Column: ‘Wilders, de man die buitensluit en buitengesloten wordt’

Er zit iets wrangs in het beeld dat zich vandaag in Den Haag aftekent. Geert Wilders, de man die al twintig jaar de gevestigde orde uitdaagt, de stem van de boze burger wil zijn, zit opnieuw aan tafel — of liever: aan de rand ervan. Want hoewel zijn PVV bij de verkiezingen als grootste partij uit de bus kwam, blijft hij voor velen politiek onaanraakbaar. VVD, D66, GroenLinks-PvdA, ChristenUnie: stuk voor stuk trekken ze een streep. “We willen best samenwerken,” klinkt het, “maar niet met Wilders als premier.”

En daar zit hij dan, de man die zelf zijn hele carrière gebouwd heeft op uitsluiting. Want terwijl hij klaagt over “het kartel” dat hem buiten spel zet, heeft hijzelf decennialang een complete bevolkingsgroep uit de Nederlandse samenleving geschreven. “Minder Marokkanen,” “de islam is een ideologie, geen religie,” “moskeeën zijn haatpaleizen” — woorden die nog steeds nagalmen in de publieke ruimte.

De ironie is bijna klassiek. Wilders wordt uitgesloten om de uitsluiting die hij zelf predikt. De partijen die hem weren, doen dat niet uit persoonlijke rancune, maar omdat ze menen dat de grondbeginselen van de democratische rechtsstaat niet onderhandelbaar zijn. Je kunt compromissen sluiten over belastingtarieven of stikstofnormen, maar niet over de gelijkwaardigheid van burgers. En dat is precies waar het bij Wilders steeds wringt: zijn politieke programma raakt de kern van wat Nederland is — een land waarin afkomst of religie geen reden mag zijn om buitengesloten te worden.

Toch is de reflex om Wilders te mijden niet zonder risico. Zijn aanhang ziet het als bewijs van hun gelijk: “Zie je wel, ze haten ons.” Elk ‘nee’ van een partijleider is voor de PVV een ‘ja’ van de straat. Wilders leeft van die afwijzing. Hoe meer hij wordt buitengesloten, hoe groter zijn slachtofferstatus — en daarmee zijn aantrekkingskracht. In zekere zin hebben de andere partijen hem zelf groot gemaakt, door hem telkens de buitenstaander te laten zijn.

Dat maakt de situatie zo paradoxaal. De democratie beschermt zich tegen iemand die haar grenzen oprekt, maar die bescherming voedt juist zijn kracht. De PVV is het product van een politiek klimaat dat geen raad weet met woede en angst. Wilders heeft dat feilloos aangevoeld: hij biedt simpele antwoorden op complexe vragen, en hij wijst altijd een schuldige aan. De moslim, de linkse elite, Brussel — het zijn de vaste karakters in zijn politieke toneelstuk.

Toch blijft de vraag: hoe lang kun je een man met twee miljoen kiezers negeren? Democratie betekent immers ook dat stemmen tellen — óók die van wie je niet aanstaat. Het morele dilemma is duidelijk: kun je zeggen dat je staat voor vrijheid en inclusie, en tegelijkertijd een verkozen partij structureel uitsluiten? Of verwar je dan tolerantie met toegeeflijkheid?

Wilders zelf zal zeggen dat híj de echte democraat is, dat hij de stem van het volk vertolkt en dat de anderen bang zijn voor die stem. Maar democratie is niet alleen de wil van de meerderheid; het is juist de bescherming van de minderheid. En daar wringt het weer. De man die zegt op te komen voor vrijheid, bedoelt vaak alleen de vrijheid van sommigen. Niet die van moslims om een moskee te bouwen. Niet die van vrouwen om een hoofddoek te dragen. Niet die van journalisten die hem kritisch bevragen.

De uitsluiting van Wilders is dus niet louter politiek, maar principieel. Hij kan pas volledig meedoen als hij de spelregels van de democratie volledig aanvaardt — inclusief het recht van anderen om te bestaan zoals ze zijn. Tot die tijd zal hij blijven balanceren tussen macht en martelaarschap, tussen leider en buitenstaander.

Misschien is dat uiteindelijk precies waar hij zich het prettigst bij voelt. In de oppositie kan hij roepen, zonder verantwoordelijkheid te dragen. Hij kan boos blijven zonder ooit te hoeven regeren. De vraag is alleen hoe lang Nederland zich die luxe nog kan veroorloven — een democratie waarin de uitgeslotene blijft uitsluiten, en niemand weet wie daar uiteindelijk de prijs voor betaalt.