WASHINGTON – De Amerikaanse economie bevindt zich op een ongekend en uiterst kwetsbaar kruispunt. Onlangs passeerde de nationale schuld van de Verenigde Staten voor de eerste keer in de geschiedenis de grens van 40 biljoen dollar (40.000 miljard dollar). Deze astronomische financiële last roept wereldwijd grote vragen op over de toekomst van het monetaire stelsel. Terwijl de Federal Reserve (FED) woensdag de rente verder heeft verhoogd om de aanhoudende inflatie te bestrijden, exploderen de kosten om deze schuldenberg te financieren. Dit heeft niet alleen verstrekkende gevolgen voor de Amerikaanse burgers, maar sijpelt onvermijdelijk door naar de Europese economie en raakt direct de portemonnee van de Nederlander.

Amerikaanse staatsschuld passeert historische grens

De snelheid waarmee de Amerikaanse overheid kapitaal leent, is de afgelopen jaren drastisch toegenomen. Waar het bruto binnenlands product (bbp) nog steeds aanzienlijk is, overstijgt de schuld inmiddels ruim de economische output van het land. Grote belastingverlagingen uit het verleden, steunpakketten tijdens crisissituaties en oplopende kosten voor defensie en sociale voorzieningen hebben een structureel begrotingstekort gecreëerd. Alleen al in de afgelopen vijf maanden is de schuld met maar liefst één biljoen dollar toegenomen.

Deze recordhoogte markeert tevens een omslagpunt in decennialange discussies over economisch beleid. Zelfs in tijden van vrede en economische stabiliteit noteert de Amerikaanse overheid overheidstekorten van rond de zes tot zeven procent van het bbp. Tot voor kort beschouwden financiële markten een tekort van drie tot vier procent als de absolute alarmbel. De pijlsnel oplopende schuld weerlegt bovendien de theorie dat belastingverlagingen zichzelf terugverdienen door ongekende economische groei; de realiteit toont aan dat er direct permanente gaten in de begroting vallen, waardoor de overheid telkens moet bijlenen.

Stijging per uur: een astronomisch bedrag

Om de omvang van deze financiële verplichtingen in perspectief te plaatsen, is het inzichtelijk om de stijging tot op microniveau te berekenen. Wanneer de nationale schuld in slechts vijf maanden tijd met één biljoen dollar (1.000 miljard dollar) stijgt, betekent dit een toename van omgerekend gemiddeld 200 miljard dollar per maand. Gedeeld door dertig dagen komt dit neer op ruim 6,6 miljard dollar per dag.

Als deze lijn wordt doorgetrokken naar een stijging per uur, neemt de Amerikaanse staatsschuld elk uur met circa 277 miljoen dollar toe. Elke minuut komt er dus ruim 4,6 miljoen dollar aan schuld bij. Deze constante en razendsnelle toename legt een enorme verlammende druk op de toekomstige begrotingen van de Amerikaanse overheid.

Recente renteverhoging door de FED

De penibele financiële situatie wordt verder op scherp gezet door de actuele ingrepen van de Amerikaanse centrale bank. Woensdag heeft de Federal Reserve besloten om de belangrijkste rente te verhogen met een kwart procentpunt, waardoor de bandbreedte nu op 3,75 tot 4 procent ligt. Deze renteverhoging is een noodzakelijke reactie op de aanhoudend hoge inflatie die onvoldoende afkoelt. De centrale bank probeert prijsstijgingen te remmen door het lenen van geld duurder te maken, zodat de economische vraag afneemt.

Voor het aflossen van de Amerikaanse staatsschuld heeft deze renteverhoging echter catastrofale gevolgen. De overheid moet continu nieuwe obligaties uitgeven om de oude, aflopende schulden af te lossen en de lopende tekorten te financieren. Door de hogere rentestand nemen de rentekosten over deze biljoenenschuld explosief toe. De jaarlijkse rentebetalingen overstijgen momenteel de grens van één biljoen dollar, wat betekent dat renteverplichtingen meer kosten dan het volledige defensiebudget van de Verenigde Staten. Er ontstaat een vicieuze cirkel: de overheid moet geld lenen simpelweg om de torenhoge rente over de reeds bestaande schuld te kunnen betalen.

