Kabinet grijpt in bij illegale handel van zware medicijnen

DEN HAAG, 23 juli 2026 – De handel in zware, verslavende pijnstillers die afkomstig zijn uit de reguliere farmaceutische keten, is een onaanvaardbare en zeer zorgwekkende ontwikkeling. Dit stelt minister Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), in een formele reactie op eerdere onthullingen over lekken in de medicijnketen. Het gebruik van deze zware middelen buiten het toezicht van een arts of apotheker brengt aanzienlijke gezondheidsrisico’s met zich mee.

Kwetsbaarheden binnen de reguliere distributie

Uit berichtgeving is gebleken dat er diverse lekken en kwetsbaarheden bestaan in de distributieketen van geneesmiddelen en in de afvalinzameling hiervan. Corrupte medewerkers binnen Nederlandse apotheken spelen hierin een rol. Volgens het ministerie van VWS zijn dit ernstige signalen die direct aandacht vereisen. Het handhaven van een gesloten medicijnketen is niet uitsluitend een kwestie van formele regelgeving, maar vereist evenzeer een strikte naleving, het inzetten van betrouwbaar personeel en een adequaat toezicht op voorraden, retourstromen en afvalstromen.

Zorgaanbieders dragen de verantwoordelijkheid om zich ten volle bewust te zijn van deze veiligheidsrisico’s. Het ministerie is reeds in dialoog getreden met apothekersorganisatie KNMP om de rol van apothekers bij het tegengaan van het weglekken van geneesmiddelen te bespreken. Ook in overleggen met ziekenhuisapothekers staat dit onderwerp nadrukkelijk op de agenda.

Incident in het HagaZiekenhuis

Een concreet voorbeeld van deze problematiek deed zich onlangs voor in het HagaZiekenhuis, waar een medewerker medicatie wist te stelen. Aanvankelijk deed de zorginstelling geen aangifte van deze diefstal en werd er evenmin tijdig melding gemaakt bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Het kabinet kwalificeert diefstal van medicatie uit de legale keten als een buitengewoon kwalijke zaak en benadrukt het belang van het ondernemen van de juiste stappen door zorginstellingen in dergelijke situaties.

Onderzoek en nieuwe bevoegdheden voor toezichthouders

Om de illegale handel in legale medicatie een halt toe te roepen, werkt het kabinet nauw samen met de IGJ, het Openbaar Ministerie (OM), de politie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Binnen deze brede aanpak wordt intensief verkend of de bevoegdheden van toezichthouders moeten worden uitgebreid.

De IGJ heeft reeds het verzoek ingediend om de bevoegdheid te krijgen proefaankopen te mogen doen onder een fictieve identiteit. Het kabinet is voornemens om de noodzaak van dergelijke wetswijzigingen serieus te onderzoeken ter vergroting van het handelingsperspectief.

Daarnaast voert het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) momenteel een diepgaand onderzoek uit naar de manieren waarop legale geneesmiddelen exact het illegale circuit weten te bereiken. De officiële publicatie van dit rapport wordt verwacht in het eerste kwartaal van 2027.

Voorafgaand aan de resultaten van dit onderzoek en de lopende bevindingen van de IGJ zullen er door de overheid geen overhaaste nieuwe maatregelen worden geïmplementeerd om te achterhalen waar specifieke opiaten precies vandaan komen.

Aanpak van online platforms

De rol van online platforms, zoals Telegram, is prominent aanwezig in de digitale handel van verdovende middelen. Binnen de Europese Unie reguleert de Digital Services Act (DSA) de verantwoordelijkheden van deze tussenhandeldiensten. Besloten groepen op deze platforms vallen echter buiten de reikwijdte van de huidige wetgeving.

Aangezien de DSA uitgaat van een maximumharmonisatie, hebben individuele lidstaten niet de ruimte om op nationaal niveau zomaar aanvullende verplichtingen op te leggen. In 2027 staat een formele evaluatie van de DSA op de planning.

De staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit zal deze gelegenheid benutten om te bepalen of er aanvullende Europese eisen gesteld moeten worden.

De nationale Geneesmiddelenwet stelt overigens wel al strenge eisen aan het online verkopen van medicatie. Geneesmiddelen die uitsluitend op recept (UR) verkrijgbaar zijn, mogen uitsluitend online verhandeld worden door gecertificeerde apothekers of huisartsen met een vergunning en met het juiste Europese veiligheidslogo.

Toename in designerdrugs en knelpunten in handhaving

Naast de weglek van reguliere medicatie vormt ook de groeiende online handel in zogenoemde designerdrugs (NPS) een aanzienlijk maatschappelijk probleem. Momenteel worden er in Nederland tussen de honderd en tweehonderd websites gehost die zich bezighouden met de directe verkoop van deze stoffen.

Om deze illegale handel effectiever aan te pakken, is de Opiumwet in juli 2025 uitgebreid met lijst IA. Hieraan wordt begin juli 2026 een vierde stofgroep, de zogeheten nitazenen, toegevoegd.

Desondanks blijft er altijd een aanbod bestaan van chemische middelen die buiten de huidige wettelijke kaders vallen, waaronder afgeleiden van de pijnstiller tramadol en nieuwe varianten van kalmeringsmiddelen.

Hoewel de bestaande wetgeving een basis biedt voor opsporing, ervaren politie en justitie in de dagelijkse praktijk ernstige belemmeringen. De belangrijkste operationele knelpunten zijn:

• Het frequente gebruik van versleutelde platforms en interpersoonlijke berichtendiensten door criminelen.
• De uiterst complexe logistiek rondom post- en pakketzendingen, mede door het inzetten van valse afzendergegevens en verzendroutes via andere lidstaten.
• Een groot gebrek aan operationele capaciteit bij de opsporingsdiensten en toezichthouders.
• Het volstrekt ontbreken van een algemene wettelijke verplichting voor post- en pakketbedrijven om verdachte zendingen preventief te controleren of te melden.

Om deze veelzijdige en complexe problematiek op de lange termijn het hoofd te bieden, intensiveert het kabinet de strategische samenwerking tussen toezichthouders, private partijen en landelijke opsporingsdiensten. Bovendien wordt de mogelijkheid tot een verdere aanscherping van wet- en regelgeving onverminderd onderzocht om handhavingsmogelijkheden te vergroten.