Anderhalf jaar na de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is de internationale handel verder aan het verschuiven. Landen proberen hun afhankelijkheid van de Verenigde Staten te verkleinen, sluiten nieuwe handelsakkoorden en zoeken alternatieve afzetmarkten. Tegelijkertijd groeit de betekenis van samenwerkingsverbanden als BRICS. De harde Amerikaanse handelspolitiek heeft die ontwikkeling versneld, maar het is te stellig om de uitbreiding van BRICS uitsluitend aan Trump toe te schrijven.
BRICS telde na de laatste uitbreidingsrondes elf volwaardige leden en daarnaast een groeiende groep partnerlanden. Meer dan dertig landen hadden al in 2024 belangstelling getoond voor deelname als lid of partner, dus nog vóór het begin van Trumps tweede ambtstermijn. Vietnam werd in juni 2025 het tiende partnerland.
Wat sinds Trumps terugkeer wel duidelijker is geworden, is de economische prikkel om minder afhankelijk te zijn van de Amerikaanse markt. Zijn regering gebruikt invoerheffingen niet alleen als handelsinstrument, maar ook als middel om politieke en strategische concessies af te dwingen.
BRICS profiteert van zoektocht naar alternatieven
BRICS bestaat inmiddels uit Brazilië, Rusland, India, China, Zuid-Afrika, Egypte, Ethiopië, Iran, Indonesië, de Verenigde Arabische Emiraten en Saudi-Arabië. Daarnaast zijn onder meer Belarus, Bolivia, Cuba, Kazachstan, Maleisië, Nigeria, Thailand, Oeganda, Oezbekistan en Vietnam partnerlanden.
De aantrekkingskracht van BRICS zit onder meer in de wens van landen in het mondiale zuiden om minder afhankelijk te zijn van door westerse landen gedomineerde financiële en politieke instellingen. Ook wordt binnen BRICS gesproken over meer handel in nationale valuta.
Trump reageerde daar vanaf het begin van zijn tweede termijn fel op. Hij dreigde BRICS-landen met tarieven tot 100 procent als zij zouden proberen de dollar als belangrijkste internationale handelsmunt te vervangen. Later dreigde hij met een extra heffing van 10 procent voor landen die volgens Washington een ‘anti-Amerikaanse’ BRICS-koers zouden volgen.
Daarmee ontstond een paradox. De dreiging was bedoeld om de positie van de dollar en de Verenigde Staten te beschermen, maar gaf sommige landen juist een extra argument om hun handels- en betalingsverkeer verder te spreiden.
Canada probeert afhankelijkheid te verminderen
Canada vormt een duidelijk voorbeeld. Het land is economisch zeer nauw met de Verenigde Staten verbonden, maar probeert onder druk van het handelsconflict meer zaken te doen met andere landen.
In de eerste maanden van 2026 ging ongeveer 68 procent van de Canadese export naar de Verenigde Staten, tegen ongeveer 73 procent eerder. In juli steeg de Canadese uitvoer naar markten buiten de VS met 7,4 procent.
De spanning is inmiddels opnieuw sterk opgelopen. Canada voerde op 8 september vergeldingsheffingen in op 20 miljard dollar aan Amerikaanse producten nadat onderhandelingen met Washington waren vastgelopen. De tarieven lopen uiteen van 15 tot 50 procent.
Trump dreigde daarnaast vliegtuigbouwer Bombardier de toegang tot de Amerikaanse markt te ontzeggen tenzij het bedrijf productie naar de Verenigde Staten verplaatst. De praktische en juridische uitvoerbaarheid daarvan wordt door deskundigen betwijfeld.
Tarieven werden belangrijkste economische wapen
Trump maakte invoerheffingen vanaf januari 2025 tot een van de belangrijkste onderdelen van zijn economische beleid. China, Canada, Mexico, de Europese Unie en tientallen andere handelspartners kregen met nieuwe tarieven of dreigingen te maken.
Het argument van het Witte Huis is dat goedkope import Amerikaanse producenten heeft verdrongen, handelstekorten heeft veroorzaakt en productie naar het buitenland heeft verplaatst. Tarieven moeten ondernemingen ertoe bewegen opnieuw in de Verenigde Staten te produceren.
Die aanpak heeft sommige landen tot concessies en onderhandelingen gebracht. Maar de kosten worden voor een belangrijk deel gedragen door Amerikaanse importeurs en uiteindelijk bedrijven en consumenten.