Wat de schuldenberg betekent voor de Amerikanen

Voor de gemiddelde Amerikaan heeft deze schuldenspiraal en de bijbehorende renteverhoging directe en pijnlijke consequenties in het dagelijks leven. Allereerst worden consumptieve kredieten, hypotheken en autoleningen aanzienlijk duurder. Dit remt de bestedingsruimte van huishoudens en maakt het financieren van een woning voor grote groepen simpelweg onbetaalbaar.

Daarnaast treedt er een zogeheten verdringingseffect (‘crowding out’) op. Omdat een steeds groter deel van de begroting opgaat aan de aflossing en rentebetalingen aan obligatiehouders, blijft er structureel minder geld over voor publieke investeringen. Er moet noodgedwongen gekort worden op essentiële pijlers zoals infrastructuur, onderwijs, gezondheidszorg en de energietransitie. Uiteindelijk krijgt de burger de rekening gepresenteerd via stevige belastingverhogingen of de versobering van publieke voorzieningen.

De gevolgen voor Nederlanders en de Europese markt

Men zou kunnen denken dat de Amerikaanse schuldencrisis een geïsoleerd probleem is, maar in de sterk verweven wereldeconomie raakt dit direct de Europese en daarmee de Nederlandse markt. Omdat Amerikaanse staatsobligaties gelden als een uiterst veilige belegging, trekt de stijgende Amerikaanse rente veel mondiaal kapitaal aan. Om investeerders in Europa te houden en een vrije val van de euro te voorkomen, worden de Europese Centrale Bank (ECB) en de financiële markten gedwongen om de rentes eveneens op een relatief hoog niveau te houden.

Voor de Nederlander betekent dit een structureel hogere hypotheekrente en aanzienlijk duurdere bedrijfsleningen. Het wordt voor Nederlandse ondernemingen kostbaarder om te investeren en te innoveren. Bovendien zorgt een hoge Amerikaanse rente voor een sterkere dollar ten opzichte van de euro. Omdat veel internationale grondstoffen – waaronder olie en gas – in dollars worden afgerekend, importeert Nederland automatisch inflatie. Een zwakke euro betekent simpelweg hogere prijzen aan de benzinepomp en een forsere energierekening.

Tot slot voelen ook de Nederlandse pensioenfondsen en exporteurs de impact. Hoewel obligaties kortstondig meer rendement kunnen opleveren, vormt het Amerikaanse schuldniveau een aanzienlijk systeemrisico. Mocht het vertrouwen in de kredietwaardigheid van de Verenigde Staten wankelen, dan veroorzaakt dit een wereldwijde beurscrash die direct de opgebouwde Nederlandse pensioenvermogens raakt. Daarnaast leiden hogere rentes in de VS tot minder consumptie door de Amerikaan. Exportgerichte Nederlandse bedrijven zien hun afzetmarkt daardoor in een hoog tempo krimpen.

Een onhoudbare situatie of een beheersbaar risico?

Ondanks de alarmerende statistieken stellen sommige economen dat een staatsschuld in eigen valuta niet per definitie in een faillissement eindigt. De VS bezitten de wereldwijde reservemunt en kunnen in theorie onbeperkt dollars bijdrukken. Deze vluchtroute leidt echter gegarandeerd tot desastreuze hyperinflatie en ondermijnt de stabiliteit van het gehele westerse financiële systeem. Het gebrek aan politieke daadkracht in Washington om hard in te grijpen zorgt ervoor dat de schuldenberg voorlopig ongeremd doorgroeit, waarmee de grenzen van de schuldgedreven economie nadrukkelijk in zicht komen.