ROME/MADRID, 31 juli 2026 – De Italiaanse regering overweegt tijdelijke Schengenmaatregelen tegen Spanje na de massale aankomst van migranten vanuit Marokko in de Spaanse exclave Ceuta. Premier Giorgia Meloni heeft verklaard dat buitengewone maatregelen nodig kunnen zijn om te voorkomen dat irreguliere migranten vanuit Spanje verder door Europa reizen.
Italiaanse regeringsbronnen meldden dat wordt gekeken naar het tijdelijk opschorten van het vrije personenverkeer met Spanje. Daarmee wordt in de praktijk gedoeld op het invoeren van controles voor reizigers uit Spanje, bijvoorbeeld op Italiaanse luchthavens en in zeehavens. Er is nog geen definitief besluit genomen.
Duizenden migranten bereiken Ceuta
De crisis ontstond nadat in korte tijd duizenden mensen vanuit Marokko Ceuta bereikten. Een groot deel kwam zwemmend, wadend of via de grensafscheiding de Spaanse exclave binnen. Het ging volgens verschillende schattingen om zeker 1.500 mensen gedurende meerdere dagen. Andere ramingen liepen op tot 2.000 à 3.000 aankomsten.
Onder de migranten waren veel jonge mannen, maar ook vrouwen, kinderen en complete gezinnen. De groep kan daarom niet uitsluitend worden omschreven als Marokkaanse jongeren. Het merendeel zou wel uit Marokko afkomstig zijn.
De massale aankomst leidde tot chaotische omstandigheden rond het strand van Tarajal en andere delen van Ceuta. Opvanglocaties raakten overbelast en honderden mensen konden niet direct in reguliere voorzieningen worden ondergebracht.
Spanje stuurde extra militairen en leden van de Guardia Civil naar het gebied. De versterkingen moeten helpen bij grensbewaking, registratie, opvang en het herstellen van de openbare orde. Madrid zegt daarnaast nauw samen te werken met de Marokkaanse autoriteiten.
Spanje ontbiedt Italiaanse ambassadeur
De Italiaanse dreiging heeft geleid tot een diplomatieke confrontatie tussen Rome en Madrid. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares ontbood de Italiaanse ambassadeur voor uitleg.
Albares noemde de uitspraken vanuit Italië partijpolitieke demagogie. Volgens de Spaanse regering toont Italië onvoldoende Europese solidariteit door Madrid verantwoordelijk te stellen voor een plotselinge grenscrisis.
De Italiaanse regering stelt daar tegenover dat gebrekkige controle aan de Spaanse buitengrens gevolgen kan hebben voor alle Schengenlanden. Mensen die eenmaal ongecontroleerd het Schengengebied binnenkomen, kunnen zich in beginsel zonder vaste grenscontroles naar andere lidstaten verplaatsen.
Italië kan Spanje niet uit Schengen zetten
De omschrijving dat Italië Spanje uit Schengen wil zetten, is juridisch niet volledig correct. Een afzonderlijke lidstaat kan een ander land niet zelfstandig uit het Schengengebied verwijderen.
Italië kan wel tijdelijke controles invoeren aan de eigen binnengrenzen. Omdat Italië en Spanje geen gezamenlijke landgrens hebben, zouden dergelijke controles zich vooral richten op vliegverkeer en veerverbindingen vanuit Spanje.
Volgens de Schengengrenscode mogen lidstaten tijdelijk interne grenscontroles invoeren wanneer sprake is van een ernstige bedreiging voor de openbare orde of binnenlandse veiligheid. Die maatregel moet noodzakelijk, tijdelijk en proportioneel zijn. Interne controles gelden als uiterste middel.
Italië zou de Europese Commissie, de andere lidstaten, de Europese Raad en het Europees Parlement over de maatregel moeten informeren. Bij een onverwachte ernstige dreiging kunnen controles aanvankelijk voor een beperkte periode onmiddellijk worden ingevoerd.
Alleen bij uitzonderlijke en aanhoudende tekortkomingen aan een Europese buitengrens kan de Raad van de Europese Unie, op voorstel van de Europese Commissie, aanbevelen dat meerdere lidstaten tijdelijke grenscontroles instellen. Ook dat betekent niet dat Spanje automatisch zijn Schengenlidmaatschap verliest.
Term invasie is politiek geladen
Italiaanse politici en verschillende media spreken over een invasie vanuit Marokko. Dat is een politieke kwalificatie en geen juridische of neutrale omschrijving van de gebeurtenissen.
Feitelijk gaat het om een uitzonderlijk grote groep mensen die zonder reguliere toestemming de grens tussen Marokko en Ceuta heeft overschreden. De precieze omvang van de groep en de omstandigheden waaronder de grens kon worden gepasseerd, worden nog onderzocht.
Ook de oorzaak van de plotselinge toestroom is onderwerp van discussie. Spaanse autoriteiten wijzen onder meer naar mensensmokkelaars en berichten op sociale media. Daarnaast wordt onderzocht of een recente rechterlijke uitspraak over het onmiddellijk terugsturen van mensen die via zee binnenkomen, een rol heeft gespeeld.
Er zijn ook vermoedens dat Marokkaanse grensbewakers tijdelijk minder streng optraden. Voor een bewuste actie van de Marokkaanse regering is vooralsnog geen sluitend openbaar bewijs gepresenteerd.
Ceuta opnieuw middelpunt van grensconflict
Ceuta ligt aan de Noord-Afrikaanse kust, maar behoort tot Spanje en daarmee tot de Europese Unie. De exclave heeft een directe grens met Marokko en vormt daardoor een van de weinige landgrenzen tussen Afrika en de EU.
Het gebied werd ook in 2021 getroffen door een plotselinge migratiecrisis. Destijds bereikten ongeveer 6.000 mensen Ceuta binnen één dag, tijdens diplomatieke spanningen tussen Spanje en Marokko.
De nieuwe crisis maakt opnieuw duidelijk hoe afhankelijk Spanje is van samenwerking met Marokko bij de bewaking van de Europese buitengrens. Wanneer die samenwerking verzwakt, kan de druk op Ceuta en de nabijgelegen Spaanse exclave Melilla snel toenemen.
Europese spanningen lopen verder op
Het conflict tussen Italië en Spanje gaat niet alleen over de situatie in Ceuta. De twee regeringen verschillen al langer van mening over de Europese aanpak van migratie.
Italië kiest onder Meloni voor strengere grensbewaking, versnelde terugkeer en opvang buiten de Europese Unie. De Spaanse regering legt meer nadruk op reguliere migratie, arbeidsmarktbeleid en samenwerking met landen van herkomst.
Rome heeft daarnaast kritiek op het Spaanse plan om grote aantallen mensen zonder geldige verblijfsstatus te regulariseren. Madrid stelt dat die regeling alleen geldt voor migranten die al voor een vastgestelde datum in Spanje verbleven en geen verband houdt met de nieuwe aankomsten in Ceuta.
Zolang Italië geen formele kennisgeving indient, blijft het bij een politieke dreiging. Een daadwerkelijke maatregel zou niet betekenen dat Spanje uit Schengen wordt gezet, maar dat reizigers uit Spanje tijdelijk weer door Italiaanse grenscontroles kunnen worden gecontroleerd.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