Het Hooggerechtshof zette in februari 2026 een streep door een groot deel van de wereldwijde tarieven die Trump op basis van de International Emergency Economic Powers Act had ingesteld. Met zes tegen drie oordeelde het hof dat die noodwet de president niet de bevoegdheid gaf zelfstandig zulke heffingen op te leggen.
Trump reageerde vrijwel direct door tarieven via andere handelswetten opnieuw in te voeren. In juli kwamen nieuwe heffingen van 10 tot 12,5 procent voor producten uit tientallen landen.
Handelsbeleid raakt ook Amerikaanse economie
De gedachte dat een handelsoorlog uitsluitend de tegenpartij treft, wordt niet door de economische cijfers ondersteund.
Het Amerikaanse handelstekort steeg in juli 2026 met 24,4 procent tot 88,6 miljard dollar. De import bereikte 399,3 miljard dollar, terwijl de export daalde. Vooral de invoer van computers, halfgeleiders en andere kapitaalgoederen nam sterk toe.
De Amerikaanse economie is daarmee nog altijd sterk afhankelijk van internationale productieketens.
Tegelijkertijd zijn de economische resultaten niet uitsluitend negatief. De arbeidsmarkt is relatief stabiel gebleven en enorme investeringen in kunstmatige intelligentie, datacenters en halfgeleiders ondersteunen de groei. De Amerikaanse economie is daardoor niet in de brede crisis terechtgekomen die sommige critici aan het begin van de handelsoorlog voorspelden.
Wel blijft inflatie een politiek probleem en zorgen hogere invoerkosten en energieprijzen voor druk op huishoudens.
Wereldeconomie groeit langzamer
Het Internationaal Monetair Fonds verwacht voor 2026 een mondiale economische groei van 3,0 procent, gevolgd door 3,4 procent in 2027. Dat is lager dan het gemiddelde van 3,5 procent in 2024 en 2025. Het IMF wijst niet alleen op handelsfragmentatie, maar vooral ook op de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten en hogere energieprijzen.
Ook de OESO constateert dat de effectieve Amerikaanse invoertarieven ondanks juridische correcties nog altijd aanzienlijk hoger liggen dan vóór 2025. De organisatie verwacht voor 2026 een mondiale groei van rond 2,9 procent.
Een bijkomend effect is dat ondernemingen hun productieketens aanpassen. Efficiëntie maakt steeds vaker plaats voor zekerheid: bedrijven zoeken meerdere leveranciers, spreiden productie over verschillende landen en proberen te voorkomen dat één regering hun volledige bedrijfsmodel met een tariefbesluit kan ontregelen.
Europa en Azië zoeken nieuwe verbindingen
Ook buiten BRICS groeit de handelsdiversificatie. Volgens de voormalige hoofdeconoom van het IMF worden handelsrelaties in hoog tempo opnieuw ingericht. De Europese Unie zoekt nauwere economische banden met India en Latijns-Amerika, terwijl China handelsakkoorden en tariefvrije toegang voor verschillende Afrikaanse landen uitbreidt.
Dat betekent niet dat de Verenigde Staten buitenspel staan. De Amerikaanse consumentenmarkt blijft een van de grootste ter wereld, de dollar domineert nog steeds het internationale financiële systeem en Amerikaanse technologiebedrijven behoren tot de machtigste ondernemingen ter wereld.
De verschuiving is subtieler: landen willen voorkomen dat Washington de enige toegangspoort tot economische groei blijft.
Buitenlandse politiek zorgt voor extra onzekerheid
Trump heeft in zijn tweede ambtstermijn niet alleen de handelspolitiek ingrijpend gewijzigd. Hij verminderde buitenlandse hulp, zette NAVO-partners onder zware druk om meer aan defensie uit te geven en koos een andere koers tegenover Rusland en Oekraïne.
In zijn eerste honderd dagen zette hij vraagtekens bij traditionele bondgenootschappen, sprak hij over het verwerven van Groenland en over Canada als mogelijke 51e Amerikaanse staat en dreigde hij de controle over het Panamakanaal terug te nemen.
De regering stelt dat deze druk bondgenoten dwingt meer verantwoordelijkheid te nemen. Europese landen hebben inderdaad hun defensie-uitgaven verhoogd. Tegenstanders zien echter ook een verlies aan vertrouwen in de voorspelbaarheid van Washington.
Oorlog met Iran vergroot economische schade
Een veel grotere economische schok volgde in februari 2026. De Verenigde Staten en Israël begonnen grootschalige aanvallen op Iran. De Amerikaanse operatie kreeg de naam Epic Fury.
