KYIV – Het Oekraïense leger ondervindt opnieuw ernstige problemen met het Amerikaanse satellietcommunicatiesysteem Starshield, de militaire variant van Starlink. Volgens president Volodymyr Zelensky verliezen Oekraïense drones hun verbinding zodra ze een snelheid van ongeveer 161 kilometer per uur bereiken. Daardoor kunnen onderscheppingsdrones niet snel genoeg reageren op Russische aanvallen. De Oekraïense president waarschuwt dat de beperkingen inmiddels mensenlevens kosten.

Zelensky maakte donderdag 12 november bekend dat de problemen al enkele dagen aanhouden. De verstoringen doen zich volgens hem voor langs vrijwel de gehele frontlinie en in door Rusland bezette Oekraïense gebieden. Het Oekraïense leger heeft de verbindingen onderzocht en concludeert dat sprake is van systematische snelheidsbeperkingen en niet van willekeurige technische storingen.

Vooral de luchtverdediging ondervindt daarvan gevolgen. Oekraïne gebruikt snelle onderscheppingsdrones die via satellietcommunicatie worden aangestuurd om Russische aanvalsdrones uit de lucht te halen. Wanneer de verbinding bij hogere snelheden wegvalt, kunnen deze toestellen hun doelwit niet meer effectief onderscheppen.

Volgens Zelensky zijn Russische drones hierdoor al door de Oekraïense verdediging gekomen. Hij stelt dat de beperkingen Rusland in staat stellen nauwkeuriger aanvallen uit te voeren en meer slachtoffers te maken.

Opnieuw problemen na eerdere herstelwerkzaamheden

De problemen zijn opvallend omdat Starlink en Starshield eind oktober juist weer volledig operationeel waren verklaard. Op 14 oktober werden onverwacht snelheidsbeperkingen ingevoerd, waardoor Oekraïense militaire operaties werden verstoord. Verschillende dronemissies moesten worden afgebroken.

Na overleg met Amerikaanse autoriteiten meldde het Oekraïense ministerie van Defensie op 24 oktober dat de verbindingen weer stabiel functioneerden, zelfs bij snelheden boven 400 kilometer per uur. De beperkingen leken daarmee opgeheven.

Nog geen drie weken later is de situatie volgens Kyiv opnieuw verslechterd. Op donderdag 12 november bevestigde Zelensky dat de grens van ongeveer 161 kilometer per uur weer geldt.

Het gaat daarbij niet om de snelheid van het internet zelf, maar om de maximale snelheid waarmee een voertuig of drone zich kan verplaatsen zonder zijn satellietverbinding te verliezen. Er zijn geen aanwijzingen dat de Starlink-satellieten in hun baan om de aarde technisch defect zijn.

Wie heeft de beperkingen opgelegd?

Wie verantwoordelijk is voor de nieuwe beperkingen, is nog onduidelijk. Starlink is eigendom van SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk. Starshield is een militaire toepassing van dezelfde technologie en wordt onder meer door de Amerikaanse overheid gebruikt.

Tijdens de eerdere problemen in oktober ontstond een discussie tussen Washington, SpaceX en Kyiv over de verantwoordelijkheid voor het beperken van de dienstverlening. Musk beschuldigde Oekraïne ervan de gebruiksvoorwaarden van Starlink te hebben geschonden door de technologie voor offensieve droneaanvallen te gebruiken.

De Oekraïense regering betwistte die beschuldiging. Zelensky benadrukte dat Oekraïne Starshield gebruikt om zich op eigen grondgebied tegen Russische aanvallen te verdedigen.

Of de nieuwe beperkingen voortkomen uit een technische maatregel, een beslissing van SpaceX of Amerikaans overheidsbeleid, is niet vastgesteld. Volgens Zelensky probeert Oekraïne hierover opheldering te krijgen van de Verenigde Staten.

Oekraïne sterk afhankelijk van Amerikaans satellietnetwerk

Sinds de Russische invasie in februari 2022 is Starlink uitgegroeid tot een essentieel onderdeel van de Oekraïense militaire communicatie. Het systeem maakt verbindingen mogelijk op plaatsen waar mobiele netwerken en vaste infrastructuur door bombardementen zijn beschadigd of vernietigd.

Militaire eenheden gebruiken de technologie voor communicatie, coördinatie en de aansturing van verschillende soorten drones. Vooral de mogelijkheid om tijdens het verplaatsen verbonden te blijven, is van groot belang voor operaties aan het front.

De nieuwe verstoringen maken opnieuw duidelijk hoe afhankelijk Oekraïne is geworden van Amerikaanse satelliettechnologie. Europese alternatieven bestaan, maar kunnen de mogelijkheden en dekking van Starlink en Starshield vooralsnog niet volledig vervangen.

Voor de Oekraïense regering is herstel van de verbindingen dringend. Zolang militaire drones bij hogere snelheden hun verbinding verliezen, blijven onderdelen van de luchtverdediging volgens Kyiv beperkt inzetbaar. Daarmee krijgt de technische en politieke discussie over satellietcommunicatie directe gevolgen voor de bescherming van Oekraïense steden en inwoners.