Erdogan bestrijdt politieke tegenstanders met arrestaties

ANKARA, 30 juli 2026 – De arrestaties van Turkse burgemeesters zijn geen losstaande incidenten meer. Ze vormen een patroon. Zodra een gekozen bestuurder uit de oppositie invloed verwerft, populariteit opbouwt of een bedreiging vormt voor de macht van president Recep Tayyip Erdogan, verschijnt vroeg of laat de politie aan de deur. Daarna volgen verdenkingen van corruptie, terrorisme, fraude of deelname aan een criminele organisatie.

Op donderdag 30 juli werd Erdal Besikcioglu, burgemeester van het district Etimesgut bij Ankara, samen met 51 andere verdachten opgepakt. Een dag eerder was de oppositieburgemeester van het Istanboelse district Üsküdar aangehouden. De Turkse autoriteiten zeggen dat het om reguliere onderzoeken naar onder meer omkoping, fraude en misbruik van publieke middelen gaat. De oppositie spreekt van politiek gemotiveerde vervolging.

Niet ruim twintig burgemeesters werden bij één politieactie opgepakt. Het werkelijke beeld is zorgwekkender: de arrestaties worden verspreid over maanden en jaren uitgevoerd. Volgens recente tellingen zitten inmiddels ruim twintig burgemeesters van de oppositiepartij CHP in voorarrest. Daarnaast zijn bestuurders geschorst, afgezet of vervangen door personen die niet door de plaatselijke bevolking zijn gekozen.

Verkiezingen winnen, bestuurders verliezen

Erdogan lijkt een bijzondere opvatting over democratie te hanteren. Burgers mogen stemmen, zolang de uitslag de machthebbers bevalt. Wanneer de oppositie wint, begint na de verkiezing een tweede strijd. Niet bij de stembus, maar in rechtbanken, politiebureaus en gevangenissen.

De CHP boekte in 2024 belangrijke overwinningen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Vooral in de grote steden bleek de partij een serieus alternatief voor Erdogans AK-partij. Juist daarna werd de juridische druk op oppositiebestuurders sterk opgevoerd. Een onderzoek van Reuters stelde in juli 2025 vast dat in negen maanden tijd meer dan vijfhonderd tegenstanders en lokale functionarissen waren aangehouden. Meer dan tweehonderd van hen belandden in de gevangenis, onder huisarrest of in langdurig voorarrest.

Dat uitsluitend oppositiegemeenten zo nadrukkelijk onder het juridische vergrootglas liggen, is nauwelijks geloofwaardig als toeval. Corruptie moet uiteraard worden onderzocht. Ook gekozen bestuurders staan niet boven de wet. Maar een rechtsstaat verliest zijn geloofwaardigheid wanneer onderzoeken vrijwel uitsluitend worden gericht op de politieke tegenstanders van de president.

Justitie verandert dan van controleur van de macht in beschermer van de macht.

Imamoglu moest politiek worden uitgeschakeld

Het duidelijkste voorbeeld is Ekrem Imamoglu, de gekozen burgemeester van Istanbul en de gevaarlijkste politieke rivaal van Erdogan. Imamoglu wist verkiezingen te winnen in een stad die jarenlang als machtsbasis van de regeringspartij gold. Daarmee bewees hij dat Erdogan verslagen kan worden.

Sinds maart 2025 zit Imamoglu vast. Hij staat samen met meer dan vierhonderd anderen terecht in een omvangrijke corruptiezaak. De burgemeester ontkent de beschuldigingen. Mensenrechtenorganisaties noemen de vervolging politiek gemotiveerd en hebben kritiek op de beperkte toegang van journalisten, advocaten en publiek tot het proces.

De boodschap aan andere politici is helder: wie Erdogan bij verkiezingen kan verslaan, riskeert niet alleen zijn functie, maar ook zijn vrijheid.