De inmiddels maanden durende confrontatie heeft het scheepvaartverkeer rond de Straat van Hormuz ernstig verstoord. Daardoor zijn olie en aardgas duurder geworden.
Brentolie noteerde begin september rond 98 dollar per vat. Het volume olie dat vanuit het Midden-Oosten via belangrijke zeeroutes wordt uitgevoerd, is sterk gedaald.
Vooral Europa en Aziatische energie-importeurs voelen de gevolgen. Europese gasprijzen zijn sterk opgelopen doordat een belangrijk deel van de mondiale lng-aanvoer normaal door Hormuz loopt.
Daarmee is de economische onvrede in de VS niet alleen het gevolg van tarieven. Energieprijzen, de Iran-oorlog, rentestanden en hoge overheidsschulden spelen eveneens een belangrijke rol.
Populariteit Trump op zeer laag niveau
Politiek komt die combinatie Trump steeds duurder te staan. Een peiling van Focaldata voor de Financial Times zette zijn goedkeuringspercentage begin september op ongeveer 33 procent, het laagste niveau in die specifieke meetreeks. Andere peilingen liggen hoger; verschillende gemiddelden bewegen rond 38 tot 39 procent. Het is daarom preciezer om te spreken van een historisch lage populariteit dan van één onbetwist nationaal percentage.
Reuters beschrijft de lage populariteit inmiddels als een belangrijk risico voor Republikeinse kandidaten bij de verkiezingen van 3 november. Vooral de kosten van levensonderhoud en de oorlog met Iran drukken op de waardering van de president.
De Democraten hoeven slechts enkele zetels te winnen om het Huis van Afgevaardigden over te nemen. In de Senaat is hun opdracht aanzienlijk moeilijker: daar moeten zij meerdere Republikeinse zetels veroveren.
Impeachment is mogelijk, maar allerminst zeker
Een Democratische overwinning in het Huis betekent niet automatisch dat Trump opnieuw wordt afgezet.
Reuters meldde in augustus dat Democratische leiders bij winst eerst brede onderzoeken willen starten naar de regering, financiële belangen en mogelijke vermenging van publieke macht en privébelangen. Impeachment wordt niet uitgesloten, maar is volgens die plannen niet automatisch de eerste stap.
Voor impeachment is een gewone meerderheid in het Huis voldoende. Voor daadwerkelijke veroordeling en verwijdering uit het ambt is vervolgens een tweederdemeerderheid van de aanwezige senatoren nodig. Dat is een veel hogere drempel.
De stelling dat Trump bij een Democratische overwinning ‘vrijwel zeker’ een impeachment krijgt, gaat daarom verder dan de huidige feiten ondersteunen.
Rechters remmen Trump, maar geven hem ook ruimte
Trump is sinds zijn terugkeer geregeld door federale rechters gecorrigeerd. Alleen al in zijn eerste honderd dagen liepen meer dan tweehonderd rechtszaken tegen onderdelen van zijn beleid en werden tientallen maatregelen tijdelijk geblokkeerd.
Dat betrof onder meer deportaties, geboorterecht op staatsburgerschap, overheidsuitgaven en maatregelen tegen advocatenkantoren en diversiteitsprogramma’s.
Maar het beeld dat het Hooggerechtshof Trump voortdurend terugfluit is eveneens onvolledig. Reuters becijferde rond de grote tariefuitspraak dat zijn regering daarvoor in 24 van 28 spoedzaken bij het hof geheel of gedeeltelijk haar zin had gekregen.
De rechtsgang vormt dus een belangrijke rem op de presidentiële macht, maar het conservatief gedomineerde hof heeft Trump op meerdere terreinen juist veel ruimte gegeven.
Zes faillissementen bij ondernemingen van Trump
De huidige politieke discussie sluit aan op een zakenverleden waarin succes en financiële problemen elkaar afwisselden.
Bedrijven die aan Trump waren verbonden maakten zes keer gebruik van Chapter 11, de Amerikaanse procedure voor herstructurering onder faillissementsbescherming. Het ging onder meer om het Trump Taj Mahal, Trump Plaza, Trump Castle en het Plaza Hotel, gevolgd door herstructureringen van Trump Hotels and Casino Resorts in 2004 en Trump Entertainment Resorts in 2009. Trump zelf ging nooit persoonlijk failliet.
De procedures maakten het mogelijk schulden te herstructureren terwijl ondernemingen bleven bestaan. Trump heeft dat zelf lange tijd verdedigd als zakelijk gebruik van bestaande faillissementswetgeving.
