WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn ministerie van Justitie opdracht gegeven een rechtszaak aan te spannen die moet voorkomen dat de staat Alaska een mogelijke Democratische overwinning bij de Senaatsverkiezingen van 3 november officieel bekrachtigt. De opmerkelijke juridische stap komt terwijl er nog geen enkele stem op de verkiezingsdag is uitgebracht. Trump vreest dat de Republikeinse senator Dan Sullivan zijn zetel kan verliezen aan de Democratische uitdager Mary Peltola. De regering wil onder bepaalde omstandigheden de definitieve vaststelling van de verkiezingsuitslag tegenhouden.
Het Amerikaanse ministerie van Justitie diende donderdag 22 oktober een aanklacht in bij een federale rechtbank in Anchorage. Een dag later bevestigde Trump persoonlijk dat hij opdracht had gegeven om de procedure te beginnen.
De rechtszaak heeft betrekking op de Senaatsverkiezingen van dinsdag 3 november, waarbij de Amerikanen bepalen welke partij de komende twee jaar de meeste zetels in het Congres heeft.
Vooral de strijd om de Senaat is spannend. De Republikeinen beschikken momenteel over een meerderheid, maar verschillende zetels staan onder druk. Een overwinning van de Democraten in Alaska zou daardoor belangrijke gevolgen kunnen hebben voor de politieke machtsverhoudingen in Washington.
Trump vreest verlies van Republikeinse senator
Centraal in de kwestie staat de Republikeinse senator Dan S. Sullivan, die het moet opnemen tegen voormalig Democratisch congreslid Mary Peltola.
Tijdens de voorverkiezingen in augustus eindigde Peltola met 49,5 procent van de stemmen bovenaan. Sullivan kreeg 41,4 procent. Die uitslag bepaalt niet de winnaar van november, maar laat wel zien dat de zittende Republikein stevige tegenstand krijgt.
De situatie wordt gecompliceerd doordat er nog een kandidaat met vrijwel dezelfde naam op het stembiljet staat.
Naast senator Dan S. Sullivan doet ook Daniel J. Sullivan Jr. mee. Deze gepensioneerde onderwijzer uit Petersburg staat als afzonderlijke kandidaat op het stembiljet en is geregistreerd als Republikein.
Volgens Trump en zijn partijgenoten is dat geen toeval. Zij beschuldigen de tweede Sullivan ervan bewust mee te doen om Republikeinse kiezers in verwarring te brengen en stemmen weg te trekken bij de zittende senator.
Voor de beschuldiging dat de Democratische Partij achter zijn kandidatuur zit, is echter geen overtuigend bewijs geleverd. Daniel J. Sullivan heeft verklaard op eigen initiatief mee te doen.
Regering wil uitslag bij kleine nederlaag tegenhouden
Het ministerie van Justitie stelt dat de aanwezigheid van twee kandidaten met vrijwel dezelfde naam de betrouwbaarheid van de verkiezingsuitslag in gevaar kan brengen.
De regering wil dat een federale rechter ingrijpt wanneer senator Sullivan verliest en het aantal stemmen op zijn naamgenoot mogelijk doorslaggevend is geweest.
In dat geval zou Alaska de verkiezingsuitslag voorlopig niet mogen bekrachtigen totdat is onderzocht of kiezers per ongeluk op de verkeerde Sullivan hebben gestemd.
Dat betekent niet dat de regering iedere Democratische overwinning automatisch kan ongeldig verklaren. De juridische procedure richt zich vooral op een kleine nederlaag waarbij mogelijke verwarring volgens de regering de uitslag kan hebben beïnvloed.
De president maakte vrijdag duidelijk dat het initiatief rechtstreeks van hem afkomstig is.
Hooggerechtshof Alaska wees eerdere bezwaren af
Opvallend is dat de kwestie al eerder uitgebreid juridisch is onderzocht.
Republikeinse politici en verkiezingsfunctionarissen probeerden de tweede Sullivan van het stembiljet te laten verwijderen. Zij stelden eveneens dat zijn kandidatuur bedoeld was om kiezers te misleiden.
Een rechter wees die redenering echter af omdat onvoldoende bewijs was geleverd voor de vermeende misleiding.
Het Hooggerechtshof van Alaska bevestigde vervolgens op 29 juni dat de kandidaat mocht deelnemen.
Daarmee was de juridische discussie over zijn toelating in de staat in beginsel beslecht.
Op het officiële stembiljet staat bovendien duidelijk aangegeven welke Sullivan de zittende Republikeinse senator is. Bij de andere kandidaat ontbreekt een partijaanduiding.
Toch probeert de regering-Trump nu via een federale rechtbank alsnog voorwaarden te stellen aan het vaststellen van de verkiezingsuitslag.
Juristen betwijfelen of Trump juridisch kans maakt
Amerikaanse verkiezingsdeskundigen plaatsen grote vraagtekens bij de rechtszaak.
Volgens hoogleraar Derek Muller van de University of Notre Dame biedt de federale wet waarop het ministerie zich beroept onvoldoende juridische grondslag om de bekrachtiging van een verkiezingsuitslag tegen te houden.
