WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft tijdens zijn twee ambtstermijnen opvallend vaak gratie verleend aan Republikeinse politici en aanhangers van zijn MAGA-beweging die werden beschuldigd of veroordeeld wegens corruptie. Uit een uitgebreid onderzoek van persbureau Reuters blijkt dat minstens 85 Amerikaanse overheidsfunctionarissen gratie of strafvermindering kregen. De overgrote meerderheid had banden met de Republikeinse Partij of sprak openlijk steun uit voor Trump.

Het onderzoek, dat dinsdag 13 oktober werd gepubliceerd, laat zien hoe de president zijn grondwettelijke bevoegdheid om gratie te verlenen gebruikt. Volgens verschillende voormalige aanklagers en rechtsgeleerden ontstaat daardoor een situatie waarin veroordeelde politici aan hun straf kunnen ontsnappen, terwijl het vertrouwen in de onafhankelijke rechtspraak onder druk komt te staan.

Overgrote meerderheid Republikeins

Van de 85 onderzochte functionarissen waren er 36 als Republikein gekozen en nog eens 19 door Republikeinen benoemd in een politieke functie. Negen anderen voerden campagne voor Trump of steunden openlijk zijn politieke agenda.

Slechts vier van de onderzochte personen stonden bekend als Democraat. Van de overige zeventien kon Reuters de politieke voorkeur niet vaststellen.

Opvallend is bovendien dat Trump gratie verleende aan minstens elf van de vijftien Republikeinse Congresleden die de afgelopen twintig jaar wegens strafbare feiten werden veroordeeld.

Bijna driekwart van de betrokken functionarissen kon door de presidentiële beslissing eerder de gevangenis verlaten, een strafproces of veroordeling ontlopen of bepaalde rechten terugkrijgen.

Volgens berekeningen van Reuters werd gezamenlijk ongeveer 130 jaar aan gevangenisstraffen voorkomen of kwijtgescholden. Daarnaast hoefden de betrokkenen meer dan 15 miljoen dollar aan financiële sancties niet te betalen.

Geld voor politiemonument verdween

Een van de opvallendste voorbeelden is Michele Fiore, een Republikeinse politica uit Nevada en uitgesproken aanhanger van Trump.

Fiore werd in oktober 2024 door een federale jury veroordeeld wegens fraude met geld dat was ingezameld voor een monument ter nagedachtenis aan een omgekomen politieagent.

Volgens de jury gebruikte zij bijna 80.000 dollar aan donaties voor persoonlijke uitgaven, waaronder plastische chirurgie, de bruiloft van haar dochter en huurbetalingen.

Nog voordat de rechter haar straf kon bepalen, verleende Trump haar in 2025 volledige en onvoorwaardelijke gratie.

Daardoor ontliep Fiore een mogelijke langdurige gevangenisstraf en financiële verplichtingen die uit de strafzaak konden voortvloeien.

Fiore ontkent dat zij donaties voor persoonlijk gebruik heeft achtergehouden. Het Witte Huis verdedigde de beslissing door te stellen dat zij vanwege haar conservatieve politieke opvattingen was vervolgd.

De gratie leidde ook onder Republikeinen in Nevada tot verontwaardiging. Verschillende partijgenoten wezen erop dat de slachtoffers van de fraude, onder wie nabestaanden van de overleden politieagent, recht hadden op gerechtigheid.

Ook herhaaldelijk veroordeelde gouverneur kreeg gratie

Een ander voorbeeld is John Rowland, de voormalige Republikeinse gouverneur van Connecticut.

Rowland werd in 2004 veroordeeld wegens het aannemen van illegale geschenken tijdens zijn gouverneurschap. Hij zat daarvoor tien maanden gevangen.

Ongeveer tien jaar later werd hij opnieuw veroordeeld, ditmaal tot dertig maanden gevangenisstraf vanwege het verbergen van betalingen voor werkzaamheden tijdens verkiezingscampagnes.

Trump verleende hem in mei 2025 gratie. Het Witte Huis gaf destijds geen openbare toelichting op de beslissing.

Ook voormalig Republikeins Congreslid Christopher Shays uitte kritiek. Volgens hem ontstaat een gevaarlijke situatie wanneer politici gaan geloven dat zij ondanks bewezen corruptie aan straf kunnen ontsnappen.

Invloedrijke contacten openen deuren

Uit het onderzoek blijkt verder dat persoonlijke contacten steeds belangrijker zijn geworden bij het verkrijgen van presidentiële gratie.

Traditioneel beoordeelt het Amerikaanse ministerie van Justitie gratieverzoeken aan de hand van vaste richtlijnen. Daarbij worden onder meer de ernst van het misdrijf, het gedrag van de veroordeelde en eventuele tekenen van berouw meegewogen.

Onder Trump is die werkwijze grotendeels naar de achtergrond verdwenen.

Volgens Reuters maken invloedrijke tussenpersonen, lobbyisten en politieke vertrouwelingen steeds vaker rechtstreeks gebruik van hun contacten binnen het Witte Huis om gratieverzoeken onder de aandacht van de president te brengen.

