WASHINGTON – De Amerikaanse minister van Justitie Todd Blanche sluit niet uit dat zijn ministerie onder uitzonderlijke omstandigheden zal proberen de officiële vaststelling van verkiezingsuitslagen tegen te houden. Dat verklaarde hij donderdag 22 oktober tegenover journalisten in de Amerikaanse staat Virginia. Volgens Blanche zijn er hypothetische scenario's denkbaar waarin het ministerie van Justitie ingrijpt bij het certificeren van verkiezingsresultaten. De uitspraken veroorzaken politieke onrust, omdat de Verenigde Staten op 3 november naar de stembus gaan voor de tussentijdse congresverkiezingen. Juridische deskundigen benadrukken dat de federale overheid geen zelfstandige bevoegdheid heeft om verkiezingsuitslagen van afzonderlijke staten tegen te houden.
De uitspraken komen op een gevoelig moment voor de Amerikaanse democratie. President Donald Trump heeft herhaaldelijk kritiek geuit op de betrouwbaarheid van het Amerikaanse verkiezingssysteem, terwijl zijn regering via verschillende rechtszaken probeert meer invloed te krijgen op de controle van kiesregisters en de toelating van kiezers. Vooral het stemmen per post en de mogelijke deelname van mensen zonder Amerikaans staatsburgerschap staan daarbij centraal.
Minister spreekt over mogelijke doemscenario's
Blanche kreeg donderdag tijdens een bezoek aan Norfolk in Virginia de vraag of hij kon uitsluiten dat het ministerie van Justitie zou proberen te verhinderen dat een Amerikaanse staat haar verkiezingsuitslag officieel vaststelt.
De minister weigerde die mogelijkheid volledig uit te sluiten. Volgens hem zijn er altijd hypothetische omstandigheden denkbaar waarin overheidsingrijpen noodzakelijk zou kunnen zijn. Hij verwees daarbij naar een mogelijk doemscenario, zonder concreet te maken welke gebeurtenissen een dergelijke maatregel zouden rechtvaardigen.
Tegelijkertijd benadrukte Blanche dat het niet de bedoeling van zijn ministerie is om zich op ongeoorloofde wijze met verkiezingen of de vaststelling van uitslagen te bemoeien. Hij stelde dat hij geen voorbereidingen treft om verkiezingsresultaten tegen te houden, maar dat hij ook niet kan garanderen dat zich nooit omstandigheden voordoen waarin zijn ministerie stappen zou ondernemen.
Juist die laatste toevoeging heeft geleid tot bezorgdheid onder Democratische politici en organisaties die zich bezighouden met de bescherming van het kiesrecht.
Amerikaanse staten bepalen zelf hun verkiezingsuitslagen
In de Verenigde Staten zijn de afzonderlijke staten verantwoordelijk voor de organisatie van verkiezingen, het tellen van stemmen en het officieel vaststellen van de resultaten. De federale overheid heeft daarin slechts beperkte bevoegdheden.
Na sluiting van de stembureaus worden de stemmen geteld en gecontroleerd. Vervolgens worden de resultaten door bevoegde verkiezingsfunctionarissen gecertificeerd. Met deze certificering wordt formeel vastgesteld dat de uitslag een juiste weergave is van de uitgebrachte stemmen.
Het Amerikaanse ministerie van Justitie kan onderzoek doen naar overtredingen van federale kieswetten, waaronder verkiezingsfraude, intimidatie van kiezers en schendingen van burgerrechten. Het ministerie kan ook rechtszaken aanspannen wanneer het meent dat federale wetgeving wordt overtreden.
Dat betekent echter niet dat een minister zelfstandig een verkiezingsuitslag ongeldig kan verklaren of de certificering kan stilleggen. Een poging om via een rechtszaak in te grijpen, moet door een bevoegde rechter worden beoordeeld.
Volgens de bestaande richtlijnen van het ministerie zelf moeten federale aanklagers bovendien voorkomen dat onderzoeken naar mogelijke verkiezingsfraude de normale gang van verkiezingen, stemmentellingen en certificeringen verstoren.
Regering-Trump voert juridische strijd over kiesregisters
De discussie over de uitspraken van Blanche staat niet op zichzelf. Het ministerie van Justitie voert momenteel verschillende juridische procedures tegen Amerikaanse staten over de betrouwbaarheid van kiesregisters.
Een van de belangrijkste conflicten speelt in Californië. Het ministerie diende daar op 15 oktober een rechtszaak in omdat volgens de federale regering meer dan 20.000 mensen die mogelijk geen Amerikaans staatsburger zijn, geregistreerd staan als kiezer.
De regering wil dat Californië de betreffende registraties controleert en eventuele per post uitgebrachte stemmen van niet-kiesgerechtigde personen apart houdt totdat duidelijk is of deze mensen daadwerkelijk mogen stemmen.
Het gaat om vermoedens die nog niet voor alle betrokken personen zijn vastgesteld. De aanwezigheid van iemand op een lijst met verdachte registraties bewijst op zichzelf niet dat sprake is van verkiezingsfraude.
Californië heeft zich tegen de federale inmenging verzet. De rechtszaak draait mede om de vraag welke bevoegdheden de nationale overheid heeft bij het controleren van de kiezersbestanden van afzonderlijke staten.
Blanche heeft inmiddels aangegeven dat mogelijk meer staten met juridische procedures te maken krijgen wanneer zij volgens zijn ministerie onvoldoende meewerken aan controles op de kiesregisters.
