LONDEN – De nieuwe Britse minister van Financiën John Healey krijgt nauwelijks tijd om aan zijn nieuwe functie te wennen. Op 28 oktober presenteert hij zijn eerste begroting, die direct kan uitgroeien tot een bepalend moment voor het premierschap van Andy Burnham. De regering heeft grote ambities, maar de financiële speelruimte is beperkt.
Healey moet geld vinden voor onder meer woningbouw, sociale zorg en defensie. Tegelijkertijd moet hij voorkomen dat beleggers twijfels krijgen over de houdbaarheid van de Britse overheidsfinanciën. De internationale financieringskosten zijn gestegen en nieuwe belastingverhogingen worden daarom niet uitgesloten.
De minister houdt maandag zijn eerste grote economische toespraak. Daarin staat de vraag centraal hoe de Britse economie sneller kan groeien. Het Verenigd Koninkrijk behoort nog altijd tot de grootste economieën ter wereld, maar opeenvolgende regeringen hebben moeite gehad om de structurele economische groei aanzienlijk te verhogen.
Obligatiemarkt kijkt kritisch mee
Een belangrijke factor bij de begroting is de reactie van de financiële markten. Britse staatsobligaties spelen daarbij een grote rol. Beleggers willen zekerheid dat de regering haar uitgaven onder controle houdt en niet te veel extra schulden aangaat.
De herinnering aan de financiële onrust onder voormalig premier Liz Truss in 2022 speelt daarbij nog altijd mee. Haar regering kondigde destijds omvangrijke belastingverlagingen aan zonder duidelijk te maken hoe die zouden worden gefinancierd. De rente op Britse staatsobligaties liep vervolgens sterk op en Truss moest na een uitzonderlijk korte regeringsperiode vertrekken.
Healey staat daardoor voor een lastige combinatie. De regering wil de bevolking laten merken dat er wordt geïnvesteerd, terwijl tegelijkertijd voldoende financiële discipline nodig is om beleggers vertrouwen te geven.
Miljardentekort bij Britse defensie
Een van de grootste financiële problemen ligt bij defensie. Volgens Reuters moet Healey direct rekening houden met een tekort van ongeveer 5 miljard pond op de defensiebegroting.
Dat onderwerp is voor Healey extra gevoelig. Hij was eerder minister van Defensie in de regering van Keir Starmer, maar trad in juni af. Healey stelde toen dat onvoldoende geld beschikbaar werd gesteld om de Britse krijgsmacht aan te passen aan de toegenomen internationale dreigingen. Starmer vertrok elf dagen later als premier.
Healey pleitte eerder voor defensie-uitgaven ter grootte van 3 procent van het bruto binnenlands product in 2030. Inmiddels staat hij zelf aan het hoofd van het ministerie dat het geld daarvoor moet vrijmaken.
Premier Burnham heeft aangegeven dat in 2027 meer duidelijkheid moet komen over het tijdpad voor hogere defensie-uitgaven.
Hogere belastingen niet uitgesloten
De mogelijkheid van nieuwe belastingmaatregelen hangt nadrukkelijk boven de begroting. Healey moet niet alleen defensie financieren, maar ook rekening houden met stijgende sociale uitgaven en de kosten van het Britse pensioenstelsel.
Zijn voorganger Rachel Reeves verhoogde twee jaar geleden de belastingen voor werkgevers. Dat leidde tot stevige kritiek vanuit het bedrijfsleven en viel samen met een vertraging van de personeelswerving.
Healey lijkt daarom nadrukkelijk te zoeken naar een evenwicht tussen belastinginkomsten en economische groei. Hij heeft aangegeven niet alleen oog te hebben voor de kosten van levensonderhoud van huishoudens, maar ook voor de stijgende kosten waarmee ondernemingen worden geconfronteerd.
De nieuwe regering heeft inmiddels enkele maatregelen aangekondigd om huishoudens en bedrijven tegemoet te komen. Daaronder vallen beperkte verlagingen van energiekosten, een maximum voor bepaalde bustarieven en belastingverlagingen voor een deel van de horeca.
Staatsschuld beperkt financiële ruimte
De uitgangspositie van Healey is aanzienlijk moeilijker dan tijdens zijn eerdere periode op het ministerie van Financiën. Hij werkte daar in de jaren 2000 als staatssecretaris.
Volgens Healey zelf is de Britse schuldenlast inmiddels ongeveer drie keer zo groot als destijds. Daardoor wordt een groter deel van de overheidsbegroting beïnvloed door rentelasten en ontwikkelingen op de financiële markten.
Dat beperkt de mogelijkheid om grote nieuwe programma’s simpelweg met extra leningen te betalen. Tegelijkertijd heeft Burnham beloofd meer bevoegdheden naar regio’s over te dragen en extra geld beschikbaar te stellen voor publieke voorzieningen.
Eerste begroting wordt politieke lakmoesproef
De begroting van 28 oktober wordt daarmee veel meer dan een financieel overzicht. Healey moet aantonen dat de nieuwe regering economische groei kan stimuleren, investeringen kan betalen en tegelijkertijd grip houdt op de staatsschuld.
Voor Burnham staat eveneens veel op het spel. Zijn regering wil duidelijk afstand nemen van het economische beleid van zijn voorgangers en snel zichtbare resultaten boeken.
De komende weken zullen daarom vooral in het teken staan van de vraag waar Healey extra inkomsten kan vinden. Hogere belastingen, verschuivingen binnen bestaande begrotingen en uitstel van bepaalde uitgaven behoren tot de mogelijkheden.
De financiële markten zullen uiteindelijk bepalen hoeveel ruimte de minister daadwerkelijk krijgt. Wanneer beleggers vertrouwen houden in de Britse begrotingskoers, kan Healey een deel van de ambities van de nieuwe regering uitvoeren. Wanneer de financieringskosten verder oplopen, wordt het begrotingskoord waarop hij balanceert alleen maar smaller.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
