WASHINGTON – Het Republikeinse congreslid Brian Fitzpatrick dreigt met ingrijpende maatregelen tegen Amerikaanse overheidsinstanties die verantwoordelijk blijken te zijn voor beperkingen op het militaire satellietsysteem Starshield in Oekraïne. Volgens Fitzpatrick moeten betrokken functionarissen rekening houden met openbare verhoren in het Congres, diepgaand onderzoek en forse kortingen op de begroting van hun overheidsdiensten. De Republikein wil bovendien dat de Verenigde Staten hun militaire steun aan Oekraïne uitbreiden en de sancties tegen Rusland aanzienlijk aanscherpen.
Fitzpatrick maakte zijn standpunt maandag 19 oktober bekend via een bericht op X. Het congreslid kondigde aan deze week met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en diens medewerkers te spreken over de problemen met Starshield, de Amerikaanse wapenleveringen en nieuwe maatregelen tegen Rusland.
De uitlatingen zijn opvallend omdat Fitzpatrick behoort tot de Republikeinse Partij van president Donald Trump. Zijn dreigement volgt op berichten dat de beperkingen op Starshield vanuit de Amerikaanse regering zouden zijn opgelegd.
Openbare verhoren en zware budgetkortingen
Fitzpatrick stelt dat iedere functionaris die probeert het gebruik van Starshield door Oekraïne te beperken, daarvoor verantwoording moet afleggen.
Hij wil dat het Congres onderzoekt wie opdracht heeft gegeven voor de beperkingen, waarom dat is gebeurd en welke gevolgen deze beslissing heeft gehad voor de Oekraïense verdediging.
Wanneer blijkt dat Amerikaanse overheidsinstanties verantwoordelijk zijn, wil hij openbare hoorzittingen organiseren en zware financiële maatregelen nemen.
Daarbij noemt Fitzpatrick uitdrukkelijk forse budgetkortingen voor betrokken overheidsdiensten of hun leidinggevenden.
Het gaat voorlopig om aangekondigde maatregelen. Het Congres heeft nog geen besluit genomen over dergelijke kortingen en evenmin is vastgesteld welke individuele functionarissen verantwoordelijk zijn.
Starshield cruciaal voor Oekraïense drones
De ophef draait om Starshield, de militaire variant van het satellietcommunicatiesysteem Starlink van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX.
Starshield is ontwikkeld voor overheden en defensieorganisaties en maakt gebruik van de satellietinfrastructuur van Starlink.
Oekraïne gebruikt het systeem onder meer voor militaire communicatie, verkenningsmissies en de besturing van drones.
In de nacht van 14 oktober ontstonden plotseling problemen met de verbindingen van Oekraïense militaire eenheden.
Volgens Oekraïense functionarissen vielen Starshield-terminals uit wanneer drones of andere voertuigen sneller bewogen dan ongeveer 160 kilometer per uur.
Dat is bijzonder problematisch voor snelle onderscheppingsdrones die worden ingezet tegen Russische aanvalsdrones.
Oekraïense militairen gebruiken dergelijke systemen onder meer om Russische Shahed-drones te onderscheppen voordat deze steden, energiecentrales of andere belangrijke doelen kunnen bereiken.
Hoewel een deel van de verbindingen later werd hersteld, bleef de snelheidsbeperking volgens Oekraïense functionarissen bestaan.
Opdracht zou uit Witte Huis afkomstig zijn
Volgens onderzoek van persbureau Reuters kwam de opdracht om het Starshield-systeem te beperken vanuit het Witte Huis.
Reuters baseert zich op Amerikaanse en westerse functionarissen die bekend zijn met de besluitvorming.
Volgens deze bronnen kreeg het Pentagon te horen dat de dienstverlening voor Oekraïense militaire eenheden moest worden vertraagd.
De bronnen konden niet aangeven welke functionaris binnen het Witte Huis de opdracht precies had gegeven.
President Trump ontkent persoonlijk opdracht te hebben gegeven om Starshield voor Oekraïne te beperken.
Ook binnen de Amerikaanse regering bestaan tegenstrijdige verklaringen over de gebeurtenissen.
SpaceX-topman Elon Musk verklaarde eerder dat beslissingen over beperkingen van het militaire Starshield-systeem worden genomen door de Amerikaanse overheid, die de betreffende dienstverlening controleert.
Waarom de beperkingen precies werden ingesteld, is nog niet definitief vastgesteld.