Democraten vrezen beïnvloeding van verkiezingsproces
De Democratische oppositie reageert bezorgd op de mogelijkheid dat het ministerie van Justitie zich na de verkiezingen actief met de vaststelling van uitslagen zou bemoeien.
Democratisch fractieleider Chuck Schumer in de Senaat heeft laten weten dat zijn partij zich al maanden voorbereidt op mogelijke pogingen van de regering-Trump om het verkiezingsproces te beïnvloeden. Volgens Schumer moeten de verkiezingen worden beslist door de kiezers en niet door de president.
Ook verschillende Democratische senatoren hebben eerder gewaarschuwd voor mogelijke inzet van federale opsporingsdiensten bij stembureaus of stemlokalen.
Senatoren Alex Padilla, Dick Durbin en Sheldon Whitehouse riepen het ministerie van Justitie onlangs op expliciet te bevestigen dat het geen stembiljetten of verkiezingsmaterialen in beslag zal nemen voordat de verkiezingen zijn afgerond en de resultaten officieel zijn vastgesteld.
Zij vrezen dat dergelijke maatregelen de deelname aan verkiezingen kunnen ontmoedigen en onzekerheid kunnen veroorzaken over de geldigheid van uitgebrachte stemmen.
Blanche verwerpt de suggestie dat zijn ministerie verkiezingen wil ontregelen. Volgens hem is het doel juist te garanderen dat uitsluitend mensen die wettelijk mogen stemmen, aan de verkiezingen deelnemen.
Herinneringen aan verkiezingen van 2020
De opmerkingen van Blanche raken aan de gebeurtenissen na de Amerikaanse presidentsverkiezingen van november 2020. Donald Trump verloor die verkiezingen van Joe Biden, maar bleef volhouden dat grootschalige fraude hem de overwinning had gekost.
Die beschuldigingen leidden tot talrijke rechtszaken en politieke pogingen om de uitslag aan te vechten. Er werd geen bewijs gevonden voor grootschalige fraude die de verkiezingsuitslag had kunnen veranderen.
Op 6 januari 2021 bestormden aanhangers van Trump het Capitool in Washington, waar het Congres bijeenkwam om de uitslag van de presidentsverkiezingen formeel te bevestigen.
De gebeurtenissen leidden tot een langdurig debat over de bescherming van het Amerikaanse verkiezingssysteem en de grenzen aan de bevoegdheden van presidenten en andere overheidsfunctionarissen.
De situatie bij de komende congresverkiezingen is juridisch anders. Het gaat niet om de verkiezing van een president, maar om de samenstelling van het Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat. Ook bij deze verkiezingen ligt de verantwoordelijkheid voor de telling en certificering van de stemmen bij de bevoegde instanties in de afzonderlijke staten.
Verkiezingen van 3 november bepalen machtsverhoudingen
Op dinsdag 3 november 2026 kiezen de Amerikanen alle 435 leden van het Huis van Afgevaardigden en ongeveer een derde van de Senaat. Daarnaast vinden in verschillende staten verkiezingen plaats voor gouverneurs en andere regionale functies.
De uitslag bepaalt hoeveel politieke ruimte president Trump gedurende de resterende jaren van zijn ambtstermijn krijgt om zijn plannen uit te voeren.
Wanneer de Republikeinen hun meerderheid in het Congres behouden, kan dat gevolgen hebben voor de voortgang van zijn wetgevende agenda. Wanneer de Democraten een of beide kamers controleren, krijgen zij meer mogelijkheden om regeringsvoorstellen tegen te houden en parlementair toezicht uit te oefenen.
De politieke belangen bij de verkiezingen zijn daarmee aanzienlijk.
Geen concreet plan om certificering tegen te houden bekend
Ondanks de opmerkelijke uitspraken van Blanche is vooralsnog niet gebleken dat het ministerie van Justitie een concreet plan heeft opgesteld om na 3 november verkiezingsuitslagen te blokkeren.
De minister heeft nadrukkelijk ontkend dat hij voorbereidingen treft voor een dergelijke ingreep. Zijn verwijzing naar uitzonderlijke doemscenario's betekent evenmin dat het ministerie juridisch bevoegd is om zelfstandig de certificering van verkiezingsresultaten te verhinderen.
Wel is duidelijk dat de regering-Trump bereid is juridische procedures te voeren over de geldigheid van kiezersregistraties en bepaalde uitgebrachte stemmen.
Daardoor kan de komende verkiezingsperiode niet alleen politiek, maar ook juridisch ingewikkeld worden. Vooral wanneer uitslagen in afzonderlijke staten of kiesdistricten bijzonder klein zijn, kunnen geschillen over de geldigheid van stemmen grote gevolgen krijgen.
De komende weken moet blijken of het ministerie van Justitie zich beperkt tot de lopende procedures over kiesregisters of ook na de verkiezingsdag nieuwe juridische stappen onderneemt.
De uitspraken van Blanche hebben in ieder geval opnieuw de aandacht gevestigd op een fundamenteel uitgangspunt van het Amerikaanse verkiezingsstelsel: niet de president of zijn minister van Justitie, maar de bevoegde verkiezingsinstanties en uiteindelijk de rechterlijke macht bepalen binnen de wettelijke kaders hoe betwiste verkiezingsresultaten worden afgehandeld.