De Amerikaanse grondwet geeft de afzonderlijke staten een belangrijke verantwoordelijkheid bij het organiseren en vaststellen van verkiezingen.
Het Witte Huis kan daardoor niet zelfstandig beslissen dat een verkiezingsuitslag ongeldig is. Daarvoor is een wettelijke grondslag en, in dit geval, een rechterlijke beslissing nodig.
Bovendien is het vrijwel onmogelijk om achteraf vast te stellen wat een kiezer precies bedoelde. Het stemgeheim verhindert immers dat de overheid kan controleren welke kandidaat iemand werkelijk had willen kiezen.
Ook gebruikt Alaska een systeem waarbij kiezers meerdere kandidaten in volgorde van voorkeur kunnen aanwijzen. Een kiezer kan daardoor beide Sullivans op zijn stembiljet zetten.
Dat verkleint volgens deskundigen het risico dat een stem op de ene Sullivan definitief verloren gaat voor de andere.
Zelfs Republikeinse senator bekritiseert rechtszaak
De stap van Trump leidt niet alleen bij Democraten tot kritiek.
Ook de Republikeinse senator Lisa Murkowski, die Alaska eveneens vertegenwoordigt in Washington, heeft zich uitgesproken tegen de juridische procedure.
Volgens haar had het ministerie van Justitie deze rechtszaak nooit moeten beginnen.
De Democratische campagne van Mary Peltola spreekt van een politieke poging om de stem van de kiezers te ondermijnen.
Volgens haar campagneteam probeert de regering een mogelijke nederlaag alvast juridisch aan te vechten voordat de verkiezingen überhaupt hebben plaatsgevonden.
Het ministerie van Justitie verdedigt de procedure juist als een noodzakelijke maatregel om de eerlijkheid van de verkiezingen te beschermen.
Volgens de regering moeten kiezers erop kunnen vertrouwen dat hun stemmen terechtkomen bij de kandidaat voor wie zij daadwerkelijk willen stemmen.
Herinneringen aan presidentsverkiezingen van 2020
De ontwikkelingen roepen in de Verenigde Staten herinneringen op aan de presidentsverkiezingen van 2020.
Trump weigerde destijds zijn nederlaag tegen Joe Biden te erkennen en bleef volhouden dat er op grote schaal verkiezingsfraude had plaatsgevonden.
Die beschuldigingen werden niet bevestigd door de gerechtelijke procedures en onderzoeken die volgden.
Critici vrezen daarom dat de nieuwe rechtszaak in Alaska onderdeel kan worden van een bredere juridische strijd over verkiezingsuitslagen die voor de Republikeinen ongunstig uitvallen.
De situatie verschilt echter van 2020 doordat de regering nu al vóór de verkiezingen een gerechtelijke procedure is begonnen.
Minister van Justitie Todd Blanche heeft benadrukt dat het niet de bedoeling is om op ongeoorloofde wijze in verkiezingen in te grijpen. Volgens hem zou de federale overheid alleen onder bijzondere omstandigheden moeten optreden.
Waarom Alaska zo belangrijk is voor Trump
De Senaatsverkiezingen in Alaska kunnen een belangrijke rol spelen bij de uiteindelijke machtsverdeling in Washington.
Wanneer de Republikeinen hun meerderheid in de Senaat verliezen, kan dat grote gevolgen hebben voor de resterende ambtstermijn van Trump.
Een Democratische meerderheid kan de behandeling van wetsvoorstellen, benoemingen en andere belangrijke politieke besluiten aanzienlijk bemoeilijken.
Ook kunnen parlementaire onderzoeken naar het beleid van de regering een grotere rol gaan spelen wanneer Democraten meer invloed krijgen in het Congres.
Voor Trump en de Republikeinen staat er daarom politiek veel op het spel.
Uitslag kan weken op zich laten wachten
De verkiezingen vinden plaats op dinsdag 3 november 2026. Omdat Alaska gebruikmaakt van voorkeursstemmen en stemmen per post, kan het enige tijd duren voordat de definitieve winnaar bekend is.
Wanneer geen enkele kandidaat direct een meerderheid behaalt, worden kandidaten met de minste stemmen achtereenvolgens uitgeschakeld. Hun stemmen gaan vervolgens naar de volgende voorkeur die kiezers hebben aangegeven.
Het ministerie van Justitie wil voorkomen dat een volgens de regering mogelijk beïnvloede uitslag definitief wordt vastgesteld voordat onderzoek heeft plaatsgevonden.
Of de rechter daarin meegaat, is nog onzeker. Verschillende Amerikaanse juristen verwachten dat de aanklacht weinig kans maakt.
Daarmee staat nog niet vast dat een eventuele overwinning van Mary Peltola daadwerkelijk wordt tegengehouden.
Wel is duidelijk dat de regering-Trump bereid is de juridische strijd al vóór de verkiezingsdag te beginnen.
Dat maakt de verkiezingen in Alaska tot een belangrijke test voor de verhouding tussen de Amerikaanse federale overheid, de afzonderlijke staten en de onafhankelijke rechtspraak.
