DEN HAAG – Het nieuwe verbond tussen JA21, BBB en SGP dreigt het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA juist dichter bij Progressief Nederland (PRO) te brengen. De drie rechtse oppositiepartijen hebben gezamenlijk aangeboden het belastingplan en alle begrotingen te steunen, maar verbinden daaraan stevige voorwaarden op het gebied van asiel, stikstof en medisch-ethische kwesties. Voorwaarden waarvan het kabinet eerder heeft aangegeven dat ze moeilijk of niet uitvoerbaar zijn.

Het gezamenlijke aanbod werd donderdag 29 oktober bekendgemaakt. JA21, BBB en SGP willen brede lastenverlichting voor middeninkomens en ondernemers, maar verlangen tegelijkertijd ingrijpende beleidswijzigingen die verder gaan dan alleen het belastingplan.

JA21 houdt vast aan harde asieleisen

JA21-leider Joost Eerdmans blijft eisen dat gemeenten niet langer gedwongen kunnen worden asielzoekers op te vangen. Daarmee richt de partij zich rechtstreeks tegen het verplichtende karakter van de spreidingswet.

Asielminister Bart van den Brink heeft echter herhaaldelijk aangegeven dat hij niet kan garanderen dat gemeenten van verplichte opvang worden vrijgesteld. De minister is gehouden aan de uitvoering van de bestaande wetgeving.

JA21 wil daarnaast een verdere beperking van de asielinstroom en strengere maatregelen om uitgeprocedeerde asielzoekers sneller te laten vertrekken.

BBB wil versoepeling stikstofbeleid

Ook BBB blijft stevige voorwaarden stellen. De partij van Henk Vermeer wil dat het kabinet belangrijke onderdelen van het nieuwe stikstofbeleid aanpast.

Hoewel BBB niet langer uitdrukkelijk verlangt dat de volledige stikstofaanpak wordt ingetrokken, vraagt de partij nog altijd versoepelingen waarvan het kabinet eerder heeft gezegd dat ze de vergunningverlening in gevaar kunnen brengen.

Daarmee blijft een belangrijk obstakel bestaan voor een akkoord tussen BBB en de regeringspartijen.

SGP wil afspraken over abortus en draagmoederschap

De SGP verbindt steun aan het belastingplan aan afspraken op medisch-ethisch terrein. Partijleider Chris Stoffer wil onder meer een pas op de plaats bij beleid rond abortus en draagmoederschap.

Vooral binnen D66 bestaan fundamentele bezwaren tegen het beperken van bestaande rechten of het afremmen van voorgenomen veranderingen op dit terrein.

De uiteenlopende standpunten maken een gezamenlijk akkoord met de drie partijen ingewikkeld.

PRO komt nadrukkelijker in beeld

Door de gezamenlijke eisen groeit de politieke betekenis van een alternatieve route via PRO en Volt. Die partijen hebben eveneens voorwaarden gesteld, maar richten zich vooral op de verdeling van de belastingdruk.

PRO wil dat werkenden minder belasting betalen en dat hogere inkomens uit vermogen en grote vermogens een zwaardere bijdrage leveren.

Een akkoord met PRO en Volt zou het kabinet bovendien ook in de Eerste Kamer aan voldoende steun kunnen helpen.

Dat maakt deze route politiek aantrekkelijk, al bestaan ook daarover nog belangrijke meningsverschillen. Vooral voor de VVD ligt een verdere belastingverzwaring op vermogen gevoelig.

Minderheidskabinet moet knopen doorhakken

Minister van Financiën Eelco Heinen onderhandelt met meerdere oppositiepartijen om voldoende steun voor het belastingplan te vinden.

Het kabinet wil bij voorkeur een breed akkoord sluiten, maar de harde voorwaarden van JA21, BBB en SGP maken duidelijk hoe moeilijk dat wordt.

Wanneer de rechtse partijen vasthouden aan eisen die het kabinet niet kan inwilligen, wordt samenwerking met PRO en Volt een steeds belangrijker alternatief.

Voorlopig ligt er nog geen definitief akkoord. Op donderdag 12 november moet de Tweede Kamer stemmen over het belastingplan. Tot die tijd blijft de vraag welke politieke route het kabinet uiteindelijk kiest.