DEN HAAG, 9 maart 2026 – De discussie over de plaatsing van transgedetineerden in Nederlandse gevangenissen is opnieuw onderwerp van debat in Den Haag. Aanleiding is een petitie van Stichting Voorzij met de oproep om transvrouwen niet in vrouwengevangenissen te plaatsen en mannen altijd in mannengevangenissen onder te brengen. In aanloop naar het debat van 11 maart 2026 heeft staatssecretaris Claudia van Bruggen van Justitie en Veiligheid de Tweede Kamer een schriftelijke reactie gestuurd.

Petitie leidt tot Kamerreactie

De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid vroeg de staatssecretaris om nog voor het debat inhoudelijk te reageren op de petitie. De initiatiefnemers van Stichting Voorzij willen die petitie op 10 maart overhandigen aan de commissie. Met haar brief maakt Van Bruggen duidelijk hoe de Dienst Justitiële Inrichtingen, beter bekend als DJI, in de praktijk omgaat met transgenderpersonen in detentie.

Volgens de staatssecretaris is bekend dat transgenderpersonen in gevangenissen verblijven, maar exacte aantallen ontbreken. DJI registreert namelijk niet of iemand transgender is. Daar bestaat geen wettelijke verplichting voor en betrokkenen hoeven die informatie ook niet te delen. Daardoor zijn betrouwbare cijfers niet beschikbaar. De inschatting van DJI is dat het om enkele personen per jaar gaat.

Geen vaste regel voor transgenderplaatsing

In haar reactie benadrukt Van Bruggen dat DJI verantwoordelijk is voor de plaatsing en eventuele overplaatsing van gedetineerden. Daarbij geldt geen aparte regeling die precies voorschrijft waar een transgenderpersoon moet worden ondergebracht. De dienst werkt volgens de bestaande regels uit de Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden.

Als bij binnenkomst niet bekend is dat iemand transgender is, wordt gekeken naar het formeel geregistreerde geslacht van de gedetineerde. Dat hangt samen met de Penitentiaire Beginselenwet, waarin staat dat mannelijke en vrouwelijke gedetineerden gescheiden worden ondergebracht.

Maatwerk bij veiligheid en zorg

Zodra wel bekend is dat iemand transgender is of zich in een transitietraject bevindt, kiest DJI voor maatwerk. Volgens de staatssecretaris wordt dan per situatie bekeken wat de meest geschikte plaats is. Daarbij staat de veiligheid van alle betrokkenen centraal.

Bij die afweging kijkt DJI niet naar één factor, maar naar een combinatie van omstandigheden. Het gaat onder meer om fysieke kenmerken, de veiligheid van de gedetineerde zelf, de veiligheid van medewerkers, de veiligheid van medegedetineerden, de zorgbehoefte en ook de voorkeur van de persoon in kwestie. Op basis van die beoordeling kan worden besloten tot plaatsing op een mannen- of vrouwenafdeling.

Politiek debat krijgt vervolg

Met de brief probeert het kabinet vooraf helderheid te geven over het huidige beleid, terwijl de politieke discussie over dit onderwerp steeds gevoeliger wordt. De petitie van Stichting Voorzij legt de nadruk op bescherming van vrouwelijke gedetineerden, terwijl de staatssecretaris in haar reactie kiest voor een benadering waarin individuele beoordeling en veiligheid per geval leidend zijn.

Daarmee lijkt het kabinet geen ruimte te zien voor een algemene regel die transgedetineerden automatisch uitsluit van plaatsing op een vrouwenafdeling. In plaats daarvan houdt DJI vast aan een systeem van zorgvuldige afweging en maatwerk. Het debat in de Tweede Kamer zal naar verwachting duidelijk maken of die aanpak op voldoende steun kan rekenen.