WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft woensdag 21 oktober op zijn sociale mediaplatform Truth Social beweerd dat nieuwe sancties tegen Rusland de vrijlating van de Amerikaanse staatsburger Stephen Hubbard onmogelijk zouden hebben gemaakt. Volgens Trump hebben zelfs verschillende critici hem inmiddels gebeld om hun excuses aan te bieden. Onderzoek naar de feiten laat echter zien dat deze beweringen niet onafhankelijk zijn onderbouwd. De vrijlating van Hubbard is wel bevestigd.

De 74-jarige Stephen Hubbard, een gepensioneerde Amerikaanse leraar uit Michigan, zat sinds april 2022 vast in Rusland. Hij werd in oktober 2024 door een Russische rechtbank veroordeeld tot zes jaar en tien maanden gevangenisstraf wegens vermeende deelname als huurling aan de oorlog in Oekraïne.

Hubbard ontkende volgens zijn Amerikaanse advocaat dat hij voor het Oekraïense leger had gevochten. Ook zijn familie betwistte de Russische beschuldigingen. De Amerikaanse regering had hem officieel aangemerkt als iemand die ten onrechte gevangen werd gehouden.

Trump eist excuses van critici

Op Truth Social stelt Trump dat mensen die eerder onmiddellijke sancties tegen Rusland eisten, inmiddels hebben gebeld om hun excuses aan te bieden.

Volgens de president wisten deze critici niet dat hij onderhandelde over de vrijlating van Hubbard. Wanneer de sancties waren opgelegd, zouden die onderhandelingen volgens Trump volledig zijn stilgevallen.

Dat laatste presenteert hij als een zekerheid, maar daarvoor ontbreekt openbaar controleerbaar bewijs.

Ook zijn mededeling dat talrijke critici excuses hebben aangeboden, valt niet onafhankelijk te bevestigen. Trump noemt geen namen en heeft geen informatie gepubliceerd waarmee kan worden vastgesteld wie hem zou hebben gebeld.

Vrijlating van Hubbard wel bevestigd

De vrijlating van Hubbard staat niet ter discussie. De Russische president Vladimir Poetin maakte woensdag bekend dat de Amerikaan was vrijgelaten en zich op de luchthaven van Sint-Petersburg bevond.

De Amerikaanse speciale gezant Steve Witkoff, die dezelfde dag met Poetin sprak, bevestigde de vrijlating en bedankte de Russische president.

Trump had dinsdag al gezegd dat hij persoonlijk bij Poetin op de vrijlating had aangedrongen. Amerikaanse functionarissen bevestigden eerder dat er onderhandelingen plaatsvonden over de vrijlating van Amerikaanse gevangenen.

Daarmee staat vast dat de Amerikaanse regering zich voor Hubbard heeft ingezet. Dat is echter iets anders dan de conclusie dat het achterwege laten van sancties noodzakelijk was om zijn vrijlating mogelijk te maken.

Trump zette sanctiepakket zelf opzij

Opvallend is dat Trump op vrijdag 16 oktober, vijf dagen vóór de vrijlating, een omvangrijk nieuw sanctiepakket tegen Rusland buiten werking stelde.

Het ging om maatregelen uit de Lindsey Graham-wet, die op 18 september door Trump was ondertekend. Het Amerikaanse Congres had de wet met brede steun aangenomen om de economische druk op Rusland vanwege de oorlog in Oekraïne te vergroten.

De maatregelen waren onder meer gericht op Russische economische belangen en landen die Russische energieproducten afnemen.

Trump gebruikte een wettelijke uitzonderingsmogelijkheid om de invoering van belangrijke sancties en importheffingen op te schorten. Volgens het officiële presidentiële besluit gebeurde dat in het nationale belang van de Verenigde Staten.

In dat besluit wordt de vrijlating van Hubbard niet als specifieke rechtvaardiging genoemd. Bestaande Amerikaanse sancties tegen Rusland bleven overigens deels van kracht.

Het besluit leidde tot kritiek van zowel Democratische als Republikeinse congresleden, die vonden dat de president de economische druk op Moskou juist moest opvoeren.

Eerdere gevangenenruilen ondanks sancties

De geschiedenis spreekt bovendien tegen dat onderhandelingen over gevangenen per definitie onmogelijk worden wanneer Rusland onder zware economische sancties staat.

Op 1 augustus 2024 vond onder president Joe Biden een grote internationale gevangenenruil plaats. Daarbij kwamen onder anderen de Amerikaanse journalist Evan Gershkovich en voormalig marinier Paul Whelan vrij.

In totaal werden zestien mensen uit Russische gevangenschap vrijgelaten. De onderhandelingen vonden plaats terwijl Rusland al onder omvangrijke Amerikaanse en Europese sancties stond.

De uitwisseling vereiste intensieve diplomatieke contacten tussen Washington, Moskou en verschillende Europese regeringen.

Dat bewijst niet dat de nieuwe sancties van oktober 2026 geen invloed op Hubbards vrijlating hadden kunnen hebben. Het laat wel zien dat economische sancties en onderhandelingen over gevangenen elkaar niet noodzakelijk uitsluiten.

Heeft Amerika werkelijk niets teruggegeven?

Trump verklaarde woensdag eveneens dat de Verenigde Staten niets hoefden terug te geven voor de vrijlating van Hubbard.

Vooralsnog zijn geen openbare afspraken bekend waaruit blijkt dat Washington voor deze specifieke vrijlating een gevangene heeft uitgewisseld of een andere concrete tegenprestatie heeft geleverd.

Tegelijkertijd heeft de Amerikaanse regering kort voor de vrijlating wel ingrijpende besluiten genomen die gunstig uitpakken voor Rusland, waaronder het opschorten van nieuwe sancties en het sluiten van een overeenkomst over Russische diesel.

Of deze maatregelen onderdeel waren van afspraken over Hubbard, is niet vastgesteld.

Het ontbreken van een openbaar gemaakte tegenprestatie betekent daarom niet automatisch dat alle onderhandelingen zonder concessies zijn verlopen.

Feiten ondersteunen slechts deel van Trumps verhaal

De conclusie van het feitenonderzoek is dat Trump terecht de vrijlating van Hubbard als een diplomatiek resultaat kan presenteren. De Amerikaanse regering heeft zich aantoonbaar voor zijn vrijlating ingezet en Rusland heeft hem daadwerkelijk laten gaan.

Voor zijn verdergaande beweringen ontbreekt echter bewijs.

Niet aangetoond is dat nieuwe sancties de onderhandelingen volledig zouden hebben beëindigd. Evenmin is onafhankelijk vastgesteld dat talrijke critici hun excuses aan Trump hebben aangeboden.

De president presenteert daarmee een veronderstelling over wat er zonder zijn sanctiebesluit zou zijn gebeurd als een vaststaand feit.

De werkelijke invloed van de opgeschorte sancties op de Russische beslissing om Hubbard vrij te laten, blijft onbekend.