Ook Amerikaanse senatoren eisen onderzoek
Fitzpatrick staat niet alleen in zijn kritiek.
Op 15 oktober stuurden negen Amerikaanse senatoren van zowel de Republikeinse als de Democratische Partij een brief aan de inspecteur-generaal van het ministerie van Defensie.
Zij eisen een onderzoek naar de verstoringen van Starshield en de mogelijke betrokkenheid van Amerikaanse functionarissen.
Volgens de senatoren kunnen de problemen niet alleen Oekraïense militaire operaties hebben gehinderd, maar ook de veiligheid van Amerikaanse diplomaten en ander overheidspersoneel in Oekraïne in gevaar hebben gebracht.
De senatoren willen weten of de beperkingen vooraf waren goedgekeurd, wie daarvan op de hoogte was en of Oekraïne tijdig was gewaarschuwd.
Ook moet worden onderzocht of SpaceX zelfstandig beperkingen heeft ingevoerd en of daarbij de Amerikaanse overheidscontracten zijn nageleefd.
De inspecteur-generaal is gevraagd uiterlijk 1 november een eerste terugkoppeling te geven.
Fitzpatrick wil alle noodzakelijke wapens leveren
Naast het onderzoek naar Starshield wil Fitzpatrick dat Washington de militaire steun aan Oekraïne volledig voortzet.
Volgens hem moeten de Verenigde Staten alle defensieve wapens en systemen beschikbaar stellen die Oekraïne nodig heeft om zich tegen Russische aanvallen te beschermen.
Zijn standpunt komt op een moment waarop Zelensky opnieuw heeft gewaarschuwd voor vertragingen bij Amerikaanse wapenleveringen.
Vooral de beschikbaarheid van Patriot-onderscheppingsraketten vormt een probleem. Oekraïne gebruikt deze raketten voor de verdediging tegen Russische ballistische raketten.
Fitzpatrick heeft zich al langer uitgesproken voor voortzetting van de Amerikaanse militaire steun.
Hij is medevoorzitter van de Ukraine Caucus, een groep congresleden die zich inzet voor de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Oekraïne.
Ook harde aanpak Russische oliehandel geëist
Fitzpatrick richt zijn kritiek daarnaast op het Amerikaanse beleid tegenover Rusland.
Volgens hem moeten de Verenigde Staten volledig stoppen met de invoer van Russische olie en moeten de economische sancties tegen Moskou verder worden aangescherpt.
De Republikein heeft een wetsvoorstel aangekondigd onder de naam Ronald Reagan Peace Through Strength Act.
Daarmee wil hij voorkomen dat president Trump zelfstandig bepaalde sancties tegen de Russische energiesector opheft.
Aanleiding is onder meer de recente Amerikaanse overeenkomst over de levering van Russische diesel.
Die overeenkomst heeft binnen beide Amerikaanse politieke partijen kritiek opgeroepen. Tegenstanders vrezen dat de Russische overheid daardoor extra inkomsten krijgt die kunnen bijdragen aan de financiering van de oorlog.
Fitzpatrick verwacht dat strengere sancties, verdere militaire steun aan Oekraïne en maatregelen rond Starshield op brede steun kunnen rekenen in het Huis van Afgevaardigden.
Of die steun bij daadwerkelijke stemmingen voldoende zal blijken, moet nog worden vastgesteld.
Spanningen binnen Republikeinse Partij lopen op
De uitspraken van Fitzpatrick onderstrepen de toenemende verdeeldheid binnen de Republikeinse Partij over het beleid tegenover Rusland en Oekraïne.
Terwijl president Trump inzet op onderhandelingen met Moskou, willen verschillende Republikeinse congresleden juist meer militaire steun aan Kyiv en zwaardere economische maatregelen tegen Rusland.
Fitzpatrick benadrukt dat Oekraïne volgens hem een belangrijke bondgenoot van de Verenigde Staten is.
Hij wil tijdens het aangekondigde overleg met Zelensky duidelijk maken dat de Oekraïense verdediging niet mag worden verzwakt door Amerikaanse beperkingen.
De komende weken moet blijken of zijn dreigementen daadwerkelijk leiden tot congresonderzoeken en nieuwe wetgevende maatregelen.
Voor Oekraïne is vooral van belang of de beperkingen op Starshield volledig worden opgeheven en of de levering van Amerikaanse wapens zonder verdere vertraging kan plaatsvinden.