Zo kregen de voormalige Republikeinse politicus Glen Casada uit Tennessee en zijn medewerker Cade Cothren gratie nadat countryzanger en Trump-aanhanger John Rich zich voor hen had ingezet.

Beide mannen waren veroordeeld wegens betrokkenheid bij een constructie waarbij overheidsgeld werd misbruikt. De president verleende hun in november 2025 volledige gratie.

Trump haalt uit naar Democraat die hij gratie gaf

Niet iedere gratieverlening verliep zoals Trump kennelijk had verwacht.

In december 2025 verleende hij gratie aan het Democratische Congreslid Henry Cuellar uit Texas en diens echtgenote. Zij waren aangeklaagd wegens verdenkingen van het aannemen van bijna 600.000 dollar aan steekpenningen.

Trump stelde dat Cuellar politiek was vervolgd vanwege zijn kritiek op het immigratiebeleid van voormalig president Joe Biden.

Toen Cuellar vervolgens aankondigde opnieuw als Democraat aan de verkiezingen deel te nemen, reageerde Trump woedend.

De president noemde de politicus ondankbaar en stelde dat hij eigenlijk een langdurige gevangenisstraf had moeten uitzitten.

De reactie leidde tot nieuwe vragen over de politieke verwachtingen die mogelijk een rol spelen bij het verlenen van gratie.

Speciale corruptieafdeling vrijwel ontmanteld

Het Reuters-onderzoek wijst ook op ingrijpende veranderingen bij het Amerikaanse ministerie van Justitie.

De gespecialiseerde Public Integrity Section, die na het Watergateschandaal werd opgericht om politieke corruptie te bestrijden, telde aan het einde van de regering-Biden ongeveer dertig medewerkers.

Volgens vier ingewijden zijn daarvan nog slechts twee voltijdse aanklagers over.

Verschillende ervaren medewerkers vertrokken uit protest tegen nieuwe richtlijnen of werden overgeplaatst.

Ook de FBI heeft een gespecialiseerde afdeling opgeheven die onderzoek deed naar corruptie. FBI-directeur Kash Patel stelde dat deze afdeling eerder was misbruikt voor politiek gemotiveerde onderzoeken.

Volgens voormalige aanklagers tast het verdwijnen van gespecialiseerde onderzoekscapaciteit de mogelijkheden aan om corruptie binnen de overheid effectief te bestrijden.

Witte Huis verdedigt gratiebeleid

De regering-Trump verwerpt de kritiek. Volgens het Witte Huis gebruikt de president zijn bevoegdheden om Amerikanen te helpen die onder de regering-Biden onrechtvaardig zouden zijn vervolgd.

Woordvoerder Lauren Bis benadrukte tegenover Reuters dat Trump gratie verleent aan mensen die volgens de regering slachtoffer zijn geworden van een gepolitiseerd ministerie van Justitie.

Ook het ministerie zelf weerspreekt dat de strijd tegen corruptie wordt verzwakt.

Een woordvoerder verklaarde dat het departement zich blijft inzetten voor het onderzoeken en vervolgen van corruptie wanneer feiten en wetgeving daartoe aanleiding geven.

Een presidentiële gratieverlening betekent volgens het ministerie niet dat corruptie voortaan is toegestaan.

Ook eerdere presidenten verleenden omstreden gratie

Het verlenen van gratie is in de Verenigde Staten een grondwettelijke bevoegdheid van de president. Ook eerdere presidenten kregen kritiek op de manier waarop zij daarvan gebruikmaakten.

Zo verleende Joe Biden gratie aan zijn zoon Hunter Biden, die was veroordeeld wegens belasting- en vuurwapendelicten.

Biden en Barack Obama verminderden tijdens hun presidentschappen bovendien de gevangenisstraffen van grote aantallen veroordeelden, onder wie veel mensen die wegens niet-gewelddadige drugsdelicten vastzaten.

Volgens Reuters onderscheidt Trump zich echter door het grote aantal volledige gratieverleningen en de sterke politieke samenhang tussen de begunstigden.

Experts vrezen aantasting van rechtsstaat

Voormalige aanklagers en rechtsgeleerden waarschuwen dat herhaaldelijke gratieverlening aan veroordeelde overheidsfunctionarissen schadelijke gevolgen kan hebben voor de rechtsstaat.

Wanneer politici ervan uitgaan dat politieke loyaliteit uiteindelijk kan leiden tot strafvermindering of volledige gratie, kan dat volgens hen de afschrikwekkende werking van strafrechtelijke vervolging ondermijnen.

Rechtsgeleerde Rachel Barkow van de New York University ziet in het beleid een risico dat persoonlijke loyaliteit zwaarder gaat wegen dan de ernst van strafbare feiten.

Het onderzoek laat daarmee een fundamentele tegenstelling zien tussen het standpunt van Trump, die zegt politieke vervolgingen te willen rechtzetten, en de zorgen van juridische deskundigen die vrezen dat zijn gratiebeleid de verantwoordingsplicht van publieke functionarissen verzwakt.

De centrale vraag is volgens deze deskundigen of politici die strafbare feiten plegen nog daadwerkelijk dezelfde juridische gevolgen ondervinden als andere Amerikaanse burgers.