig staat vooral het vertrouwen van beleggers onder druk. De vraag is niet langer uitsluitend hoe snel kunstmatige intelligentie verder kan groeien, maar vooral of de economische opbrengsten uiteindelijk opwegen tegen de enorme kosten en maatschappelijke gevolgen.
De beursdalingen van vrijdag laten zien dat investeerders niet meer vanzelfsprekend bereid zijn miljardenprojecten te financieren op basis van verwachtingen over toekomstige groei. Energieverbruik, waterschaarste, strengere vergunningseisen en de onzekerheid over de winstgevendheid zijn inmiddels belangrijke factoren geworden bij de beoordeling van de AI-industrie.