Daarmee wordt voorarrest een politieke straf voordat een rechter definitief heeft vastgesteld dat iemand schuldig is. Een burgemeester kan jarenlang uitgeschakeld blijven, terwijl het juridische proces voortsleept. Tegen de tijd dat eventueel vrijspraak volgt, kan de politieke schade onherstelbaar zijn.

Een democratie zonder werkelijke keuze

Erdogan hoeft oppositiepartijen niet officieel te verbieden wanneer hun kandidaten vóór verkiezingen kunnen worden veroordeeld, ná verkiezingen kunnen worden gearresteerd en tijdens hun gevangenschap uit het publieke debat kunnen worden geweerd.

Dat is de geraffineerde vorm van autoritair bestuur. Op papier blijven verkiezingen, politieke partijen en rechtbanken bestaan. In de praktijk worden de voorwaarden zo ongelijk gemaakt dat de machthebber nauwelijks nog een eerlijke nederlaag hoeft te vrezen.

De Turkse regering houdt vol dat de rechterlijke macht onafhankelijk opereert en dat Erdogan geen invloed heeft op individuele strafzaken. Dat verweer wordt met iedere nieuwe nachtelijke inval minder overtuigend. Wanneer steeds dezelfde politieke richting wordt getroffen en de zwaarste juridische middelen worden ingezet tegen succesvolle rivalen, ontstaat ten minste de schijn dat het strafrecht als verkiezingsinstrument wordt gebruikt.

In een gezonde democratie wordt een impopulaire burgemeester bij de volgende verkiezingen weggestemd. In het Turkije van Erdogan wordt een populaire burgemeester opgepakt.

Westerse stilte beschermt Erdogan

Ook Europese landen en andere NAVO-bondgenoten dragen verantwoordelijkheid. Turkije is militair en geopolitiek belangrijk. Het land controleert de toegang tot de Zwarte Zee, speelt een rol in het Midden-Oosten en beschikt binnen de NAVO over een groot leger.

Die strategische positie levert Erdogan bescherming op. Westerse regeringsleiders spreken soms hun bezorgdheid uit, maar concrete gevolgen blijven meestal uit. Human Rights Watch stelde rond de NAVO-top van juli 2026 dat Turkijes internationale belang Erdogan dekking biedt om politieke rivalen en critici thuis uit te schakelen.

Democratische waarden blijken plotseling onderhandelbaar wanneer militaire belangen zwaar genoeg wegen. Erdogan weet dat. Hij heeft geleerd dat Europese leiders streng klinkende verklaringen kunnen afleggen en kort daarna gewoon weer met hem aan tafel gaan.

Angst is geen teken van kracht

Een president die werkelijk zeker is van zijn steun, laat tegenstanders campagne voeren. Hij bestrijdt hun plannen, verdedigt zijn beleid en accepteert dat kiezers uiteindelijk beslissen.

Een president die burgemeesters laat arresteren, partijen juridisch laat ontwrichten en mogelijke uitdagers achter tralies ziet verdwijnen, toont geen kracht. Hij toont angst.

Erdogan vreest niet de misdadiger, maar de kandidaat. Niet de staatsgreep, maar het stembiljet. Niet de vijand aan de grens, maar de burgemeester die meer stemmen krijgt dan zijn eigen partij.

Turkije heeft daarom steeds minder kenmerken van een volwaardige democratie. Verkiezingen bestaan nog, maar de winnaars kunnen worden afgevoerd. Rechtbanken bestaan nog, maar worden overschaduwd door politieke belangen. Oppositiepartijen bestaan nog, maar hun leiders weten dat succes gevaarlijker kan zijn dan verlies.

Wie gekozen bestuurders opsluit omdat zij een bedreiging vormen voor de zittende macht, verdedigt de rechtsstaat niet. Die gebruikt de rechtsstaat als wapen.

En iedere arrestatie maakt duidelijker waarvoor dat wapen werkelijk bedoeld is: niet om Turkije tegen corruptie te beschermen, maar om Erdogan tegen de Turkse kiezer te beschermen.