Fraudezaken en strafrechtelijke veroordeling
Het woord ‘corruptie’ vereist juridisch meer voorzichtigheid. Niet iedere beschuldiging of belangenverstrengeling is bewezen corruptie.
Wel zijn er harde rechterlijke uitspraken. Een jury in New York veroordeelde Trump in 2024 op 34 strafrechtelijke aanklachten wegens het vervalsen van bedrijfsadministratie. Een federale rechter wees op 28 augustus 2026 opnieuw een poging af om die veroordeling via de federale rechter ongedaan te maken.
In een afzonderlijke civiele fraudezaak stelde een rechter vast dat Trump en zijn onderneming vermogenswaarden jarenlang onjuist hadden voorgesteld. Een hof schrapte in 2025 de financiële boete van ongeveer een half miljard dollar, maar liet de fraudevaststelling zelf overeind.
Ook staat een civiel oordeel overeind waarin een jury Trump aansprakelijk stelde voor seksueel misbruik en smaad tegenover schrijfster E. Jean Carroll. Het Hooggerechtshof weigerde in juni 2026 zijn beroep tegen het vonnis van 5 miljoen dollar te behandelen.
Familiebedrijven en cryptomiljarden zorgen voor vragen
Nieuwe controverse richt zich vooral op de financiële belangen van Trump en zijn familie tijdens zijn presidentschap.
Reuters berekende dat Trump en zijn zonen via belangrijke cryptoprojecten sinds de verkiezingen miljarden dollars aan vermogen hebben opgebouwd. Uit Trumps financiële openbaarmaking over 2025 bleek meer dan 1,4 miljard dollar aan inkomsten uit familiegerelateerde cryptoprojecten, waaronder World Liberty Financial en de Trump-memecoin.
Dat is niet hetzelfde als bewezen corruptie. Het leidt wel tot uitzonderlijke vragen over belangenverstrengeling, omdat de president tegelijkertijd invloed heeft op de Amerikaanse regelgeving voor cryptovaluta.
De Trump Organization zegt dat de president geen rol speelt in de dagelijkse bedrijfsvoering en dat bezittingen door zijn kinderen worden beheerd. Ethiekdeskundigen en politieke tegenstanders vinden die scheiding onvoldoende, omdat de economische waarde van de ondernemingen uiteindelijk bij de familie blijft.
Verenigde Staten blijven machtig, maar vertrouwen verandert
De belangrijkste ontwikkeling na anderhalf jaar Trump is daarom niet dat de wereld plotseling zonder Amerika kan. Daarvoor zijn de Amerikaanse economie, dollar, kapitaalmarkten en technologiesector te groot.
Wel verandert de risicoberekening van andere landen.
Canada zoekt alternatieve afzetmarkten. Europa sluit nieuwe overeenkomsten. China probeert zich dieper in internationale handelsnetwerken te verankeren. BRICS breidt zijn politieke en economische netwerk uit. Ondernemingen bouwen productiecapaciteit op meerdere plaatsen op om minder kwetsbaar te zijn voor plotselinge tarieven.
Trump wilde met ‘America First’ de economische afhankelijkheid van de rest van de wereld van de Verenigde Staten gebruiken als onderhandelingswapen. Dat heeft Washington op korte termijn aanzienlijke drukmiddelen gegeven. Op langere termijn ontstaat echter een mogelijk tegeneffect: hoe vaker markttoegang, de dollar, sancties en tarieven als politieke wapens worden ingezet, hoe groter voor andere landen de prikkel wordt om alternatieven te ontwikkelen.
Dat proces begon al vóór Trumps tweede presidentschap. Zijn beleid heeft het sinds januari 2025 echter zichtbaar versneld.
