AMSTERDAM, 6 januari 2026 – De toekomst van de NAVO staat opnieuw ter discussie nu Donald Trump blijft dreigen met de annexatie van Groenland, een autonoom gebied binnen het Koninkrijk Denemarken en daarmee onderdeel van het NAVO-verdragsgebied. Trump heeft aangekondigd dat hij binnen twintig dagen zijn plannen publiek zal maken en zich “door niemand zal laten tegenhouden”.
Deze onderzoekscolumn verkent de juridische, militaire en economische mogelijkheden van andere NAVO-landen om de Verenigde Staten te weerhouden, en analyseert welke sanctiemiddelen de Europese Unie kan inzetten. Tegelijk wordt gekeken naar de mogelijke gevolgen voor Europa én Amerika zelf.
Groenland: strategische sleutel in het Noordpoolgebied
Groenland is dunbevolkt, maar geopolitiek uiterst relevant. Het eiland ligt op de kortste route tussen Noord-Amerika en Europa en herbergt cruciale radar- en luchtmachtinstallaties. Daarnaast winnen zeldzame aardmetalen, olie en gas in de Arctische regio aan belang.
Juist deze combinatie maakt Groenland tot een strategische spil in de machtsstrijd tussen grootmachten. Een unilaterale annexatie door de VS zou een breuk betekenen met het internationaal recht en met fundamentele NAVO-principes.
Juridische positie binnen de NAVO
De NAVO is gebaseerd op wederzijds respect voor territoriale integriteit. Een aanval of dreiging tegen een lidstaat – ook als die uitgaat van een andere bondgenoot – is in strijd met de geest van Artikel 5.
Formeel bestaat er echter geen expliciet mechanisme om een NAVO-lid te sanctioneren dat zelf agressor wordt. Dat maakt de situatie uitzonderlijk en potentieel destabiliserend.
Mogelijke NAVO-reacties:
- Politieke isolatie van de VS binnen NAVO-structuren
- Opschorting van gezamenlijke oefeningen en inlichtingenuitwisseling
- Collectieve verklaring waarin de annexatie expliciet wordt afgewezen
Hoewel deze stappen vooral symbolisch zijn, zouden ze het bondgenootschap zwaar belasten.
Kunnen NAVO-landen Amerika tegenhouden?
Militair ingrijpen tegen de VS is ondenkbaar. De tegenmacht zit daarom in diplomatie, economische druk en internationale rechtsorde.
Reële instrumenten:
- Internationaal recht: Denemarken kan steun zoeken bij het Internationaal Gerechtshof.
- Collectieve diplomatie: Gecoördineerde druk van Europese NAVO-leden, Canada en het VK.
- Binnenlandse Amerikaanse druk: Congres en Hooggerechtshof kunnen Trumps plannen juridisch blokkeren.
De effectiviteit hiervan hangt sterk af van de politieke situatie in Washington.
De rol van de Europese Unie
De EU beschikt over aanzienlijk zwaardere economische wapens dan de NAVO. Indien Trump zijn plannen doorzet, kan Brussel overgaan tot vergeldingsmaatregelen.
Mogelijke EU-stappen:
- Importheffingen of -verboden op Amerikaanse producten (bijv. landbouw, technologie)
- Bevriezen van handelsakkoorden en investeringsprogramma’s
- Gerichte sancties tegen Amerikaanse bedrijven of individuen
Deze maatregelen zouden de trans-Atlantische relatie ernstig beschadigen, maar vormen wel een tastbaar machtsmiddel.
Gevolgen voor de Europese Unie
Voor de EU zou een handelsconflict met de VS leiden tot hogere prijzen, verstoring van toeleveringsketens en economische onzekerheid. Tegelijk kan het een versneller zijn voor Europese strategische autonomie, met meer nadruk op eigen defensie en energiezekerheid.
Politiek gezien zou Europese eensgezindheid cruciaal zijn. Verdeeldheid tussen lidstaten verzwakt de geloofwaardigheid van elke sanctie.
Gevolgen voor de Verenigde Staten
Voor Amerika zou annexatie leiden tot:
- Internationale isolatie
- Mogelijke handelsoorlogen met Europa
- Verlies van moreel leiderschap binnen de NAVO
Economisch kunnen Europese importbans Amerikaanse exportsectoren hard raken. Strategisch kan de VS juist terrein verliezen, omdat bondgenoten zich minder veilig voelen onder Amerikaanse leiding.
Conclusie
De dreiging om Groenland te annexeren is meer dan een provocatie: het is een stresstest voor de NAVO en de trans-Atlantische orde. Andere NAVO-landen kunnen Amerika niet militair tegenhouden, maar wel politiek en economisch onder druk zetten.
Voor de EU betekent dit een moeilijke balans tussen principiële verdediging van internationaal recht en het vermijden van een destructieve breuk met de VS. De komende weken zullen bepalend zijn voor de geloofwaardigheid van het bondgenootschap en de toekomst van Europese veiligheid.
