DEN HAAG – Premier Rob Jetten en zijn verloofde Nicolás Keenan verwachten in 2027 hun eerste kind via een draagmoeder. Het stel krijgt hulp van een Nederlandse draagmoeder en een eiceldonor. Maar hoewel beide mannen het kind zullen opvoeden, worden zij volgens de Nederlandse wet niet automatisch de juridische ouders. Daarvoor zijn aanvullende juridische stappen nodig, doorgaans via de familierechter.
De reden ligt in het Burgerlijk Wetboek. Nederland kent nog geen afzonderlijke wettelijke regeling waarmee beide wensouders bij binnenlands draagmoederschap automatisch vanaf de geboorte juridisch ouder worden.
De draagmoeder is juridisch de moeder
Artikel 1:198, eerste lid, onder a, van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de vrouw uit wie het kind wordt geboren de juridische moeder is. Dat geldt ook wanneer het kind met een donoreicel is verwekt.
Is de draagmoeder getrouwd of heeft zij een geregistreerd partnerschap met een man, dan wordt haar partner volgens artikel 1:199 BW in beginsel automatisch de juridische vader.
De biologische afstamming of de vooraf gemaakte afspraken met wensouders veranderen deze wettelijke uitgangspunten niet.
Hoe worden wensouders juridische ouders?
Wanneer de draagmoeder ongehuwd is en geen geregistreerd partnerschap heeft, kan één wensvader het kind onder voorwaarden erkennen. Artikel 1:204 BW regelt onder meer de benodigde toestemming. Erkenning kan bij de gemeente plaatsvinden, zonder tussenkomst van een rechter.
De tweede wensvader kan het kind echter niet erkennen zolang er al twee juridische ouders zijn.
Daarom is doorgaans adoptie nodig. Artikel 1:227 BW bepaalt dat adoptie uitsluitend door een uitspraak van de rechtbank tot stand komt. Artikel 1:228 stelt aanvullende voorwaarden, waaronder eisen aan verzorging, opvoeding en het belang van het kind.
Door adoptie worden de familierechtelijke betrekkingen gewijzigd, zoals geregeld in artikel 1:229 BW.
Is de draagmoeder getrouwd met een man die automatisch juridisch vader wordt, dan kan eerst een procedure tot ontkenning van diens vaderschap volgens artikel 1:200 BW noodzakelijk zijn.
Waarom controleert de rechter?
De familierechter onderzoekt of de juridische veranderingen in het belang van het kind zijn. Daarbij spelen de vrijwillige instemming van betrokkenen, de afstamming en de toekomstige verzorgingssituatie een rol.
De precieze juridische route voor Jetten en Keenan is niet openbaar gemaakt en hangt onder meer af van de gezinssituatie van de draagmoeder.
Nieuwe wet moet procedures vereenvoudigen
Het wetsvoorstel Kind, draagmoederschap en afstamming moet verandering brengen. Daarmee kunnen wensouders onder strikte voorwaarden al vóór de zwangerschap rechterlijke goedkeuring krijgen, zodat hun juridisch ouderschap direct bij de geboorte kan ontstaan.
Het voorstel is nog niet in werking getreden. Tot die tijd blijven wensouders afhankelijk van bestaande regels over erkenning, adoptie en ouderlijk gezag.