Voor het artikel zijn officiële bronnen en recente berichtgeving van onder meer Reuters, het IMF, de OESO, de Amerikaanse Senaat, de rechtbanken van New York, de Financial Times en The Washington Post gebruikt. De belangrijkste bronnen zijn:
- BRICS – officiële informatie over leden en partnerlanden. BRICS: leden, partners en organisatie
- Reuters – Trump dreigde BRICS-landen met tarieven van 100 procent als zij de dollar zouden proberen te vervangen. Reuters: Trump dreigt BRICS om positie dollar
- Reuters – verschuivende handelsrelaties en nieuwe handelsakkoorden buiten de Verenigde Staten. Reuters: wereld zoekt nieuwe handelsrelaties
- Reuters – Canadese export wordt minder afhankelijk van de Amerikaanse markt. Reuters: Canadese handel verschuift buiten VS
- Reuters – Canada voert op 8 september 2026 vergeldingsheffingen in tegen Amerikaanse goederen. Reuters: Canada voert vergeldingstarieven in
- Reuters – Trump dreigt Bombardier de toegang tot de Amerikaanse markt te ontzeggen. Reuters: Trump dreigt Bombardier met marktverbod
- Reuters – het Amerikaanse Hooggerechtshof zette een streep door Trumps wereldwijde tarieven op basis van de noodwet IEEPA. Reuters: Supreme Court begrenst Trumps tariefmacht
- Reuters – het Amerikaanse handelstekort liep in juli 2026 sterk op. Reuters: Amerikaans handelstekort stijgt sterk
- IMF – World Economic Outlook Update juli 2026. Het IMF verwacht een mondiale groei van 3,0 procent in 2026 en 3,4 procent in 2027. IMF: World Economic Outlook juli 2026
- OESO – Economic Outlook maart 2026. De OESO verwacht 2,9 procent mondiale groei in 2026 en constateert dat de effectieve Amerikaanse invoertarieven nog ruim boven het niveau van vóór 2025 liggen. OESO: Economic Outlook maart 2026
- Reuters – Trumps eerste honderd dagen van zijn tweede termijn en de gevolgen voor bondgenootschappen, tarieven, Oekraïne, NAVO, Canada, Groenland en het Panamakanaal. Reuters: Trumps eerste honderd dagen
- Reuters – oliehandel en verstoringen door het conflict met Iran en problemen rond de Straat van Hormuz. Reuters: waarom olie ondanks verstoringen onder 100 dollar blijft
- Reuters – gevolgen van de hoge gasprijzen en de situatie rond Hormuz voor Europa. Reuters: Europese gasmarkt onder zware druk
- Financial Times/Focaldata – Trumps waardering zakte in de betreffende peiling naar 33 procent, het laagste niveau in die FT-meetreeks. Financial Times: Trump op laagste waardering in FT-peiling
- Reuters – politieke vooruitzichten voor Republikeinen richting de midterms van 3 november 2026. Reuters: problemen voor Republikeinen richting midterms
- Reuters – Democraten hoeven volgens de stand van zaken slechts enkele zetels te winnen om het Huis van Afgevaardigden over te nemen. Reuters: belangrijkste verkiezingen voor het Huis
- Reuters – plannen van Democraten voor onderzoeken naar Trump bij winst van het Huis. Impeachment is volgens deze berichtgeving niet automatisch de eerste stap. Reuters: Democraten bereiden onderzoeken naar Trump voor
- Amerikaanse Senaat – officiële uitleg over impeachment. Het Huis kan met een gewone meerderheid impeachmentartikelen aannemen; voor veroordeling in de Senaat is een tweederdemeerderheid van de aanwezige senatoren nodig. U.S. Senate: officiële uitleg impeachment
- The Washington Post – zes ondernemingen van Trump maakten gebruik van Chapter 11-faillissementsbescherming. Trump ging zelf niet persoonlijk failliet. Washington Post: zes zakelijke faillissementen van Trump
- Rechtspraak New York – civiele fraudezaak tegen Trump en zijn ondernemingen. Het hof liet de vaststelling van aansprakelijkheid voor frauduleuze financiële verklaringen overeind, maar oordeelde dat de opgelegde disgorgement-boete buitensporig was. New York Courts: People v. Trump
- Reuters – Trumps strafrechtelijke veroordeling wegens 34 aanklachten voor het vervalsen van bedrijfsadministratie bleef staan na een nieuwe juridische poging in augustus 2026. Reuters: Trump verliest nieuwe poging in zwijggeldzaak
- Reuters – het Hooggerechtshof weigerde Trumps beroep in de zaak van E. Jean Carroll te behandelen. Reuters: Supreme Court wijst beroep Trump in Carroll-zaak af
- Reuters – onderzoek naar de inkomsten van de familie Trump uit cryptoprojecten. Reuters berekende dat de familie sinds medio 2024 ongeveer 2,3 miljard dollar aan dergelijke projecten verdiende. Reuters Investigates: crypto-inkomsten familie Trump
- Reuters – Trumps financiële openbaarmaking over 2025 vermeldde meer dan 1,4 miljard dollar aan inkomsten uit cryptoprojecten. Reuters: Trump meldt ruim 1,4 miljard dollar crypto-inkomsten
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
