WASHINGTON/KIEV – De opdracht om het Amerikaanse militaire satellietnetwerk Starshield voor Oekraïne te beperken, is afkomstig uit het Witte Huis. Dat meldt persbureau Reuters op basis van twee Amerikaanse functionarissen en een westerse functionaris die over de beslissing zijn geïnformeerd. De beperkingen veroorzaakten volgens Oekraïne ernstige problemen voor de krijgsmacht. Het is nog onduidelijk wie binnen het Witte Huis de opdracht precies heeft gegeven.
Volgens de bronnen kreeg het Amerikaanse ministerie van Defensie de instructie om het satellietverkeer van Starshield voor de Oekraïense strijdkrachten te vertragen. Het systeem is van groot belang voor militaire communicatie, de besturing van drones en de verdediging tegen Russische aanvallen.
De maatregel kwam op een moment dat de betrekkingen tussen Washington en Kiev opnieuw onder druk stonden vanwege Oekraïense aanvallen op Russische energie-installaties.
Oekraïense militairen acuut in problemen
De gevolgen van de beperkingen werden volgens Oekraïense functionarissen vrijwel onmiddellijk merkbaar bij militaire operaties.
Starshield is een militaire toepassing van de satelliettechnologie van Starlink. De verbindingen worden gebruikt om communicatie tussen legereenheden mogelijk te maken, informatie uit te wisselen en drones tijdens operaties aan te sturen.
Wanneer de beschikbare verbindingen worden beperkt, kan dat directe gevolgen hebben voor de uitvoering van militaire opdrachten.
Volgens Kiev brachten de beperkingen Oekraïense militairen acuut in het nauw. Vooral eenheden die voor hun operaties afhankelijk zijn van betrouwbare satellietcommunicatie werden hierdoor geraakt.
De maatregel leidde tot grote bezorgdheid binnen de Oekraïense krijgsmacht, die voor een belangrijk deel van haar moderne communicatievoorzieningen afhankelijk is van Amerikaanse technologie.
Opdracht kwam uit het Witte Huis
Reuters baseert de berichtgeving op verklaringen van twee Amerikaanse functionarissen en een westerse bron.
Volgens hen kreeg het Pentagon vanuit het Witte Huis opdracht om het Starshield-verkeer voor Oekraïne te vertragen.
De bronnen maakten niet duidelijk wie binnen het Witte Huis verantwoordelijk was voor deze beslissing.
Een hoge Amerikaanse functionaris verklaarde tegenover Reuters dat de opdracht niet persoonlijk afkomstig was van president Donald Trump.
Daarmee blijft onduidelijk wie het besluit heeft genomen en op welk niveau binnen de Amerikaanse regering de maatregel is goedgekeurd.
Ook is niet bekend welke overwegingen precies ten grondslag lagen aan het beperken van de verbindingen.
Trump opnieuw kritisch op Oekraïne
De berichtgeving verschijnt op een moment waarop president Trump opnieuw kritiek uit op Oekraïne.
De Amerikaanse president is ontevreden over Oekraïense aanvallen op doelen in Rusland, waaronder installaties die verband houden met de Russische brandstofvoorziening.
Volgens Trump dragen dergelijke aanvallen bij aan stijgende brandstofprijzen.
De spanningen tussen Washington en Kiev zijn daardoor verder opgelopen.
Of deze politieke onenigheid rechtstreeks verband houdt met de beperkingen van Starshield, is niet vastgesteld.
Het feit dat de opdracht volgens Reuters uit het Witte Huis kwam, roept wel vragen op over de mogelijke invloed van politieke beslissingen op de militaire ondersteuning van Oekraïne.
Elon Musk wijst verantwoordelijkheid af
De beperkingen leidden ook tot vragen over de rol van Elon Musk, eigenaar van SpaceX, het bedrijf achter Starlink en Starshield.
Musk verklaarde woensdag dat het Pentagon verantwoordelijk is voor het militaire Starshield-netwerk.
Volgens hem worden beslissingen over het gebruik en de beperkingen van dit systeem genomen door het Amerikaanse ministerie van Defensie.
Daarbij wees hij erop dat uiteindelijk de president van de Verenigde Staten verantwoordelijk is voor de Amerikaanse krijgsmacht.
Met die verklaring verwees Musk de verantwoordelijkheid voor de maatregel naar de Amerikaanse overheid.
Starshield is ontwikkeld voor militaire en andere overheidsdoeleinden. Hoewel het systeem gebruikmaakt van technologie van SpaceX, verschilt het in beheer en toepassing van reguliere commerciële Starlink-abonnementen.
Polen spreekt Musk aan
Ook Polen reageerde fel op de beperkingen van de satellietcommunicatie.
Het land betaalt voor een belangrijk deel van het gebruik van satellietdiensten door Oekraïne en heeft daardoor direct belang bij een betrouwbare verbinding.
Poolse vertegenwoordigers spraken Musk aan op de ontstane situatie.
Musk heeft zich de afgelopen jaren geregeld kritisch uitgelaten over de Oekraïense president Volodimir Zelenski.
In dit geval stelde hij echter dat de beslissing over Starshield niet bij hem lag, maar bij de Amerikaanse overheid.
De kwestie onderstreept de zorgen van Europese bondgenoten over de afhankelijkheid van Amerikaanse technologie bij de ondersteuning van Oekraïne.
Senatoren eisen onderzoek naar maatregel
In de Verenigde Staten hebben verschillende senatoren inmiddels aangedrongen op een onderzoek naar de beperkingen.
Het gaat om politici van zowel de Democratische Partij als de Republikeinse Partij van president Trump.
Zij willen dat de inspecteur-generaal van het Pentagon onderzoekt hoe de beslissing tot stand is gekomen en wie daarvoor verantwoordelijk was.
Daarbij moet volgens de senatoren ook worden vastgesteld welke gevolgen de maatregel had voor de Oekraïense militaire operaties.
Volgens de betrokken politici werden Oekraïense militairen door de beperkingen ernstig gehinderd tijdens hun strijd tegen Russische troepen.
De senatoren willen duidelijkheid over de vraag of de Amerikaanse regering daarmee bewust de operationele mogelijkheden van een bondgenoot heeft beperkt.
Ook veiligheid Amerikanen mogelijk geraakt
Bijzonder zorgwekkend vinden de senatoren signalen dat de beperkingen mogelijk ook gevolgen hadden voor Amerikanen die in Oekraïne verblijven.
Daarbij gaat het onder meer om personeel dat voor zijn veiligheid afhankelijk kan zijn van betrouwbare communicatie en waarschuwingen voor Russische aanvallen.
De senatoren willen weten of Amerikaanse burgers en medewerkers door de maatregel onnodig gevaar hebben gelopen.
Of de Starshield-beperkingen daadwerkelijk rechtstreeks tot dergelijke veiligheidsproblemen hebben geleid, moet nog worden onderzocht.
Ook willen de politici duidelijkheid over eventuele voorafgaande waarschuwingen aan Oekraïne en andere betrokken partijen.
Europa vreest afhankelijkheid van Verenigde Staten
De gebeurtenissen maken opnieuw duidelijk hoe sterk Oekraïne afhankelijk is geworden van Amerikaanse militaire technologie.
Sinds de grootschalige Russische invasie in februari 2022 spelen satellietverbindingen een belangrijke rol bij de Oekraïense verdediging.
Via deze systemen kunnen militairen communiceren, informatie over vijandelijke bewegingen uitwisselen en drones aansturen.
Wanneer dergelijke verbindingen onverwacht worden beperkt, kan dat gevolgen hebben voor zowel offensieve operaties als de verdediging tegen Russische aanvallen.
Ook voor Europese landen vormt de situatie een belangrijk aandachtspunt. Zij leveren aanzienlijke militaire en financiële steun aan Oekraïne, maar hebben niet altijd zeggenschap over de Amerikaanse systemen waarop de Oekraïense krijgsmacht vertrouwt.
Veel vragen over Amerikaanse beslissing
Voorlopig blijven verschillende belangrijke vragen onbeantwoord.
Zo is nog niet duidelijk wie binnen het Witte Huis opdracht gaf tot het beperken van Starshield, waarom die beslissing werd genomen en hoe lang de beperkingen van kracht moesten blijven.
Evenmin staat vast of alle technische beperkingen inmiddels volledig zijn opgeheven.
Het aangekondigde onderzoek door de toezichthouder van het Pentagon moet meer duidelijkheid verschaffen over de besluitvorming en de gevolgen voor de Oekraïense krijgsmacht.
Voor Oekraïne staat daarbij meer op het spel dan alleen de beschikbaarheid van satellietinternet.
De gebeurtenissen laten zien hoe ingrijpend de militaire gevolgen kunnen zijn wanneer een buitenlandse leverancier of overheid besluit essentiële communicatiediensten te beperken.
